LiberQuintus

pluuialis cū niue frigeſcit. naturaliter refrigerat ſtomachum ⁊ ep̄ar: ſicut de fontanis. ieiunus tn̄ nō bibat: qꝛſtomachū ꝑcutit rigor eiꝰ: et contractōneꝫ facit: pectorinocet: qꝛ tuſſim facit. dentibꝰ nō ꝯgruit: nec neruis: neccerebro: qꝛ membra hec frigida ſunt. Catarꝝ quoqꝫ facit: pectoribꝰ ſanguinē ſcreantibꝰ: etiā ſi ceſſauerit: morbus reducitur. Aquā frigidā cū niue ſi quis poſt cibuꝫbiberit: bonū appetitū facit: ſtomachū ꝯfortat: vt benedigerat. nō tn̄ ſubito bibenda eſt: ſed paulatim ſorbēdaItaqꝫ nix ⁊ glacies ſi de bona ſit aquā laudabilis eſt.Sed illa melior q̄ ſupra petrā cadit: ⁊ mundā terram.Cadens enī ſuꝑ metallinos montes: et terras ſapidasvel fetentes om̄ibꝰ modis cauenda eſt. ¶ IIIII.¶ De choruſcatōne. ¶ Areſtotiles vbi ſupra libro tercio.Horuſcationē dixerunt eſſe ſapientes in concauitatē nubiū. Quoꝝ vnꝰ empedocles dixit. ꝙchoruſcatio eſt ignis occultatꝰ in nubibꝰ ex radio ſolis: deinde apparens. Anaxagoras autem ait. ꝙignis in nubē aſcendens occultatꝰ ibi: apparet deinde.Et eiꝰ apparitio eſt choruſcatio. qui qn̄ extinguit̉ in nubibus. vox illiꝰ extinctōis eſt tonitruū. Ego aūt dico: ꝙres iſte nō ſunt niſi ex vapore. cū eī vapor humidꝰ aſcēdens ꝑuenit ad locū frigidū .i. ad mediū aeris: inſpiſſāt̉⁊ aggregant̉ ꝑtes eiꝰ. et inde ſunt pluuia. ⁊ nix. ⁊ grādo. ⁊ caligo. ẜm modū diuerſitatiſ inſpiſſatōis ⁊ aggregationis eiꝰ: ⁊ loci ip̄iꝰ ⁊ eius qd̓ ei accidit .i. frigoris.Cū aūt inſpiſſatur iſte vapor humidꝰ: comprimit̉ qd̓ inip̄o eſt ex vapore calido ⁊ ſicco aſcendente cū eo ex terra. Comprimit̉ inꝙͣ in nube ꝓpter frigꝰ: ⁊ ꝓhibet̉ apparere. Itaqꝫ agitatur in ventre nubis: ⁊ ꝑcutit nube humidā ⁊ ſcindit eā. qua ex ꝑcuſſione vox exiens qͣſi ſciſſura magna tonitrus eſt. Sicut qn̄ in ligno humido inflamatur ignis. auditur ex eo vox ꝓpter illud qd̓ eſt in eode vapore comp̄ſſo. Choruſcatōis aūt eſſe: eſt ex ventiſcalidis ⁊ ſiccis comp̄ſſis in nubibꝰ: qm̄ inflamāt eas inflamatione vehementi et adurūt. earūqꝫ humiditatespertranſeunt. Auditur ergo ibi vox: ſicut ſtridor ferriigniti ſubmerſi ī aqua: ⁊ illa vox tonitruū eſt. ignis aūtegrediens ex ea choruſcatio eſt. Choruſcatōis quidemſplendor ante tonitꝝ ꝑuenit ad nos ꝓpter ſubtilitatē ſuam: ſicut ⁊ viſus auditū excellit ꝓpter eandem cauſamFit aūt tonitrꝰ etiā extinctione ignis in ventre nubis.Dico ergo ꝙ vapor qui eſt materia venti: qn̄ apparetextra terrā: ventꝰ eſt. Et qn̄ occultat̉ in terra: terre motus ex eo eſt. Quando aūt in nube coartatur ex eo tonitrus eſt. Quando vero nubes aggregātur ⁊ inſpiſſat̉humiditas q̄ eſt in eis: eſt tonitrꝰ ⁊ choruſcatio. Quando aūt ventꝰ ex nubibꝰ apparet paulatim. ⁊ eſt habensſubtilitatem in partibꝰ ſuis. Nō fit ex eo tonitrus necchoruſcatio.