LiberQuintus

denſi deuoluta in orbem teri. Grando aūt nichil aliudeſt: ꝙͣ ſuſpenſa glacies.XIIIX.Ubi et ex quo generetur grando.Areſtotiles vbi ſupra.¶ Rando fit in nubibꝰ a terra longinquis. Cuiꝰgeneratōis cauſa caliditas eſt: que eſt in vapore aſcendēte a terra. vnde fit in ꝑtibus calidis⁊ tꝑibus calidis: plus ꝙͣ frigidis. Calor enī eſt ꝯtrariꝰfrigori: quare recipit̉ frigꝰ ad interiora nubis ex multitudine caliditatiſ aeris in illa hora: gelatqꝫ qd̓ in ea eſtde aqua: ⁊ ſeꝑat eaꝫ in grandinē. In tꝑibus vero frigidis ſparſum eſt frigꝰ in aere toto: ⁊ nō in ꝓprietate nubis. Nec eſt ibi caliditas q̄ poſſit ei eſſe cōtraria: ꝓpterquā ꝯtrahatur ad interiora: grando quideꝫ rotunda etpua: deſcendit ex locis in alto ſup̄mis. Eiuſqꝫ rotunditas ⁊ puitas ſunt: qꝛ dū ex longinquo deſcendit: morat̉in aere diu. eiuſqꝫ aqua reſoluit̉ cū ſpacio ex caliditateaeris in illo tꝑe: et ob hoc minoratur ⁊ rotundat̉ Grandini vero deſcendēti ex locis terre ꝓpinquis accidit cōtrariū: eo ꝙ nō elongatur exitus eiꝰ a finibꝰ eius fixisIdeoqꝫ nō reſoluta ꝑuenit ad terrā magna in menſuranec valde rotūda. Butte etiā magne fiunt: ⁊ velociterdeſcendunt in diebꝰ calidis: ꝓpter velocitatē ꝯſtrictōiſfrigoris: qꝛ calor accidens in aere vehemēter fugat frigus nubis. ⁊ ꝯtrahitur ac vehemēter comprimit. dicoergo ꝙ quādo eſt in aere calor: velocior eſt aque congelatio: cuiꝰ indiciū eſt: ꝙ qn̄ calefit aqua: deinde fundit̉ īlocis frigidis: velocior eſt ad frigꝰ ſuū: qꝛ tunc magiseſt apparens ſue virtuti: et vehementiꝰ ad oꝑationē ſuāꝙͣ qn̄ nō eſt illic eius contrariū .ſ. calor: piſcatores quoqꝫ qn̄ volunt harundinē ꝯgelare: vt velocior ſit ad merſionē in aqua: fundunt ſuꝑ eā aquā calidam: deinde ponunt eā in loco frigido: ſtatimqꝫ ſuꝑ eā glacies congelatur ꝑpter apparitionē frigoris ⁊ vehementiā oꝑatōiseiꝰ: ꝓpter contrarietatē ex calore.¶ E.De niue. ¶ Ex imagine mundi.Ix aūt aquaꝝ vapore nec dū denſato ī guttasſed gelū p̄ripiente formatur: que in alto mari n̄cadit. ¶ Seneca vbi ſupra. Nix ī pruina eſt pēdens congēlatio. Nix aūt nō poteſt rotundari. vt grando: qꝛ nō cadit tam ſolida: ſed fuſa. Nec ꝑ magnā altitudinem cadit: ſed circa terrā eiꝰ initiuꝫ eſt. et ē ꝓximolapſus. Minꝰ aūt algere pedes eoꝝ aiunt. qui fixaꝫ etdurā niuē calcant: ꝙͣ eoꝝ qui tenera ⁊ labefactā ¶ Guilhermꝰ de conchis. In ſummitate quorundā montiū ꝓpter aeris ſubtilitatē ꝑpetue ſunt niues: qꝛ ignea nonſunt calida: niſi vicina ſint alicui materie ſpiſſe ⁊ humide. vnde ſol in cōuallibꝰ montiū vbi aer ſpiſſior eſt maiorē calorē exercet ¶ Ex li. de naturis reꝝ. Nix ē aquarum vapore nec dū denſato in guttas: ſed gelū p̄pediēte formata. nec tn̄ trāſlucet vt glacies: qm̄ ex ꝑuiſſimis⁊ innumeris minutiis fit. que nō coherent. preferuntqꝫcandorem. Niuem ꝓbantur habere montes illi qͥ orbiſclimita faciūt: vt caucaſus in india: athlas in andria etceteri. Olimpꝰ aūt non habet ſic ut nec ventos nec pluuias: qꝛ excedit omniū regionuꝫ humores. Niues ꝑ totum annū ſeruari poſſunt ſub terra paleis cooꝑte. Inoriente quidē ſeruatur ad miſcendū vinū in eſtate calida. vel ad aerem infrigidanduꝫ circa infirmos. infrigidat enī valde. Et notandū ꝙ membra fricata niue: ⁊ ſiad horā quaſi frigus intolerabile faciāt. poſtea tn̄ ꝑ ſecalore moderatiſſimo refouent̉: qꝛ calor naturaliſ ī hoīeaccidentali frigori reluctatur.I.¶ De niuis cauſa vel origine. ¶ Areſto. v̓bi sEneratio niuis ex frigore fit in nubibꝰ. et eiusſignificatio mollicies eſt: que ꝓuenit ex ꝑte caliditatis admixte vaporibꝰ ꝓhibentis ꝑtes ipſius vaporis inſpiſſari ⁊ vehemēter aggregari. ¶ Ph̓s

