LiberQuintus

inſtruit nautas. Aliquāta ab auibus. Aliquāta ſignificātur a piſcibus. que virgiliꝰ in georgicis. diuīo penecomprehendit ingenio. Et varro in libris naualibus diligenter excoluit. Hec gubernatores ſic ſe ſcire ꝓfitentur. peritie/ ut magis vſus inſtruit. ꝙͣ altior doctrinairmauit¶ XLII¶ De nubibus. ¶ Ex imagine mundi.Enti quoqꝫ ſpiramine ſuo aqͣs in aera trahūt:que conglobate in nubes denſantur. Et dicun¶ Atur nubes qͣſi nimboꝝ naues ¶ Iſidorꝰ vbi sͣ.Nubes ab obnubēdo .i. oꝑiendo celū dicte ſūt. qͣs aeriſdenſitas facit vēto ꝯglobari. vn̄ eſt illd̓. In nubē cogit̉aer ¶ Priſcianꝰ ad cōſdrōe. Nubes ⁊ pluuiā n̄ ex alioloco ſpirituū neceſſitas infert. Sꝫ ex ip̄o aere velociterturbato apparēt et hoc quidē preclaꝝ: ꝙ nubeſ talē ſoliditatē ⁊ virtutē ⁊ craſſitudinē n̄ habent: vt etiā minutiſſimū qͥd gͣue ſuſtinere poſſint in aere: aut ex terra retrahēre: venti etenī multā virtutē habenteſ: potēter ſpirātes: nō poſſūt nec lapidē ꝑuū in aere cōp̄hendere ¶ Exlibro d̓ naturis reꝝ. Nubes quidē dicunt̉ quaſi nimborum naues. Solis nanqꝫ calore de terra tracte: ꝑ vapores in aere conglobant̉ ⁊ condenſant̉: grauideqꝫ factenimietate humiditatis: ⁊ ampliꝰ ferre ſe nō valentes:vento de facili diſſoluūtur. et ꝑ pluuiā: niues: ⁊ grandines ad terrā iteꝝ relabūtur: vt iteꝝ aſcendentes cōcreſcant in nubes. ¶ Hugo de ſex diebꝰ. Nubes nichil aliud eſt: ꝙͣ guttaꝝ minutiſſimaꝝ aque congeries: ꝑ virtutem caloris in aera eleuata. Sed ſi virtus caloris vehementior fuerit: tota illa congeries ꝑ virtuteꝫ caloris inpuꝝ aera tranſit. Si aūt debilior: tunc ille gutte minutiſſime ſe inuicē incurrentes groſſiores guttas faciunt⁊ inde pluuia. Ꝙ ſi gutte ille minute vento ꝯſtricte fuerint: inde nix. Si vero groſſe inde grando. ¶ Actor.Nubes itaqꝫ de mari aſcendentes amaritudineꝫ de pouunt: et ꝓcul a terra ſuſpenſe ſunt. Impulſeqꝫ ventisagitantur: vbi volātes diſcurrūt in pluuias ⁊ tonitruaniues ⁊ gradines reſoluūtur: aut indurantur. Attenuate reddut yridē .i. arcū celeſtē. hinc eſt ille verſus d̓ nubis ꝓprietatibꝰ. Pulſa nothis ꝓcul a terra. mare linqͥtin ymbres. Soluitur: ⁊ tonitruus volat: et tenuata datIrim.¶ XIIII.De diuerſis nubiuꝫ cauſis ¶ Seneca li. vi.Ubem tam arida ꝙͣ humida efficiūt: eſt enimnubes aeris craſſi ſpiſſitudo ¶ Uitrubius vbiſupra li. viii. A ventis quoqꝫ ferunt̉ humoresglobati ex fontibꝰ ⁊ fluminibꝰ ⁊ paludibꝰ Cū tēporeſolis colligūt ⁊ exhauriūt: et ita tollunt in altitudinemnubes. Aer quoqꝫ a ſole calefactꝰ: humores a terra tollit: vaporeſqꝫ ⁊ nebulas facit: licet ex balneis exempluꝫcaꝑe. Nā camere que ſuꝑ caldarias ſunt: fontes habētſed celū qd̓ ibi eſt ab ignis vapore calefactum corripitex pauimentis aquā: aufertqꝫ ſecuꝫ in cameraꝝ curuaturas. Semꝑ enī vapor calidꝰ in altitudinē ſe trahit: ⁊primo quidē ſuſtinet ꝓpter leuitatē: vt aūt plus humoris congeſtū habet: ſuſtinere nō poteſt ꝓpter grauitatēſed ſtillat ſupra lauantiū capita. Eadē ratione celeſtisaer cū abſolute calorē p̄cipit: ex oībus locis hauriendotollit humores: et cōgregat ad nubes. Sic enī terra feuore tacta humores eiicit: vt corpꝰ homīs ex calore fudores emittit. Indices aūt huiꝰ rei ſunt venti. Ex qͥbꝰſeptentrio ⁊ aquilo. qꝛ frigidiſſimis ꝑtibꝰ ꝓcreari veniunt. tenuatos ſiccitate in aere flatꝰ ſpirāt. Auſter vero⁊ alij: qꝛ curſu ſolis impetū faciunt: humidiſſimi ſunt: ⁊ſemꝑ imbres afferunt: qꝛ p̄calefacti a regionibus feruidis aduenientes ex oībus terris lābentes humores arripiunt: eoſqꝫ ad ſeptētrionales regiones ꝑfundūt: huius rei teſtimonia poſſunt eſſe fluminū capita. q̄ pl̓imanaxīaqꝫ ad ſeptentrionē legunt̉ egreſſa. ¶ XIIIII.¶ De locis et coloribus et generationibꝰ nu