¶ IV.¶ ¶ De tonitruo. Iſidorus. xiij. li.Onitrus dicitur: eo ꝙ ſonꝰ eiꝰ terreat. tonꝰ eīꝫeſt ſonꝰ. Nā cū ꝓcella venti vehemētiſſimi nubibus ſe repente immerſerit: turbine inualeſcēte ⁊ exitu qūerentē. nubē quā excauauit: magno impetup̄ſcindit. ac ſiccū horrendo fragore defertur ad aures.qd̓ mirari quis nō debeat: cū veſicula ꝙͣuis parua magnum tn̄ ſonitū diſploſa emittit ¶ Plinius vbi ſupra.Tonitrua ſunt impactoꝝ igniū plage: cū flatus aut vapor in nube luctatur. Seneca de naturalibꝰ queſtionibus poſſidoniꝰ ait: ꝙ e terra terreniſqꝫ om̄ibus ꝑs humida efflatur: ꝑs ſicca ⁊ fumida fulminibꝰ alimentū eſtilla imbribꝰ. Quidquid enī in aera ſicci fumoſiqꝫ ꝑuenit. id includi ſe nubibꝰ nō fert: ſed rumpit claudentia.Inde ſonꝰ eſt quē nos tonitruū vocamꝰ. naꝫ ⁊ ignis inaquā demiſſus ſonat: dū extinguitur ¶ Idē in eodem.Tonitrua nichil aliud ſunt: ꝙͣ citi aeris ſonitꝰ. dum autterit: aut rumpitur Nā ⁊ ſi miſſus ignis in aquā ſonat

dū extinguitur. Nō ignis ip̄e tunc ſonū efficit: ſed ſpiritus ꝑ extinguentia effugiens. Quidā enī eſtimāt en̄ſpūm ꝑ frigida humidaqꝫ meantē ſonū facere: ſicut inaqua feruens maſſa extinguitur cū murmure. Anarimenes ſic ait. Tonitrua ſpūs incidens nubibus edit.Et dū luctatur ꝑ obſtantia atqꝫ interciſa euadere: ip̄aignem fuga accendit. Anaximandrꝰ aūt ad ſpūm om̄iaretulit. Tonitrua inquit ſunt icte nubiſ ſoni: quare ⁊ ſereno tonat: qꝛ tunc .ſ. ꝑ craſſum ⁊ ſciſſum aera ſpiritusproſilit.¶ IVI.¶ De ſpeciebꝰ tonitrui.Iogenes ait. tonitrua quedā igne: quedā ſpiritū fieri. Illa facit ignis: que ip̄e antecedit ⁊ nūciat. Illa vero ſpūs: que ſine ſplendore crepuerint. vtrūqꝫ quidē ſine altero effici aliqn̄ concedo. videtur aūt ꝙ n̄ illis diſcreta poteſtas ſit. ſi vtrūqꝫ ab vtroqꝫ effici poſſit. Quis enī negabit ſpūm impetu magnolatū: cū efficiat ſonū: effectuꝝ ⁊ ignē. Quis nō ꝯcedet⁊ hoc: ignem aliqn̄ poſſe nubes irrūpere: ⁊ non exilire.Si pluriū aceruo nubiū: cū paucas ꝑcidiſſet oppreſſuseſt. Igitur ignis ibit in ſpūm: ꝑdet ⁊ frigorem: et ſpūsin ignem dū ſortita incendit. Neceſſe quoqꝫ eſt: vt impetus fulminis p̄mittat ſpūs: