LiberQuintus

Uidam inter quos aſclepiodorus eſt: quorūdāquoqꝫ corporuꝫ cōcurſu fieri tonitrum. et excuti fulmina poſſe iudicant. Ethna ſiquideꝫ aliquando multo igne abundauit. et ingentem arene vſtecopiam inde effudit. Inuolutus eſt dies puluere plureſqꝫ ſubita nox terruit illo temꝑe. Aiunt autem tunc plurima fuiſſe ſulmina et tonitrua que corporuꝫ aridorumconcurſu ſunt facta non nubium. quas veriſimile eſt intanto aeris feruore nullas fuiſſe. Cambiſes exercitumad hāmonem miſit: quem arena auſtro mota: in modumniuis incidēs texit. Deinde obruit. Tūc qͣꝫ veriſimile ētonitrum fulminaqꝫ fuiſſe attritu ſeſe affricantis areneNon repugnat ꝓpoſito noſtro hec opinio. diximꝰ eniꝫvtriuſqꝫ natura corꝑa efflare terras: Et ſicci aliquid ⁊humidi in toto aere vagari. Itaqꝫ ſi quid tale tūc interuenit: nubem ſolidiorem et craſſiorem fecit. ꝙͣ ſi tantumſimplici ſpiritu texeretur. Illa frangi poſſunt et edereſonum. Iſta: que dixi: ſine incendiis vaporātibus aerarepleuerunt ſiue terras vrentibus: neceſſe eſt ꝙ nubesfaciant anteꝙͣ ſonum. Nubem vero tam arida ꝙͣ humida efficiunt. Eſt enī nubes aeris craſſi ſpiſſitudo. LIX¶ De fulmine. ¶ Iſidorus.Um tonitruo autem ſimul et fulgura expͥmuntur. Sed illud celerius videtur quia claruꝫ eſthoc autem ad aures tardius ꝑuenit ad inſtarſecuris arborem ꝓcul cedentis. cuius quidem ante cernis ictum: ꝙͣ ad aures ſonitus ꝑueniat fulgur ergo etfulmen eſt ictus celeſti iaculi a feriendo dicti: fulgurareeſt ferire. fulmina autem colliſa nubila faciunt. Namomnium rerum colliſio ignem creat. vt in lapidibus cernimus vl̓ in attritu rotaꝝ Similiter ⁊ ignis in nubibꝰfit: ex vento aūt et igne fulmīa fiunt. et impulſu ventoꝝemittuntur. Tria ſunt ergo eiꝰ vocabula: dicitur enimfulgur quia tangit. Fulgor quia incendit et vrit. Fulmen quia findit. ¶ Seneca de naturalibus queſtionibus libro. v. Celidonius ait fulgurationem eſſe ſpecieꝫinanem non ignē. Heraclius exiſtimat eſſe fulguratōeꝫvelut apud nos incipiētium ignium conatus. Et pͥmaꝫflamā victam. modo intereūtem. modo reſurgentem. etego vt breuiter dicam quod ſentio. dico ergo ꝙ fulmeneſt fulgur incenſum. Calida eniꝫ fumidaqꝫ terris emiſſa cum in nubes incidunt. in earū ſinu diu inuoluta nouiſſime erumpunt. Et quando vires non habēt ſplēdoreſt. At vbi fulgura plꝰ habuerīt materie. ⁊ maiore impetu arſerint non tantum apparent ſed decidunt: vbicūqꝫautem fulmen deciderit. ibi eſſe odorem ſulphuris certum eſt. qui quia natura grauis eſt. ſepius hauſtus alienat. Sed quare fulmen ſubito apparet nec continuaturignis. quia celer ignis vndiqꝫ motꝰ. ſimul et nubes rūpit. et aera incendit. deinde flama deſinit motu quieſcēte. Ex eadē etiā cauſa modo ad terrā ꝑfertur: modo diſſoluit̉ ſi minori imp̄ſſus eſt materie. alias ſi minore impulſus eſt impetu. quotiēs enī ip̄a iactatōe fortiꝰ ſe accendit: fugiēdi impetū capit. deinde cū euaſit: ⁊ pugnadeſinit. Cur aūt obliquē fertur: qꝛ ſpiritu conſtat: ſpūsenī obliquꝰ eſt. Et qꝛ natura ignē ſurſuꝫ vocat: iniuriadeorſum p̄mit. Incipit aūt obliquū eſſe iter duꝫ neutravis alteri cedit. Et ignis in ſuꝑiora nititur: ⁊ in inferiora depͥmitur. Et quare ſepiꝰ cacumina montiū feriūturqꝛ ignibꝰ oppoſita ſunt ē celo cadentibꝰ ꝓpter hoc trāſeundum eſt. Serenū aūt tempꝰ ſine fulmine eſt. nec habet iſtos metꝰ dies purꝰ: nec nox quidē niſi obſcura nubibus. Quid ergo naͣm qn̄qꝫ apparentibꝰ etiā ſtellis īnocte tranquilla fulgurat. Sed ſcias illic eſſe nubes vn̄ſplendor effertur: quas a nobis videri terraꝝ tumor n̄ſinit: fieri ergo p̄t vt humiles nubes attritu ſuo ignemreddant: qui in ſuperiora expreſſus in parte celi ſinceravidetur.¶ LX.Cur nō tonet ac fulmīet in quolibet anni tꝑe

