LiberQuintus
euaporabit. Aqua vero ꝑ calefactōem ignis euaporatin fumū ſubtilioreꝫ ſe: ⁊ poſtea remanet terreſtre. vnde⁊ contingit ꝙ cū aqua decoquitur: in decoctione ſubtiliatur. Et attende: ꝙ terreſtre admiſcetur humido: itaꝙ agēte caliditate ex illo terreſtri euaporat illud humidum: ſicut videre contingit in vino. At in ferro ꝑ actionem ignis euaporatio nō eſt. Sed potiꝰ agente calorein ferro: impedit ſquamoſitas terreſtris ne humidū euaporet: remanetqꝫ magis aqueū .ſ. calibs: vt dicet̉ inferius. plumbū aūt argento mixtū in argenti depurationevidemꝰ exalare ex caloris motione. Similiter ⁊ in auridepuratōe. Siquidē artifices ſaraceni deferunt ſuumauꝝ de terra in terrā: in ſpecie terre plumboſe. Eſt poſtmodū eo in fornace poſito exalat plumbuꝫ ſine auri deperditōe. Sicut aūt in hoīe potionato euaporāte ad cerebrum humido: contingit meatꝰ ſpirituū obturari perillud humidū: ⁊ tunc ſpūs qui erāt principiū caloris incerebro: ꝑ deflexū reuertuntur ad inferiora: ſicut ſūt extremitates manuū et pedū ꝓpter qd̓ in homine potatomanus ⁊ pedes ſunt calidi: caput autem frigidū. Cuꝫaſpergitur humidum ſuꝑ laminam argenti combuſtaꝫfacit ventoſitatē que inter teſtā ⁊ argentū fuerat incluſa deſcendere ad olle ip̄ius ꝓfundū. Illaqꝫ ventoſitasfacit argentū illud eleuari: qm̄ occupat in fundo locumargenti. Et tunc argento infrigidato apparet foſſa eiꝰin fundo: ꝓut accidit in om̄i combuſto. plumbū aūt aliquando eſt euaporas. aliqn̄ ꝯuiſcans. vnde volentes deillo facere vitꝝ admiſcent illud cū terra ſubtili: cōuiſcātqꝫ ꝑtes illas terreas ⁊ diſſoluūt ꝑ actōeꝫ ex ꝑte caloriſfit etiā euaporatio multiplex ē terra: ex vino ⁊ aceto: ⁊hmōi corꝑibꝰ aquoſis ⁊ terreſtribꝰ: ⁊ p̄cipue cadauerūac ſimiliū corruptōibꝰ ⁊ putrefactōibꝰ ¶ XAII.¶ De illis que ex terra fiuntUonia aut terra ſperica exiſtit: vtiqꝫ vapor d̓ip̄a aſcendens ſpericꝰ erit. Et ſi eleuetur de ſpiritu mediocri .i. nō habente magis ex vna ꝙͣ exalia ꝑte: tūc ex coagulatōe vaporis illiꝰ in ſurſū oppoſita ſoli apparere contingit arcuale .i. yridem. que eſt nubes concaua ꝑ reflexionem ſplendoris ſolis ſurſum oppoſiti arcualiter figurata. vnde nō apparet niſi ex ſoliſoppoſitōe. Ideoqꝫ nunꝙͣ poſſunt eſſe yrides plures niſi due. vna ꝑ oppoſitū ſolis. alia lune. hoc videre contingit horis veſpertinis in eſtate: ꝙ .ſ. ſole exiſtente in occidente. apparet yris in oriente. Et tunc exiſtente luna inauſtro: apparet alia yris in ſeptentrionē. Et inde eſt ꝙyris hmoi figure arcuate haud incendiū ꝓpe venturūſignificat: qꝛ ip̄a eſt ex ſpiritu calido mediocri ebulliente ꝑ poros humidi terreſtris. Incendiū aūt ſi qd̓ futuꝝeſt fit ꝑ ſpūm calidū excedenteꝫ: ſicut accidit in diluuioqd̓ p̄ceſſit. Calor enī multiplicatꝰ in fundo maris et interre fiſſuris nō potēs exire libere vel exalare ſicut nūcibidem multiplicabat̉ ⁊ coagulabat̉: tandemqꝫ ꝑueniēſad tantā virtutē ꝙ habebat poteſtatē exalandi: ideoqꝫex abyſſo .i. ex ꝓfundo maris ⁊ terre. exalauit multū humidi ſecū deferens in ſurſum. ꝓpter qd̓ facte ſūt pluuiexl. diebꝰ. Ip̄mqꝫ mare in ebulliendo ſe ꝑ totū orbem effudit. Ꝙ aūt yris nō apparet de nocte hoc eſt: qꝛ ſplendor lune fluens ad terrā in debili multitudine ſui luminis calorem debileꝫ generat. Ideoqꝫ debiliter humidūgroſſum de terra ſoluit ⁊ eleuat. nec tm̄: vt arcuale ī ſūmo apparere ſufficiat. Sicut autē panis cū extrahit̉ afurno habens humidū in poris ſuis diſperſim: ⁊ ip̄iusrare factōe ꝑ calorem mollis exiſtit: exalante aūt hūidoindureſcit. Sic humido ſubtili paſſibili exalante: ⁊ admixto groſſo remanente in terra: remanebit ad modumlapidis ſicca ⁊ dura: diceturqꝫ terra lapidea. Terra lapidea fiſſurā facit circūquaqꝫ ⁊ extra Cū fit terremotꝰcircūquaqꝫ auditur fragor: ſicut in diuiſione ligni ſolidi. Et nō in diuiſione lane mollis ⁊ humide ⁊ ꝙ ex va
