LiberQuintus

alba: quando vapor ex quo fit. vehementis eſt ſubtilitatis. nō aūt vehem̄tis inflamatōis ⁊ aduſtionis. LXVIꝘ humide nubes ignē poſſunt gignere.¶Seneca vbi ſupra.Ed quomodo inquis cum humide ſint nubesignē gignere poſſunt: quē nō magis veriſimileeſt ex nube fieri: ꝙͣ ex aqua: que ex nube naſcit̉primū quidē in nubibus nō eſt aqua: ſed aer ſpiſſus adgignendā aquā p̄paratꝰ. Nec eſt ꝙ exiſtimes eā priuscolligi: poſt effundi. ſimul enī fit ⁊ cadit. Deinde etiamſi ꝯceſſero humidā eſſe nubē conceptis aquis plenā. nichil tn̄ ꝓhibet ignē quoqꝫ ex humido educi. īmo ex ip̄oquoqꝫ qd̓ mireris humore. vnde ⁊ quidā negauerūt inignem quicꝙͣ mutari poſſe: priuſꝙͣ in aquā mutatū eētpoteſt ergo ⁊ nubes ſalua quā continet aqua: ignē aliqͣſui ꝑte reddere. ſicut frequēter alia ligni ꝑs ardet: aliaſudat Nec ideo dico nō iſta eſſe cōtraria inter ſe. ⁊ alterum altero ꝑimi. Sed vbi valentior ignis ꝙͣ humor eſtvincit. ⁊ vbi copia humoris exuꝑat: ignis ſine effectueſt. Ideoqꝫ nō ardent virentia. Refert ergo ꝙͣtum aq̄ſit. exigua enī n̄ reſiſtit. maior vim ignis impediet. poſſidoniꝰ tradit. Cum inſula in egeo mari ſurgeret interdum aliquo tꝑe aqua maris ſpūmabat. et fumꝰ ex altoferebatur. demū ꝓdebat ignē nō continuū: ſed interuallis emicantem more fulminū: nec extinctuꝫ mari ſuꝑfuſo. Ardor ſiquideꝫ inferiꝰ ſuꝑiacentis vnde pondꝰ euicerat: deinde ſaxa euoluta: rupeſqꝫ ꝑtim illiſe: quas ſpiritus anteꝙͣ verterent̉ expulerat: ꝑtim exeſe ⁊ in leuitatem pumicis verſe. Nouiſſime montis vſti cacumē emicuit: tandem altitudine adiectū: ⁊ ſaxū illud in inſulamcreuit. Idem quoqꝫ noſtra memoria valerio conſule accidit. Aſclepiodorꝰ etiā adiutor poſſidonii ducentoruꝫpaſſuū altitudinem in mari fuiſſe tradidit: ꝑ quam direptis aquis ignis emerſit Ꝙ ſi aquaꝝ immenſa vis flamaꝝ ex imo ſubeuntē vim opprimere nō potuit: quātominꝰ ignem impedire nubium tenuis humor ⁊ roſcidꝰpoterit.¶ Lxvxi.¶ Epilogus de tribus predictis ſcilicet fulguratione tonitruo ac fulmine. ¶ Ex libro denaturis rerum.Taqꝫ tonitrꝰ fit quādo venti nubibꝰ incluſi nitunt̉ erūpere: magnoqꝫ murmure concreꝑant. Et colliſis nubibus ignem terribilem eiiciūt. Crepitꝰ ergo nubiū ⁊ vētoꝝ eſt tonitrꝰ. Ignis aūt inde excuſſus eſt fulgur: quiſcilicet ignis iō penetrat que tangit: qꝛ noſtro ſubtilioreſt. Et magna vi ventoꝝ impellit̉. Ab aquilone fulgurab euro tonitrꝰ tempeſtatē ſignificat. Itaqꝫ fumido calido ⁊ humido ad ſuꝑiora tendente: cū ad ſummū aerisꝑuenit: ex p̄ponderatione humoris mouetur ſummitasaeris. Cuiꝰ ꝑticule in modū vndaꝝ concurrentiū ſibifragorem ⁊ tonitꝝ faciūt. Ex motu vero calefactꝰ aertranſit in ſubſtantiā igneā: ſitqꝫ choruſcatio. Cū ergoimpetꝰ ille qui ex curſu aeris humido fumo ſpiſſati generatur: ſurſum aſcendit: fragor abſqꝫ fulmine fit. Similiter etiā ſi deorſum tendat: nō tn̄ vſqꝫ ad obſtaculūꝑueniat: ſin aūt obſtantia findit ⁊ vrit. ¶ Guilhermusde conchis. Humido vt p̄diximꝰ fumo ad ſuꝑiora aſcēdente: cū ad ſuꝑioreꝫ ꝑtem aeris ꝑuenerit: ex preponderatione humoris mouetur ſummitas aeris: cuiꝰ ꝑticulead modū vndaꝝ ex diuerſo ſibi occurrentes fragoremfaciunt tonitrui. Ex motu vero aer calefactꝰ tranſit inigneaꝫ ſubſtantiā: fitqꝫ fulgur vel choruſcatio. que cuꝫfragore ꝙͣuis fiat: citiꝰ tn̄ ad nos ꝑuenit: qꝛ viſus velocior eſt auditu. Cū ergo fit p̄dictaꝝ ꝑticulaꝝ occurſusgeneratur impetꝰ: qui ſi ſurſum aſcenderit eſt fragor ſine fulmine. Si aūt impetꝰ ille deorſum tendat: non tn̄tantꝰ ſit ꝙ vſqꝫ ad obſtaculū ꝑueniat: nondū eſt fulmēCū vero vſqꝫ ad obſtaculū ꝑuenerit: obſtantia findit.