Um aūt in om̄i tꝑe anni fumꝰ humidꝰ aſcēdatquare nō in om̄i ꝯtingunt fulmina ⁊ tonitrua.Ad hoc reſpōdeo ⁊ ſi humido fumo aſcendētehabent fieri: nō tn̄ inde fiunt donec ad ſummū aeris ꝑuenerint. Qd̓ ꝑ ſimile maris poteſt ꝓbari. Cū enī mare ex fumo terre aſcendente in ſummo cōmouetur: ſpiſſitudine tn̄ ſua nō poteſt huc ⁊ illuc impelli: ſed cum vſqꝫad ſummū motio illa ꝑuenerit: huc ⁊ illuc vnda impellitur fitqꝫ tempeſtas. Qd̓ vero a fundo maris tempeſtaſincipit: ex hoc poteſt ꝓbari: ꝙ focas vndas agitātes ante tempeſtatē videmꝰ. vt enī ait pliniꝰ: ſunt nature dormitorie: fumo tn̄. vt p̄diximꝰ. fundo maris cōmouenteexcitate ad ſummū aſcendunt. Qd̓ videntes naute exꝑmento certi. Et ſi delphico incerti. tempeſtatē futuramp̄dicunt: quippe iā incepit in fundo maris. Simile contingit in aere: dū enī fumꝰ ſuꝑiores ꝑtes aeris obtinetꝑ ſpiſſitudinē ſuā huc ⁊ illuc ex eiꝰ abilitate illuꝫ impellit: fiuntqꝫ tonitrua ⁊ fulmina. In hyeme vero ⁊ ī vere⁊ ſi ſpiſſus ſit: nō eſt tn̄ tantꝰ calor: ꝙ ſpiſſus fumꝰ poſſit vſqꝫ ad ſummū erigi. Remanens ergo in inferioreꝑte aeris: ventos ⁊ pluuiaſ gignit. In eſtate cuiꝰ eſt maximus feruor vſqꝫ ad ſummū eleuatur: ſitqꝫ ꝑtium acris diuerſa cōcurſio vel concuſſio vnde fulmina ⁊ tonitrua contingūt. In autumno vero qui frigidꝰ eſt et ſiccus. Neqꝫ humor eſt qui eleuet̉: neqꝫ calor qui eleuetLXI.De diuerſis ſpeciebꝰ fulminis.Slinius ſecundo libro.Ulminum genera plura tradunt̉ que ficca veniunt nō adurunt ſed diſſipāt: que humida veniunt: nō adurunt ſed infuſcāt. Terciuꝫ eſt qd̓claꝝ vocat mirifice nature: quo dolia exhauriuntur intactis oꝑimentis: nulloqꝫ alio veſtigio relicto. Saccul̓nullomo ambuſtis auꝝ ⁊ es liquatur intus. fulgur aūtprius cerni: ꝙͣ tonitꝝ audiri: cū ſimul fiāt nō eſt miruꝫqꝛ lux ſonitu velocior eſt ¶ Seneca li. vi. naturaliū queſtionum. Fulminū genera tria ſunt: qd̓ terebrat: qd̓ diſipat: qd̓ vrit Qd̓ terebrat ſubtile eſt ⁊ flameū cui ꝑ anguſtiſſimū fuga eſt: ob ſincerā ⁊ purā flame tenuitatemQd̓ diſſipat conglobatū eſt ⁊ habet admixtā viꝫ coacti⁊ ꝓcelloſi ſpiritꝰ. Illud itaqꝫ fulmen ꝑ id foramē ꝑ qd̓ingreſſum eſt: ⁊ redit ⁊ euadit. Et huiꝰ late ſparſa visrumpit icta: nō ꝑ̄forat. Qd̓ aūt vrit multū terreni habꝫ⁊ igneū magis eſt ꝙͣ flameū. ac magnas ignium notasrelinquit: que ꝑcuſſiſ inhereant. Nullū quidē ſine ignefulmen venit. Sed ꝓprie tn̄ hoc igneū dicimꝰ: qd̓ arbori imprimit manifeſta veſtigia. Et aut fuſcat. aut vrit.Urit quidē tribꝰ modis. Aut enī afflat: ⁊ leui queqꝫ iniuria ledit. Aut cōburit: aut incendit. hec om̄ia genere⁊ modo differunt. Qd̓cunqꝫ combuſtū eſt vtiqꝫ ⁊ vſtūeſt: ſed nō cōuertitur. poteſt aūt eſſe cōbuſtum nō accenſum et ecōtra. Illud autē genꝰ quo icta fuſcantur: decolorat aut colorat. Decoloratur id cuiꝰ color viciat̉: nonmutatur. Coloratur aūt id cuiꝰ faciēs alia fit ꝙͣ fuit: vt¶ LXII.cerulea vel nigra vel pallida¶ De miraculis oꝑationum fulminis.Eteꝝ mira fulminis ſi intueri velis ſunt oꝑa:huiꝰ enī quadā ſubtili potētia loculis integrisꝘ illeſis: conflatur argentum: manente vaginagladiꝰ liqueſcit. Et inuiolato ligno. circa pila ferꝝ om̄ediſtillat: fracto quoqꝫ dolio vinū ſtat: nec vltra triduuꝫille ꝑdurat rigor. Illud eque inter adnotanda ponēduꝫꝘ et hoīm ⁊ aīaliuꝫ que icta ſunt: caput ad exituꝫ fulminis ſpectat: ꝙ oīm percuſſaꝝ arboꝝ fulmine haſtuleſurgunt. Quid ꝙ ſerpentium ⁊ animaliuꝫ ceteroꝝ: quibus mortifeꝝ virꝰ ineſt: cum icta ſunt fulmine. venenūomne conſumitur. In venenatis ſiquidē corporibꝰ vermis non naſcitur: fulmine vero icta intra paucos dies