LiberQuintus

retundatur figura ſoni ꝓpter reſiſtentiā ad aerē impulſum. Et hec eſt cauſa cur voces in echo non ſunt ita diſtincte. ſicut in principali voce diſtincte ſunt ⁊ articulate. Si aūt querit̉ vtꝝ ſemꝑ in omni voce fiat echo. Reſpondemꝰ ꝙ ſemꝑ quidē fit echo. i. ſoni reflexio: non tn̄ſemꝑ eſt ꝑceptibilis ꝓpter duo. vnū eſt debilitas reflectentis. alteꝝ vero ꝓpinquitas eiuſdē ad aures audiētis. Porro ſi querat̉ cur ad montes ⁊ altas ſiluas frequenter audiat̉: Reſpondemꝰ ꝙ huiꝰ eſt cauſa: qꝛ ī mōtibus eſt aeris ꝑcuſſi depreſſio ſicut in ſperā. Similiteretiā in altis ſiluis ſunt multa reꝑcutientia ad ramoſ ſuperius: ⁊ ſtipites inferiꝰ. ꝓpter hoc etiā ibi fit ſpecialisdepulſio. In cauerna quoqꝫ p̄cipue ſtricta ꝓhibetur impulſionis diffuſio ꝑ circūferentiam. Ideoqꝫ neceſſe eſtvt aer impulſus impellatur ad ante: vt fortificet̉ eiꝰ impulſio in materia: ꝓpter hoc in cauernis longe auditurſonꝰ ⁊ paruꝰ. hec quoqꝫ eſt cauſa cur in ſiluis bene auditur. quia ſcilicet arbores impediūt aeris diffuſioneꝫꝑcuſſi: ꝓpterea fortificatur violentia eiꝰ ita ꝙ longe auditur ſonus.¶ XVIII.¶ De ſonis ī aere ſibi inuicē occurrentibusIdetur aūt ꝙ ſoni ſibi inuicē occurrentes ī aere corrumpāt ſeſe. Cū enī ſonꝰ ſit paſſibilis qͣlitas contrariū habens in ſpeciebꝰ ſuis: videturꝙ in coniunctōe ſupra materiā vnā ſpecies ip̄e corrumpant ſe. At vero cū auditꝰ. vt dictū eſt ſupra. ꝑ circūferentiā fiat: ſonꝰ efficitur ẜm circulū maiorē ⁊ minoremita ꝙ minor circulꝰ generat maiorē: ⁊ ille iteꝝ maioreꝫ.Cuiꝰ exemplū patet in lapillo in aquā ꝓiecto in aquāvidelicet ſtantē. vbi videlicet lapis cadens eſt centrummultoꝝ circuloꝝ ſucceſſiue generatoꝝ. Eo ꝙ vna parsaque impulſata. inundat ſuꝑ aliā circūquāqꝫ ꝑ circūferentiā. Sic ergo ⁊ aer impulſus ꝑ primū ſonans: inundat ſuꝑ aerem vicinū circūquāqꝫ. Cū itaqꝫ circulꝰ nontangat circulū niſi in puncto: ⁊ ita nō corrumpēt ſe adinuicem. At ecōtra poteſt obiici: ꝙ videmꝰ in aqua: ꝙvnus circulꝰ infringit aliū. vel in toto. vel in ꝑte: ergoſimiliter erit ⁊ in aere. Corrupta vero circūſtantia: neceſſe eſt ſonuꝫ corrumpi: p̄cipue in illa ꝑte vbi motꝰ fortior obuiat: p̄terea videmꝰ ꝙ venti nobis ſonos adducunt. Campana quippe longiꝰ auditur ad illā ꝑtem adquā ventꝰ flat: ꝙͣ in alia. patet itaqꝫ ꝙ circūferentia corrumpitur: qꝛ plus in vna ꝑtem ꝙͣ in alterā ꝑtem extēditur. Manifeſtū eſt etiā ꝙ qn̄ magnꝰ ſonꝰ efficitur mīornō auditur. ſicut patet in campanalibus ⁊ molendinis:ꝙ loquētes ibi nō bene