Cauſa generarōis pruine ⁊ niniſ ē vna: nec diuerſificātur niſi multitudine tantuꝫ ⁊ paucitate: ſicut ros ⁊ pluuia. Itaqꝫ generatio niuis ⁊ pruine eſt ex frigore: quianix eſt ex nubibꝰ frigore congelatis. vt ſupra dictū eſtEt pruina fit ex vapore congelato in aere. Et huius ſignificatio eſt mollicies niuis: ⁊ duricies pruine: qꝛ mollicies niuis. vt dictū eſt. fit ex ꝑte caliditatis admixtevaporibus: que faciūt nubes. ꝓhibentis ꝑtes illiꝰ vaporis inſpiſſari ac vehementer aggregari. Buricies veropruine fit ex frigore: locis ⁊ tꝑibꝰ in quibꝰ nō eſt ex caliditate ꝑs: qua ꝓhibeatur aggregari vapor: qꝛ ꝑtes frioris: ꝑtes ip̄ius vaporis aggregāt: et eas cōtrahunt.¶ Pliniꝰ li. ii. Grando cōgelato imbre gignitur. ⁊ nixeodē humore molliꝰ coacto: ꝑ hyemē aūt niues caduntnō grandines: nec in alto mari cadūt niues. ¶ III.De tꝑibus niuis et grandinis ¶ Senecade naturalibus queſtionibꝰ li. iij.Ueritur cur hyeme ningat nō grandinet. vereaūt iā infracto frigore grando cadat. hyeme qͥdem aer riget: et ideo nondū in aquā vergit: ſꝫin niueꝫ cui ꝓpior eſt aer. Cū aūt ver ceꝑit: maior inclinatio tꝑis ſequitur. et calidiori celo maiora fiunt ſtillicidia: nimbiqꝫ graues: magis vaſtiqꝫ ꝙͣ ꝑtinaces deferūtur ob mutationē aeris vndiqꝫ patefacti: et ſoluentisſe ip̄o adiuuante tꝑe. pruina vero lentas habet pluuiaſet tenues: quales interuenire ſolēt cū pluuia rara ⁊ minuta. Niuem quoqꝫ habet admixtā. p̄terea flante aquilone aut celū ſuū habente minime pluuie ſunt. Auſtrovero imbre improbior eſt ⁊ gutte pleniores. ¶ Guilhermus de conchis. Humor in eſtate calore ſolis altiꝰ eleuatur. Sed dū ſic eleuatur: gutte inuoluuntur: q̄ groſſiores facte atqꝫ congelate grandinem gignūt. In hyemevero qꝛ frigꝰ circa terram eſt: gutte aque anteꝙͣ groſſeſint: ex frigiditate tꝑis conſtringūtur ⁊ in niuē mutaniSed fortaſſe dicis cū eſtas ſit calida. vnde in ſuꝑioribꝰꝑtibus aeris que ſoli ſunt ꝓpinquiores contingit frigiditas. Dicunt quidā niues que ſunt in altiſſimis montibus: calore eſtatis remitti. atqꝫ inde frigidū ſpiritumqui ꝑ ſuꝑiora diſcurrit creari. Nix enī aliꝙͣtulū ī aquācōuerſa: plus infrigidat: ꝙͣ dum eſt ſolida. qd̓ calcandovtrāqꝫ poteris ꝓbare. Sed fortaſſe dicis: et vnde in ſūmis montibꝰ qui ꝓximi ſunt ſoli eſt tanta frigiditas: ꝙibi ſunt niues ꝑpetue. In conuallibus aūt eſt calor ſineniue. Reſpondeo diuerſe ſunt cauſe. Una eſt: Ignis n̄poteſt accendi niſi in humido ⁊ ſpiſſo. Sed aer ꝙͣto eſtſuꝑior: tanto ſubtilior: et quāto inferior: tanto groſſiorſpiſſiorqꝫ. Itē cū radii ſolis tangunt vallem: et nō ſic alta montiū: reſiliunt radii: et reſiliendo ſeſe ꝑcutiunt: exquo conflictu generatur calor. Item om̄is euaporatioꝙͣto eſt ſue origini ꝓpinquior: tāto eſt calidior. hiſ gͦ cōcurrentibꝰ: aer qui eſt ꝓpinquior terre: eſt calidior. qͥ vero ab ea remotꝰ eſt minꝰ calidꝰ.¶ HII.¶ De natura aque niualis ¶ Iſaac in dietis.Ix frigidior eſt aqua et minꝰ humida: qꝛ nō eſtaliud ꝙ aqua: p̄ nimia frigiditate cōgelata: vnde humiditas eiꝰ occultatur. Siccitas aūt ip̄iꝰpala eſt: ꝓinde om̄ibus neruis corꝑis nocet et dentibꝰ:maximeqꝫ ſenibꝰ generat ſpaſmū ⁊ ꝑaliſim ⁊cꝭ. puerisaūt ⁊ iuuenibꝰ nō cito talia eueniūt: ꝓpter naturalē calorem frigiditati aque repugnantē: ſi tn̄ aſſueſcant: nocet. p̄cipueqꝫ nerui eoꝝ incidūt in paſſionē de qua nonpoſſunt euadere. ¶ Auicēna in ſecundo canone dicit:ꝙ aquā niuis ſedat dolorē dentiū calidū. Nocet auteꝫneruis: qꝛ coartat vapores calidos currentes in eis: etretinet eos ne reſoluant̉ Nocet etiā ſtomacho et ꝓpriefrigido. Nocet iterum ſenſibus: et eis quibꝰ humoresfrigidi generantur: facit aūt qn̄qꝫ ſitim: eo ꝙ caliditatēadiuuat ¶ Conſtantinꝰ in pantegni quinta ꝑte. Aqua