Sed qꝛ ꝓprius motuſ eſt aeris ſurſum tendere. Nullamateria exinde reditū vetante reuertitur: ſparſoſqꝫ recolligit ignes. Si aūt in hac inferiore ꝑte aeris eſt multus hnmor. aer exiſtens in illo impetu igniri non poteſtfitqꝫ fulmen findens: nō vrens. Eſt ergo fulmen ꝑs aeris colliſione aliqua vſqꝫ ad obſtaculū cū impetu trāſiens. Tonitrꝰ eſt ꝑtium aeris ſibi cū impetu occurrentium ſonꝰ. Choruſcatio vero ꝑs eſt aeris ex impetu ignita ⁊ ſplendens. Nō eſt fulmen lapidea ſubſtantia: vt qͥdam aſſerunt. Si enī lapidea eſſet ſubſtantia: non huc⁊ illuc diſcurreret: nec ſurſum reuerteretur. Cū aliquēferiret: carnes diuideret: oſſa confringeret. Ideoqꝫ fulmen ſepiꝰ alta ſternit: qꝛ cū ab alto obliquādo deſcēdit.citiꝰ alta reꝑit: ſed qꝛ quorundā ſententia eſt: qd̓daꝫ fulmen eſſe lapideā ſubſtantiā: ne ex ignorātia vel inuidiavideamꝰ illā vituꝑaſſe vel tacuiſſe: breuiter eaꝫ exponemus. Qui hanc ſententiā tenent aiunt cū fumus humidus ad ſuꝑiora aſcendit: cū eo aliquid terrene ſubſtantie eleuatur: qd̓ ex calore ſolis in lapideā ſubſtantiā ſpiſſatur: atqꝫ in nubis cōcauitate cōtinetur: donec nubeſcaſu aliquo diuiditur. vnde lapis cū impetu deſcendēsaliquid altū ꝑcutit.IXVIII.¶ Diuerſorum opiniones de predictisUnt qui dicunt ventos cōtrarios ſibi occurrere vnde fragor tonitrui generat̉: parſqꝫ aeriscuꝫ impetu in inferiora deſcendit: que eſt fulmēAlii tn̄ dicunt ſpūm in nube cōcaua incluſum: quemadmodū in noſtris inteſtinis ſentimꝰ: ꝑ nubem diſcurrereUn̄ nubes ad modū veſice̓ qn̄ exploditur: ſpūſqꝫ intusclauſus cuꝫ impetu exiliens. ſi ad inferiora deſcenderit⁊ obſtaculum tetigerit fulmen eſt: dū ergo nubes eſt integra ſpiritus intꝰ diſcurrens ſonū equalem ⁊ continuum atqꝫ mugitibꝰ ſimilem reddit: hmōi tonitrua: venturi imbris ſunt p̄nuncia. Sed cū nubes ad modū veſtce eliditur vel exploditur: fit ſonꝰ acutꝰ: quo concidunthomines ⁊ exanimantur: quos ꝓprie attonitos dicimꝰAreſtotiles vero ait: a terra diuerſa corꝑa euaporari.quedā enī ſunt ſicca. Quedā humida. Sed q̄ ſunt ſiccaex motu ⁊ tactu radioꝝ in ignem tranſeunt. qui ſi leuiſ⁊ diffuſus vſqꝫ ad ꝑtem aeris deſcendit eſt fulguratioSi impetuoſus vſqꝫ ad terraꝫ veniat fulmen. fulguratio igitur ⁊ fulmen ẜm illū nō natura: ſed impetu differunt. Eſt igitur fulguratio. vt dictum eſt. fulmen nō ꝑlatum vſqꝫ ad terras. Fulmen vero eſt choruſcatō vſqꝫad terras ꝑducta. Alij dicunt ꝙ in eſtate calor in aeredominatur. Cum ergo nubes aquoſa ad ſuꝑiora aſcendit duo contraria .ſ. ignis ⁊ aqua ſibi occurrunt vndemaximꝰ motꝰ ⁊ ſonitꝰ generatur. Si enī ꝑuum candēsmiſſum in aquā: magnū generat tumultū. quid ergo putas fieri. vbi nubes aquoſa tm̄ ignem tangit: ex contrariorum cōflictu ignis generatur. qui modo p̄dicto nūceſt fulguratio: nūc fulmen. He ergo ſunt ſereniſſime diuerſoꝝ ſententie de tonitruo. fulgure. ſulmine. q̄ qꝛ poſſibiles ſunt ⁊ veriſimiles nullā damno. ¶ LXIX.¶ Quibuſ in locis vel in tꝑibus fulminet etquibus no. ¶ Pliniꝰ. ij. li.Latus aut vapor qui in nubes luctanſ tonitruum facit. Si erumpit ardens fiunt fulmina: hͨaūt hyeme ⁊ eſtate rara ſunt contrariis de cauſis qm̄ hyeme denſatus aer nubiū craſſiore corio ſpiſſatur. om̄iſqꝫ terraꝝ exalatio rigens ac gelida quidqͥd accipit ignei vaporis extinguit. que ratio immunem ſcithiam ⁊ circa rigentia a fulminum caſu p̄ſtat. E diuerſo aūt nimiꝰ ardor egiptuꝫ. Siquidem calidi ſicciqꝫ halitus terre raras admodum tenues ⁊ infirmas den ſantur in nubes. vere aūt ⁊ autumno crebriora fulmīa: corruptis in vtroqꝫ tꝑe eſtatis hyemiſqꝫ cauſis. quā ration crebra in ytalia fulmina: quia mobilior aer mitiore