LiberQuintus

Alia ꝓpinquior eſt nobis que fit aer: niſi accidat ei accidens .i. niſi obuiet ei frigꝰ accidētale ip̄am ꝯſtringēsveꝝ aer iſte factꝰ ex vapore ſubtili fit aquā: qꝛ vapor roridus eſt .i. materia roris ⁊ pluuie. Nā ſi accidat ei frigus qd̓ ip̄m premat: ingroſſatur ⁊ inſpiſſat̉: ⁊ redit aqͣad terrā pluens: ⁊ diſtillās in rorē: vel in pluuiā .ſ. ex nubibus ſubtilioribꝰ ⁊ denſioribꝰ. Et qn̄qꝫ videt̉ ex eo nebula .ſ. ex reliquiis nubiū reſolutaꝝ Cū ergo ſol appropinquat vapori: eleuatꝰ aſcendit. Cū aūt elongat̉ ab eodeſcendit. Cū autē id qd̓ ex eo deſcendit eſt ꝑua res .i.ſubtilis: et ideo tardat in deſcenſione ſua: ⁊ ros vocat̉.Cū vero multā habet menſurā .i. ſpiſſitudinē: ⁊ ideo velociter deſcendit: pluuia nominat̉. Et qn̄ ꝑua res eſt. n.ꝑuenit ad altū ꝓpter ꝑpetuitatē ſue caliditatis: ⁊ reſoluitur fit aer. Quādo aūt vapori aſcendenti accidit vehementia frigoris aggregatis: tunc fit pruina. Quando enī ſuꝑ ip̄m eſt paruū frigꝰ .i. tꝑatum exprimit rorēPruina aūt eſt vapor ꝯgelatus. dico ergo ꝙ aqua nonꝯgelatur: niſi in loco: vbi ſunt nubes. Et qꝛ deſcendūtex loco nubiuꝫ tria corꝑa: quoꝝ generatio ⁊ eſſentia eſtꝑ frigꝰ .ſ. aqua. nix. grando. Corpa vero deſcendentiaex aere duo duobꝰ ſunt ſimilia. Quia cauſa generationis vtrorūqꝫ eſt vna. nec diuerſificantur niſi multitudine ⁊ paucitate. Sunt autē hec .ſ. nix ⁊ pruina: ſimiliterpluuia ⁊ ros. Eſt enī ros pluuia pauca ⁊ ſubtilis. Pluuia vero ros multꝰ ⁊ groſſus vel denſus. Pluuia nāqꝫnō fit niſi vapore multo iā infrigidato. Et cauſa illiusſunt tempꝰ ⁊ locꝰ ⁊ frigiditas. Roris aūt locꝰ ſtrictuseſt ꝑui frigoris. Generatio vero niuis ⁊ pruine ē ex frigore: qꝛ nix eſt ex nubibꝰ. Et pruina ex vapore ꝯgelatonō in loco nubiū. hoꝝ aūt figuratio eſt mollicies niuiset pruine duricies: fit enī mollicies niuis ex ꝑte caliditatis admixte vaporibꝰ: qui facti ſunt nubes: ꝓhibētisꝑtes ip̄iꝰ vaporis cōprimi ⁊ vehementer aggregari. duricies aūt pruine fit ex frigore loci ⁊ tꝑis. in quibꝰ noneſt illa ꝓhibens caliditas. ⁊ ideo ꝑtes vaporis contrahuntur. Grando aūt fit in nubibus longinquis a terraſicut dicetur infra.¶ XXVI.¶ De ventis. ¶ Ex imagine mundi.E hoc itaqꝫ ꝓcreantur venti. Uentꝰ enī eſt aercōmotus ⁊ agitatus: et nichil aliud ꝙͣ flatꝰ aeris. ¶ Seneca de naturalibꝰ queſtionibꝰ li. ii.Uentꝰ eſt fluens aer: quidā addiderunt in vnā ꝑtem: ⁊hec diffinitio videt̉ diligentior: qꝛ nunꝙͣ aer tā immobilis eſt: vt nō in aliqua ſit agitatōe. Sic ⁊ tranquilluꝫmare dicitur cū nō niſi leuiter mouet̉: nec in