bium. ¶ Hieronimus ſuper IſaiamUbes aūt dicūt philoſophi: nō ampliꝰ decē ſtadiis a terra in ſublime tolli: et ſolis ſplendoreꝫabſcondere ¶ Areſtotiles in libro metheoroꝝprimo. Nubes fiūt in aere tm̄ in locis in quibꝰ virtꝰ radioꝝ ſolis ⁊ ſtellaꝝ quaꝝ lumen eſt radians in aere abſcinditur a frigore terre ⁊ aque: nec peruenit ad ea caliditas deſurſum. ꝑtes nanqꝫ vaporis aſcendentis a terra: et aqua: qn̄ veniunt ꝓpe ſurſum. ſeꝑantur ꝓpter eſtūcalidū ⁊ ſiccū. Ideoqꝫ in illo ſup̄mo aeris nō fiūt nubeſqꝛ vincens ſuꝑ illud eſt ignis: qui vaporis ꝑtes ſeꝑat.Nec eſt ip̄i aeri .ſ. puro ſubtili ⁊ arido: vbi ip̄m vaporēcomprehendat et aggreget. Sed in loco aeris inferiorifrigido: ꝑ comꝑationē ad ignē aggregatur ⁊ inſpiſſat̉p̄cipueqꝫ qn̄ eſt inter montes altos. p̄focatur illicqꝫ infrigidatur et ad naturā ſuā redit. ¶ Idē in li. iii. Uidemus aūt qn̄qꝫ nubes nigras: qꝛ caliditas vehementerin eis oꝑans cōſtringit eas .ſ. tanꝙͣ calor circūdans frigus: et inſpiſſat ꝑtes eaꝝ. vnde radios ſolis n̄ recipiūtAlba aūt eſt nebula quādo nō poteſt in eā ſolis oꝑatōvnde remanet nō aduſta. Nō enī coartatur in partibꝰſuis: et ideo recipit radios ſolis. Nubes aūt rubee ⁊ ille q̄ ſunt ad viriditatem: ſunt inter albas et nigras. Etoꝑatio quidē caliditatis in nube rubea: plus eſt in oꝑatione ſua ꝙͣ in alba .ſ. ꝙͣtum ad vſtionē: nō ꝙͣtum ad illuminationem. Et oꝑatio illa q̄ ad viriditatem: eſt ſupͣoꝑationem in nigrā ¶ Ex libro de naturis reꝝ. Scd̓maūt volatū nubiū: que ventis in aere deferuntur: aurapluuialis aut ficca frigida: vel remiſſa fore coniicitur.Itaqꝫ ſi veſꝑe ſolem in occaſu nubes tegant: futuras īcraſtino pluuias ſuſpicamur. Si etiā mane ſolē orientēnubes obtegat: reſiduo clareſcente: pluuia ſperat̉. auta mane vſqꝫ ad meridiem. aut a meridie vſqꝫ ad noctēporro ſi ventis contrariis flantibꝰ nubes inter ſe diſpariles diſcordauerint tempꝰ dubiū expectabis: qꝛ cū qͥsventoꝝ ſuis nubibus aliū ſuꝑauerit. auram illi cedererepente cognoſces.¶ XIv.¶ De pluuiis. ¶ Ex libro de naturis rerum.pluuia niſi ex vapore multo: qui iā infrigidat̉Luuia nichil aliud eſt ꝙͣ ros multꝰ. Nō enī fiteſt. Cuiꝰ cauſa ſunt tempꝰ ⁊ locꝰ frigida. velocius aūt deſcendit: et in maiori ꝙͣtitate ꝙͣ ros. Sūt itaqꝫ duo corꝑa ex aere deſcendentia ſibi ſimilia: qꝛ cauſageneratōis vtrorūqꝫ vna. nec diuerſificantur niſi multitudine tm̄ et paucitate. Hec ſunt ros et pluuia. ſimiliter nix et pruina. ¶ Philoſophꝰ. Imber de nubibꝰ deſcendit. Dū enī guttule in maiores guttas coeūt: aerisampliꝰ natura nō ferente: ad terras dilabuntur. In orientis ꝑtibus raro pluit: ſed ibidē ſupra modū inundatcū pluuia venerit. Tantꝰ enī ibi calor eſt ꝑ eſtum ſolisvt paucitas humoꝝ aſcendētiū de terra: ꝑuenire n̄ poſſit ad regionem imbris. ſole medio. qꝛ paulatim aſcendentes eos deſiccat. Rorem vero groſſum ⁊ frugibusefficacem ibidem eſſe cōſtat. Cū aut humores in viſceribus terre coartati diutiꝰ: ex abundantia ſui tandemeruperint: calore ſolis et aeris ſiccitate trahentibꝰ: tūcſupra modū inundant pluuie: et ꝙͣto rariꝰ: tanto copioſius. In europa vero tam frequenter cadunt pluuie: vtex eis torrentes fluminū inſtar currant: et hoc maximecirca montiū iuga. In egiptiacis thebis ſi in eſtate largiores pluuie fundantur: tota regio mox infinitis muribus repletur. pluuia ſeruata ciſternis et ſtabilitate purgata: aquaꝝ oīm clariſſima eſt: et ſine corruptione diutius durat: frigida quoqꝫ nimis eſt: et potu ſalubris: viſcera laxata ſtringit. Tempore pluuie maior ꝑs piſciuimpinguatur. vnde ⁊ ſuꝑnare ⁊ alludere pluuie vident̉cadenti. ¶ Seneca li. vii. Ego aūt tam diligens vinearum foſſor: affinito nullā pluuiā eſſe tam magnā: q̄ terram vltra decem pedes in altum madefaciat. Omnis