LiberQuintus

camos: aut in altū erigit: quā intenſio ſpiritꝰ. et vnitasO ſtēdit etiā intenſionē ſpiritꝰ velocitas eiꝰ ⁊ diductioNā oculi ſtatim ꝑ mult a milia aciē ſuā mittūt: vox vnatotā ſimul vrbem ꝑcutit: lumen nō paulatiꝫ pripit: ſedſimul vniuerſis rebꝰ infūditur. aquā etiā qualiter ſineſpiritu poſſit intendi. hanc enī nichil aliud mittere velagere poteſt ꝙͣ ſpiritꝰ: eoqꝫ cogente cōtra naturā ſuammulta conatur: ⁊ aſcendit nata defluere: diſcꝰ ex ſuꝑioreloco in piſcinā miſſus. nō deſcendit: ſed reſilit quare niſi ſpiritu reficiente: vel refragante. lumen illi calorqꝫ aliunde ſunt: ſed non ꝑ om̄e ſpaciū ſui ſimilis eſt īmo mutatur a ꝓximis.¶ XIII.terū ad idem ¶ Ex libro de naturis rerū¶ Nuentoſa in qua eſt ſtupa accendit̉ igniſ: rarefacit aerem circūſtantē in uentre ventoſe. et ducit in raritatem naturalem eēncie ſue. quo extīcto: ꝙdo iungit̉ ventoſa corꝑi. ⁊ aer de ſui natura reditad eēntiam dep̄ſſiorem inuentoſe ventre. et tunc occupat minorem locū. ꝙͣ prius. ac ne locus ſit vacuꝰ quemoccuꝑabat prius. exit de corꝑe ſanguis ad repletōeꝫ illius ꝑ vim. Et hmōi attractō aeris fit et in vrceo aliquo liquore impleto: cuiꝰ fundus habꝫ multa foraminanichil inde exire pōt: ꝙͣdiu ſuꝑiꝰ orificiū obturabit̉: necaer vel aliud intrat: et hoc ne vacuꝰ maneat locꝰ. Si iāapiatur orificium ſuꝑius: iam exibit. Et quantum inferius exit d̓ illo liquore: tantū ſuꝑiꝰ ingreditur ad reſtauratōnem de aere. Item ex attractōne aeris ef̄ficitur:ꝙ homo ꝓpe cadauer homīs tranſiens occiſi: licet illudnō ſentiat: tamen horrore cōcutitur. hoc enī fit ex ſpiritu qͣntulācumqꝫ infectōem recipiente: et eā aīme repn̄tāte. p̄terea vulnꝰ infectum ſpiritibus interficientis: acrem infectum trahit tranſeunte iuterfectore: quo intercepto ſanguis ebulliens extra manat: quod in viuēte nōfieret. Natura eniꝫ corꝑis adhuc viuentis bonum ſanguineꝫ vt ſibi amicum traheret: et aerem infectum vt ſibi inimicum excluderet: et hic cōtractꝰ fit accidētaliterſcilicꝫ ex ſimilitudine. Item ſi mulier acū qͣntulocūqꝫ fumo ex cadauere reſoluto ꝑ ſuturam portauerit ſuꝑ iacētis corpꝰ: nephariā actōnem impedit. ¶ XIIII.