vnā partēinclinat̉: itaqꝫ paꝝ comp̄hendit qui dixit: ꝙ fluctus eſtmaris agitatio. dicatur ergo. ventus eſt aer fluens invnā ꝑtem. aut aer fluens impetu. aut vis aeris in vnaꝫꝑtem euntis. Aut curſus aeris aliquo ꝯcitatior. Spiritum quidē a vento ſeꝑat modus. vehementior enī ſpūsventꝰ eſt: inuicē aūt ſpūs leuiter fluens aer. ¶ Idē in libro. vii. Miraris: cū flumina labantur aſſidue: quedaꝫetiā ꝯcita rapiantur: ꝙ p̄ſto ſit illis aqua noua ſemperqd̓ ſi mireris quid cū venti totū aera impellāt: non deficit ſpiritꝰ: ſed ꝑ dies ac noctes equaliter fluit. Nec influmina certo feruntur alueo. Sed ꝑ vaſtū celi ſpaciuꝫſpeculato incedit. ¶ Iſid̓. xiii. li. Uentꝰ eſt aer cōmotꝰ⁊ exagitatꝰ: ſic dictꝰ eo ꝙ vehemens ſit ⁊ violentꝰ. visetenī eiꝰ tanta eſt: vt nō ſolū ſaxa ⁊ arbores vellat: ſedetiā celū terrāqꝫ ꝯturbet: et maria cōmoueat. ¶ Uitrubius de architectura li. i. Uentꝰ eſt aeris fluens vndacū incerta motꝰ redundātia. ¶ Ex libro de naturis reꝝUentꝰ eſt aeris fluctꝰ. Quis aūt primū motum in aerefaciat vnde ventꝰ creatur merito queritur: quidā ex antiquis ph̓is hanc ratōeꝫ aſſignāt. In terra eſt abyſſusꝓfundiſſima: cuiꝰ fontes olim in diluuio rupti fuiſſe leguntur. Iuxta hanc loca cauernoſa ſunt ⁊ ſpelunce latepatentes. Ex his ergo venti de ſpiramine aquaꝝ cōcipiuntur: qui ⁊ ſpūs ꝓcellaꝝ dicuntur. et hi quidē ſpira

mine ſuo ꝑ patentes cauernas aquas maris introrſuꝫin abyſſū trahunt: eāqꝫ inundatōe iteꝝ impetu magnimpellūt: de his itaqꝫ ventꝰ fit ⁊ terremotꝰ. XXVII.¶ De diuerſis ventorū cauſis.Auſas ventoꝝ ad plenū ſcire neminē mortalium arbitror. dicente ſcriptura: Qui ꝓducit vrItos de theſauris ſuis .i. de occultis cauſis ſecūdum gloſam. Ꝙ enī inquit iuſſu dei flant ſcis: et ꝙ ꝑflant ſentis. Sed qua cauſa vel de quo theſauro rationis educti ſint neſcis. Sed qm̄ multi ſuꝑ hoc multa dixerunt: opiniones ⁊ rationes philoſophoꝝ de hac materia breuiter ꝑcurramꝰ. ¶ Pliniꝰ de hiſtoria naturali. ii. li. Uentos ſiue aſſiduo mundi incitatu. et cōtrarioſideꝝ curſu naſcuntur: ſiue hic eſt ille generabilis reruꝫnature ſpūs: huc illuc tanꝙͣ in vtero aliquo vaguſ ſiuediſparili errantium ſideꝝ ictu: radiorūqꝫ multiformi iactu flagellatꝰ aer: ſiue a ſuis ſideribꝰ exeant his ꝓpioribus: ſiue ab illis celo affixis cadant: palā eſt illoſ quoqꝫ legē habere nature nō ignotā: etiā ſi nondū p̄cognitam. ¶ Uitrubiꝰ vbi ſupra. Naſcitur ventus cū feruoroffendit humorē: et impetꝰ fractionis exprimit vim ſpiritus flatꝰ: ſicut in colis .i. ampullis ereis cauis que pūctum