agatqꝫ ante ſe: ⁊ a tergotrahat ventū: cū tamen vaſto ictu aera inciderit Itaqꝫom̄ia anteꝙͣ feriantur intremiſcunt vibrata vento: quēignis ante p̄miſit. Tonitrua ſic diſtinxere quidā: vt dicerent vnū eſſe genꝰ cuiꝰ graue ſit murmur: quale terrarum motū antecedit: clauſo vento ⁊ fremente. Cū enimſpūm intra ſe clauſere nubes: in ꝯcauis eaꝝ ꝑtibus volutatꝰ eſt: ſimilemqꝫ agit mugitibꝰ ſonū raucū ⁊ eqͣlem⁊ continuū. Aliud eſt genꝰ acre ⁊ acerbū: qualis ſonuiauditur: cū ſuꝑ alicuiꝰ caput veſica diſrumpitur Taliaeduntur tonitrua: cū nubeſ ꝯglobata diſſoluitur: ⁊ quofuerat intenta ſpūm emittit. hic ꝓprie fragor dicit̉ ſubitus ⁊ vehemens quo edito ꝯcidunt hoīes ⁊ exanimantur. Quidā aūt vtiqꝫ ſtupent ⁊ attoniti fiūt Quoꝝ mētem ſonꝰ ille celeſtis loco pepulit. Ex hoc illo quoqꝫ mōfieri poteſt: vt aer caua nube incluſus: ⁊ ip̄o motu extenuatus diffūdatur. Deinde dū maiorē locū ſibi querita quibꝰ inuolutꝰ eſt: ſonū patitur. Nā quemadmodū inter ſe manꝰ illiſe plauſum edunt. Sic illiſaꝝ inter ſe nubiū ſonꝰ p̄t eſſe magnꝰ: qꝛ magna ꝯcurrunt. ¶ LIII.¶ Ꝙ nō fit tonitrꝰ ex qualibet colliſione.T videmꝰ inquis nubes montibꝰ impungi: ītn̄ ſonū fieri. Sed primū quidem nō quocunqꝫmodo illiſe ſonant. īmo cū apte ad ſonuꝫ edendum compoſite ſunt. Nā ⁊ auerſas manꝰ inter ſe ſi collidas: nō plaudent. Sed palma cū palma collata. plurimumqꝫ intereſt vtꝝ caue concutiātur: an plane ⁊ extēte. Deinde nō tm̄ ire nubes oportet: ſed agi magna vi⁊ ꝓcelloſa. Adiice nunc ꝙ motꝰ nubem nō findit: ſꝫ digerit. ⁊ primā quanqꝫ eiꝰ ꝑtem ſoluit. Sed nec veſica qͥdem ſcreat: quocūqꝫ modo ſpūm emiſerit. qꝛ ſi ferro diuiſa eſt. ſine ſono vllo ſpiritꝰ exit. vt igitur ſonet: oportꝫillā rumpi: nō ſecari. Similiter ⁊ nubes niſi multo difſiliuerint impetu: nō reſonant. Adiice etiā ꝙ nubes inmontem acte nō franguntur: ſed circūfunduntur. Et īaliquas ꝑtes montis deducte: ſi quem habent ſpirituꝫmultiphariā emittunt: qui niſi vniuerſus eruperit: noncrepat. Lato enī ictu totūqꝫ globū ſemel diſſipante: opeſt vt ſonꝰ erumpat: qualis auditur cū tonat. p̄ter hocnatura aptꝰ eſt aer ad voces. Cū vox nichil aliud ſit ꝙictus aer: debent ergo nubeſ vtrimqꝫ inſeri ⁊ caue ⁊ intente. Nā ⁊ verba vocaliora ſunt vacua ꝙͣ plena: et intenta ꝙͣ remiſſa. Item tympana ⁊ cimbala ſonant: qm̄illa qͥdem repugnātem ex vlteriore ꝑte ſpūm pulſant.hec et illa nō niſi cauo aere tinniunt¶ LVIII.Ꝙ etiam ſine nube videtur fieri poſſe.