audiūtur. Sic ergo redit ꝙ vnꝰſonꝰ alteꝝ corrumpit. Dicimꝰ ergo ꝙ ſoni obuiātes cōtrarii ſeſe corrumpunt ⁊ infringūt in loco ꝯtactus. Itaꝙ ex ambobꝰ generatur vnus ꝯfuſus: cū ambo fuerintexcellentes: vl̓ alter alteꝝ deſtruit: cū vnꝰ fortis ⁊ alterdebilis fuerit. Sed nota ꝙ nō vbiqꝫ ꝯfringunt ſe: niſialter alteꝝ obtineat in tota circūferentia: ſicut cū vnuſeſt debilis: ⁊ alter debilior valde. Sed cū oꝑant̉ in fortitudine: tunc maxime ꝯfringunt ſe ad rectu dyamētrūſonantiū. Sed in alia ꝑte circūferentie nō ita. Cū in ſono. vt dicit areſtotiles. vbiqꝫ fiat reflexio. Inde contingit: ꝙ vterqꝫ ſonoꝝ illoꝝ adhuc qn̄qꝫ ꝑcipitur: ꝙͣꝙͣ inquadā ſui ꝑte ſit corruptꝰ. tn̄ in altera ꝑte ſue circūferētie ad auditū reflectitur. Ex his patet cur in cōtinue ſonante: ſonꝰ ſequens magis audiat̉: ꝙͣ ſonꝰ p̄cedens: qꝛſcilicet p̄cedentem obtinet ſequens ⁊ corrupit ip̄m: velẜm aliquid: vel ẜm totū.De differentijs ſonorū. tg.Xtremi ſoni qui dicuntur eſſe ſimplices: ſuntacutꝰ ⁊ grauis ſonꝰ. porro differentie ſonantiūſtenduntur in ſono ẜm actū. Sicut enī non diſcernuntur colores ſine lumine. Sic nec ſine ſono ſecurdum actū diſcernuntur acutū ⁊ graue Et hec dicunturẜm methaphorā .i. ſimilitudinē ad velox ⁊ tardū. Quo

niam acutū mouet ſenſum in pauco tꝑe in multū. Graue aūt in multo tꝑe in paucū. Nō tn̄ velox eſt acutū: etgraue tardū. Sed acutū habet ſimilitudinē ad velox inimmutando ſenſum: qꝛ cito immutat. Et tardū ad graue: qꝛ nō cito immutat ſenſū. habet quoqꝫ ſimilitudinēad acutū ⁊ ad hebes in angulis ⁊ in tactu. Quoniā hebes eſt qd̓ obſtat ⁊ pellit ⁊ nō penetrat cito. Acutū v̓oqd̓ pungit penetrādo ſtatim. Sicut eniꝫ eſt in actu: qm̄hebes eſt ſonꝰ: qui nō cito penetrat. Acutus aūt: qͥ fortiter penetrat. Et ob hoc etiā ledit. Et qn̄qꝫ dentes obſtupeſcere facit. p̄cipue qn̄ fit ex ꝯfricatione duroꝝ aliquoꝝ ad inuicē. Nā tūc quidē: vt ens ſubtile penetratterminū audibilē: ⁊ qꝛ primꝰ ramus qui diuiditur a termino audibili venit ad mandibula ⁊ ꝯiungitur cuidamneruo tangibili: qui vadit ad ꝑtes maxille manifeſtas.vt dicit auicenna. ꝓpter hoc impulſuſ acuti ſoni tangūtꝑtes illius nerui: ⁊ qꝛ nullū os recipit ſenſum niſi a neruo ſenſibili tm̄. Ideo ſentitur in dentibꝰ tm̄. porro leſioab alio ſono nō ita ſentitur: qꝛ n̄ ita ſubtiliter penetratneruos capitellares neruū audibilē tangentes. Nō ſūtergo ꝓprie dominationes ille: qꝛ ſonꝰ. vt ſupra dictū eſthabet debiliſſimū eſſe. Ideoqꝫ ẜm eſſe ꝓpriū nō poteſtdiſtingui ꝑ differentias ꝓpriaſ. Sed