habentes anguſtiſſimuꝫ: aque infunduntur et adignē collocantur: et anteꝙͣ caleſcāt: nō habent vllū ſpiritum. Simul aūt vt feruere ceperūt: efficiūt ad ignē vehementiſſimū flatū. Ita iudicare et ſcire licet ē ꝑuo ſpectaculo: de magnis et immanibꝰ celi ventorūqꝫ naturerationibꝰ. ¶ Areſtotiles in li. iii. metheoroꝝ. In vapore quidē ſicco eſt vapor humidꝰ et ecōuerſo. Sed vnuſquiſqꝫ eoꝝ nominatur ꝑ id qd̓ ſuꝑ ip̄m vincit. Cū ergoſol in orbe .ſ. ſuo voluitur et appropinquat terre: eleuatex ea vaporē. Cū aūt elongatur ab eadē aggregat̉ illevapor aſcendens: et inſpiſſatur et reſoluitur in aquā ꝓpter frigꝰ dn̄ans ſuꝑ aereꝫ. Ideoqꝫ fiūt aque .i. pluuieplus in hyeme ꝙͣ in eſtate: et in nocte ꝙͣ in die .ſ. ꝓpteſolis elongationem. Nā multotiens etiā caliditas ſol̓et terre ſiccant aquā deſcendenteꝫ ad terrā. Nec tantūhumiditatem exiccat ſol: ſed etiā terrā exiccatione vehementi. Eleuātur itaqꝫ duo vapores ex terra: quoruꝫvnus eſt humidꝰ: et eſt materia pluuiaꝝ. Aliꝰ eſt ficcꝰ:qui principiū eſt et materia ventoꝝ omniū. fedꝰ aūt eſtilloꝝ ſermo qui dixerūt ꝙ ventꝰ eſt iſte aer effuſus quādo mouetur. Si enī hoc eſt nō eſt venti principiū aut finis qui ſciatur. Nos aūt dicimꝰ: qꝛ qd̓ nominamꝰ cumventū: nō eſt ꝓpter hoc: ꝙ ip̄e mouetur: ſed qm̄ habꝫ eſſe ex radice ex qua eſt eiꝰ materia. Nō enim poteſt eſſeventus: quin ſit aut ex acre moto: aut ex vapore aſcendente ex terra ¶ Senecā vbi ſupra li. ii. Bemocritꝰ aitꝙ in hoc ꝙ circūdati ſumꝰ aeris ſpacio: tn̄ exiguū locumulta corpuſcula .i. athomi impleuerunt. neceſſe eſt: vtalia alijs incidāt comprimāt ⁊ impellāt ac repellanturEx quibꝰ ventꝰ naſcitur. Cuꝫ vero diu colluctata ſe inclinauerint: et in magna ſpacii laxitate corpuſcula pauca verſantur: nec raritate poſſunt impelli. At hoc eſſefalſum ex eo colligitur: ꝙ tunc minime ventꝰ eſt: cū aernubilo grauis eſt. ita vt conſpectū in viciuo ſtantiū exipiat Qd̓ nō eueniret: niſi ꝙ in ꝑuum locū multa corpuſcula ſe cōpellerent.¶ XXVIII.¶ Adhuc de eodem.Enti igit̉ cauſe vt exiſtimo aquaꝝ: terrarūqꝫeuaporatōe fiunt. Ex his eniꝫ grauitatē aerisfieri: deinde impetu ſolui: cū ea que denſa ſteterant. vt eſt neceſſe. extenuata nituntur in ampliorem locuꝫ. Ceteꝝ illa eſt ratio longe valentior veriorqꝫ: hadere aera naturalem vim mouendi ſe: nec aliunde ea concipere: ſed eā illi ineſſe. Cū et aqua motū ſuum habeat:etiā ventis quieſcentibꝰ ¶ Guilhermꝰ de conchis. Nōenī ſicut democritꝰ ait: ex athomīs ex anguſta ꝑte aericongregatis: ac ſeſe compellentibꝰ efficitur ventus: ſed