¶ De ſono ī quo etiaꝫ apparet aeris intēſioEr licet maxīe ſit paſſibilis et benignꝰ In omni tn̄ violēta colliſione et motu: ꝙ clamat vel ſonat: ei oportet imputari. Sonus eſt aeris ꝑcuſſio indiſſoluta vſqꝫ ad auditum Sonatm̄ autem eſt motiuū aeris: vſqꝫ ad auditum. Sonus duplex eſt: quidaꝫſcilicet actus. Alius vero potencia. Quedam enī ſonūhabent potentia: vt es et quecūqꝫ leniā ſūt ⁊ planā: qͥaſonare poſſunt: et magis cōcaua. Corꝑa namqꝫ cōcauaꝓpter reflexionē: faciunt plures reꝑcuſſiones poſt pͥmāꝓpter ꝓhibitōem exitꝰ. Facere vero ſonum actu. eſt ip̄ius aeris medii ⁊ auditꝰ: fit aūt ſēꝑſonus ſcd̓m actū abaliquo: et ad aliqd̓ et in aliquo. Aliud enī eſt verberās.Et aliud quod verberat̉: et aliud ip̄a verberatō. Quedam aūt nō dicimꝰ habere ſonū. vt ſpōgiam et pilos:oportet enim ꝙ ſanatiuū ſit ad reſiſtentiā durum. lenead cōtinuationē. latū ad fortitudinē implendā: Omnemuſicū inſtrumentū inaīmatū ſub vno ſono omnia verba ꝯfundit: Idem etiā facit ſonꝰ verboꝝ homīs veniēsa remotis. Buccina verſus extremitatē largior eſt: qꝛab ore longior eſt: ⁊ aliqn̄ ſonat ꝯciſe: aliquādo cōtinueCythare ſonꝰ fert̉ ſomnuꝫ inducere ⁊ demones effugare. Campana in tribꝰ locis ſi pulſet̉ tres habere ſonosinuenitur In fundo mediocrē. in extremitate ſubtiliorēin medio grauiorē. Campana vbi ſpiſſior eſt: ibi acutōrClarior aūt dicit̉ eſſe ſonꝰ campane iuxta aquā ſuſpēſeCampana maxima ſi pulſetur: etiā tenui filo circūdatafinditur. ꝑcutiuntur aūt campana ⁊ olla ⁊ lampas ⁊ talia: vt ſic ꝓbent̉ an fracta ſint vel integra ¶ XV.¶ De varijs ſoni generationibus.

Onꝰ aūt multis modis generatur. Generaturenī quandoqꝫ ex duoꝝ planoꝝ ac ſolidoꝝ inuicem ꝑcuſſionē. ꝑ hoc ꝙ expellit̓ aer aliqualitera ſuꝑficie vtriuſqꝫ: que ſi nō eſſent aſpera nō inde tuncgeneraretur: qꝛ tunc aer cōtineretur nō expulſus interꝑtem eminentē ⁊ ꝑtem dep̄ſſam. Similiter etiā nō fierꝫſonus: ſi mollia eſſent. qꝛ tunc cederent aeri: nec ip̄m expellerent. Similiter ſi acuta eſſent: nec ſic ſonū facerēt.ſicut ſi acus acui obiiceret̉. Acutū enī eſt penetratiuuꝫac diuiſiuū potiꝰ ꝙͣ expulſiuū ac fractiuū. fit aūt precipue ſonꝰ magnꝰ. ſi ea q̄ ꝑcutiantur aere ſint plena: ſicutmetalla que aerē ꝑcuſſuꝫ diu retinent. ac ꝑ hoc magnūfaciūt ſonū. Alio modo fit ſonus nō ex ꝑcuſſione ſolidicorꝑis ad ſolidū: ſed ex ſciſſione vniꝰ ꝑtis ab alia: ſicutcū rumpitur pannꝰ vel lignū. tunc eniꝫ aer frangit̉ violenter ⁊ eiꝰ fractura cauſat ſonū. Tercio modo fit ex aeris ad aliud vel ab alio ꝑcuſſione. ſicut pulmo ꝑcutit aerem ad ꝑtes duras trahee arterie. Quarto etiā modofit aeris conſtrictōe. ſicut qn̄ conſtringit̉ ꝑ follem vel ꝑflationē intra fiſtulā. Et hoc modo etiā generat̉: quando ventꝰ aerem ad cauernas vel foramina impellit: ibiqꝫ ip̄m cōſtringit. Quinto modo generatur ex aeris