pore terre fit terremotꝰ. ſignū eſt ventꝰ ſequens: qꝛ ventus eſt vapor terreꝰ. Ex vapore aūt cumulato n̄ fit terremotꝰ: niſi in terra dura: eo ꝙ in terra poros ⁊ latos ⁊amplos habente: continua eſt exalatio ſpūs ⁊ nunꝙͣ etꝰretentio: ꝓpter hoc in libia que eſt arenoſa: nō cōtingitfieri terremotum: niſi rariſſime. Nec etiā in arenis creſcunt herbe: qꝛ nutrimentū eaꝝ iā eſt exalatū Cōtingitaūt in aliquo terre loco: ꝙ terreſtre comp̄ſſione humidiin ip̄o fit pinguis. ſicut in ſterquilinio. vnde accidit incauernis fieri bitumen pingue groſſum. ⁊ inde auripigmentū: ſicut inferiꝰ dicetur.¶ XIIIII.¶ De illis que fiūt ex aqua aceto et vino.Qua vero ꝑ calefactōeꝫ ignis euaporat. vt dictum eſt. in fumū .ſ. ſubtiliorē ſe: remanetqꝫ poſtea terreſtre. vnde ⁊ cū decoquitur: in ipſa decoctione ſubtiliatur: ⁊ ſi poſtea ponat̉ in olla ꝑ noctemapparebit ypoſtaſis terrea in fundo exiſtēs. Similiteraūt euaporat acetū in aquā ſubtilē ⁊ inſipidā: remanetqꝫ poſtea terreſtritas ꝑua. Euaporat aūt vinū in aquāꝑ inſtrumenti aque roſacee ſublimatōꝫ. Sed ꝙͣto vinūfortiꝰ eſt: tāto minor aqua extrahitur: ⁊ maior terreſtritas remanet. vnde vinū rubeū magis eſt terreſtre: ⁊ minus euaporat. pluſqꝫ caloris habet in ſe: nā magis terreſtre. hoc in ferro calido patet: ꝙ calorē diutiꝰ ꝙ aquacalida retinet. Sed attende primo ꝙ in vino ſunt duo.ſcilicet humoroſitas groſſa. ⁊ humiditas oleagina: quenutrit calorem naturalem in eo. Ideoqꝫ euaporat ī duoPrius .ſ. in aquā inſipidā vt dictū eſt. cuiꝰ principiumeſt ſua groſſa humoroſitas. ⁊ poſtea in oleū: cuiꝰ principium eſt ſubtilis humiditas ⁊ oleagina. Ita duplex eſteuaporatio in aliqua re terreſtritate habente. prima ſcilicet aqueā. ſecunda .ſ. oleagina. Coniuncta vero cauſahuiꝰ duplicis euaporatōis eſt. Cunqꝫ caliditate agētein vino. aqueū qd̓ eſt in humido oleagino. de intentōnecontrarietatis ſtatim magis patitur. magiſqꝫ calidū inillud agit: ⁊ euaporare facit. Cūqꝫ aūt calor naturalisin humido oleagino nutritur: ⁊ diutius remanet ip̄m inquo nutritur: ꝙͣ illud in quo nō nutrit̉. Cum ergo admiſcetur humido: agente caliditate: ex illo terreſtri euaporat humidū illud: ſicut iam oſtenſum eſt in vino. At inferro ſquamoſitas terreſtris euaporatōeꝫ ꝑhibet: ſicutpaulo ante iā dictū eſt.¶ XIIIII.¶ De illa que fit in corpore humano.Icut aūt iſta euaporatio fit in inſtrumētis ſublimandi: ſic etiam cōtingit in ſtomacho corꝑishumani. vinū ſiquideꝫ intus receptū euaporatꝑ venas ſubtiles a ſtomacho ⁊ etiā ab epate: vſqꝫ adcerebrum: ſicqꝫ vapor ille humiduſ a ſpiritu calido quiante deferebat ibi deſtitutus: coagulatur a frigiditateloci in ſubſtantia corpulentiori. Sicut etiā contingit ꝙvapor humidꝰ de terra reſolutꝰ ad regionē aeris frigidam aſcendit. ibiqꝫ deſtitutuſ a ſpiritu calido ip̄m deferente coagulatur. ⁊ in ſubſtantia pluuie deſcendit. Sicergo vapor humidꝰ a viuo reſolutꝰ in groſſa corpulētiaa cerebro deſcendit ꝑ eaſdem venas ſubtiles: ꝑ quas ⁊aſcendit ꝓpter qd̓ mouetur magis corpus in deſcenſuvaporis hmōi dormiendo ꝙͣ in deſcenſu eiuſdē vigilando. Spiſſiorēqꝫ tunc habet homo anhelitū: ꝓpter vaporem deſcendentem inſpiſſatū: homines etiā gracileſ venas habentes in collo magis dormiunt: ac in dormiendo magis mouentur: qꝛ nō habet hoc humidū in eis liberum deſcenſum. Ideoqꝫ dicit philoſophꝰ: ꝙ habēteſcapita groſſa ⁊ gracilia colla: multū dormiūt: qꝛ quando multū potarunt: tunc vapor humidꝰ multū reſoluit̉:in ſubſtantia ſubtili ꝑ venas ſubtiles ad locum cerebriEt quoniā amplior eſt in eis locꝰ cerebri: multū inde capitur: multūqꝫ coagulatur. Qui cū tam cito non poſſitdeſcendere: diutiꝰ manens in cerebro meatus oppilat