oportet illas accipi per methaphoras. p̄cipueqꝫ a differentiis tangibilibuſ Nā ſicut ſenſibile tactū: nō ſeparatū a materiā ſuavenit ad tactū. ita ſonꝰ nō ſine materia ſua: que eſt aermotu fractiuo percuſſus: venit ad auditū. Ac per hochabemꝰ aerē ꝯnaturalem in auribꝰ: qui percutitur abaere percuſſo extrinſecꝰ. Alia quoqꝫ rato huiꝰ ⁊ melioreſt: qꝛ ſpecieſ ſoni cauſantur a modo aerē ſcindendi. Inqua ſciſſione figuratur aer: qui eſt materia in acutuꝫ ethebes: et ita de alijs. Deniqꝫ vox clara nō niſi per ſimilitudinē dicitur ad albū: ſicut enī albus color viſū penetrat per lucis actū. Sic vox clara per actū fractiui motus: bene pertingit ad auditū: porro numerꝰ differentiaꝝ. diſtinguendꝰ eſt: ſicut numerꝰ coloꝝ. Nā ẜm ꝓpͥortionem arithmetricā derelictā: differentie ſoni ſeptemerunt. ꝓut aūt ſine ꝓportione accipiuntur. multi ſunt.ſimiliter etiā ſicut eſt ſuperenatatio coloꝝ. Ita ⁊ cōiunctio duoꝝ ſonorū: quorū vterqꝫ in parte remittitur: acſequitur alterum. hoc aperte claret in duabꝰ cordis vl̓fiſtulis ſimul ſonantibus: vel in duobꝰ hominibꝰ ſimulcantantibus.¶ Xx.¶ De duplici medio ſoni.Onus ẜm ph̓os duplex habet mediū .ſ. ae rem⁊ aquā: ſꝫ hͦ diuerſimode. Aer enī eſt materia⁊ mediū in quo generatur ſonꝰ. Et ſine quo nōeſt eſſe illius. Aqua vero mediū eſt tm̄: in quo videlicettranſit ſonꝰ in materia ſua: que eſt aer impulſus. ꝓpterhoc etiā aqua ꝯfundit ⁊ ꝓhibet ſonoſ. Aer aūt ꝯſeruatqꝛ ꝯſeruatio rei eſt in materia ꝓpria. Si aūt obiiciturin contrariū: ꝙ ſonꝰ eſt nō ẜm eſſe ſuū: niſi tm̄ in materia qui eſt aer. et aer. vt legitur in libro de ſenſu ⁊ ſenſato. nō eſt in aquā. Reſpondemꝰ: ꝙ īmo ſicut legitur iniiii. li. de celo ⁊ mundo. Aer leuis eſt in aqua. Ideoqꝫẜm naturaꝫ aſcendit vbi cōmotus fit: ſicut in his q̄ generantur ſub aqua. Nichilominꝰ tn̄ impulſus violēterpenetrat aquā: ẜm aliquā partē. Et ẜm illā fit ſonꝰ ſubaquā. Impulſus enī aer penetrat groſſa corpora: vt parietes. Et quādo ſolida ſunt. impulſo aeri nō cedentiavehementer ſcindit ea. vnde habetur in. iii. li. de animaꝙ aer tonitrꝰ ſcindit lapides ⁊ lignā. hinc eſt etiaꝫ ꝙ inturribꝰ magnaꝝ campanarū. aer vehementer motꝰ impellit aerē: qui eſt in rimis ac pͥoris muroꝝ: qui cū nonhabeat quo cedat ex ſoliditate muroꝝ. ſcindit murum.hinc eſt ꝙ aer impulſus a tonitrū. veniens ad burſam īqua eſt auꝝ ſolidū. ſcindit ⁊ cōminuit auꝝ totū: burſaqꝫ apparet illeſa: eo ꝙ eſt ex ſubſtātia molli poroſa: prebenti viā impulſo aeri ꝑmixto cū vapore ficco terreſtri