inundatione ẜm algazelē. ſicut eſt in ſono ventoꝝ quādoterreſtri ſono impellente aeris magna ꝑs ꝓiicitur ſuꝑalterā. anteꝙͣ illa apta ſit cedere: tunc enī frāgitur ⁊ ſonus efficitur.XVI.Qualiter in aere ſolo recipit̉ eiꝰ generatio.Onus aūt non generatur in vna ꝑte aeris tm̄:ſicut cetera ſenſibilia q̄ fiunt ꝑ mediū. ſꝫ in omni ꝑte vſqꝫ ad auditū. Nā ſi generaret̉ in vnaꝑte tantūmodo. oporteret ꝙ illa eadē eſſet numero ī auribꝰ diuerſoꝝ. ⁊ ſic in diuerſis eſſet idem numero quodeſt impoſſibile. p̄terea ſi eſſet tantū in vna materia diuidente mediū. oporteret ꝙ illa vna in eodeꝫ tꝑe in diuerſis locis diuideretur ꝑ mediū. Quia .ſ. ꝑ circūferentiaꝫcōtingit fieri auditū. ⁊ ſic oporteret ꝙ linee que poſſentegredi a centro ꝑ circūferentiā ſimul ⁊ ſemel diuiderētmediū. qd̓ iteꝝ eſt impoſſibile. Dicimꝰ ergo ꝙ ſit ī omni ꝑte. Naꝫ vnaqueqꝫ res ſenſibilis nō habet eſſe niſi īmateria ſua: tantaqꝫ eſt: quāta ⁊ ſua materia. vn̄ ꝙͣtuꝫaerem ꝑcutit primū ꝑcutiens a quo egrediens eſt ſonꝰ:tantū aerem ꝑcutit aer ꝑcuſſus. et generat in eo ſonuꝫ.Ille quoqꝫ aer terciū ꝑcutit ⁊ ſic deinceps: ꝙͣdiū duratviolentia ꝑcutientis. Et ẜm debilitateꝫ violentie illiuſdebilitatur etiā ſonꝰ. deniqꝫ ſonꝰ duplex habet mediuꝫNā aer eiꝰ eſt materia ⁊ mediū. aqua vero mediū tantum. vnde cū vnūqd̓qꝫ generetur in materia ſibi conuenienti. poſt diuiſioneꝫ eiꝰ. ꝑte in omni aeris moti generatur ſonus. nec oportet ꝙ ip̄m vndiqꝫ diuidat in vnaꝑte generatus. aqua vero q̄ nō eſt materia: nō ſuſcipitgenerationem eius in ꝑtibꝰ ſuis. Et qꝛ ſonꝰ non habeteſſe niſi in materia que eſt corpꝰ. nec poteſt tranſire corpus ꝑ corpꝰ: niſi ip̄m diuidendo. hinc eſt ꝙ ſonꝰ nō ꝑuenit ad auditū ꝑ aquā: niſi eā diuidendo. Nec eſt ſimilede ſono ⁊ alijs ſenſibilibꝰ: quoniā illa materiā habentin qͣ ſūt p̄ter medii materiā. Sonꝰ āt nō habꝫ materiāin qͣ eſſe naturale habęat: niſi aerē tantū. ¶ XVII.¶ De echo.Necho nō fit reflexio ad aerem vel in aere primo ꝑcuſſo. ſed in forma ⁊ figura prime ꝑcuſſionis. Sed ecōtra obticitur ꝙ ſi ſonꝰ ẜm ſignificationem ꝑcuſſionis figurat̉. Mons aūt repercutiensreꝑcuſſionem nō habet figurā ſicut primū percutiens.videtur ergo echo non redire ẜm ſimilitudinem ad primum ſonū. niſi rediret in materia primo ꝑcuſſa Reſpōdemus ꝙ hec obiectio recte ꝓcederet ſi mons percuteret. at mons nō percutit ſed tantuꝫ reflectit. aer aūt repercuſſus ꝑcutit: ſonū generando in poſteriori aere prius in ſe generatuꝫ. Concedimꝰ tamen ꝙ aliquantulum