LiberQuartus

nō eſt: qꝛ elementū omne infra ignē eſt. Si factū ex elementis: ergo viſibile. cur ergo nō videt̉. Si ergo nullūcorpꝰ intereſt: tunc duo ꝯtraria .ſ. ignis ⁊ aqua: ſine medio ſunt cōiuncta. Eſt ergo in celeſtibꝰ pugna ⁊ diſcordia vnde vel aque ille ignē extinguēt: vel ignis eas conſumet. At inquit aque ille cōgelate ſunt ⁊ in naturamcriſtalli cōuerſe: vnde etſi tangunt̉ ab igne diſſolui nonpoſſunt. veꝝ inqͣ: criſtallꝰ in igne cōſumitur etiā in minimo: quid ergo fiet in tanto. Iteꝫ qn̄ criſtallꝰ ex aquafit: aqua primitꝰ in ſuꝑficie ſpiſſatur: deinde in medio.donec tota fit glacies: deinde longa frigiditate magisac magis ſolidatur: donec ī criſtallū mutatur. Ex aquavero glacies nō naſcitur: niſi eiꝰ frigiditas accidentali frigiditate aeris venti vel terre intendatur. Cū ergoaque ille ab iſtis ſint remote. a quibꝰ ergo fuit illa frigiditas tam intenſa. vt prius in glaciem: deinde ī criſtallum verterentur.¶ XIIII.¶ Reſpōſiones eorū ad obiecta in contrariū.T inquit: om̄ia qualitatibꝰ attribuis. nil creatori. Nōne potuit ibi creator aquas imponerecongelari ⁊ ꝯtra naturā ſuſtineri. veꝝ inqͣ: qͥdſubtiliꝰ: ꝙ affirmare aliquid eſſe: qꝛ poteſt illud ip̄e creator facere: facit ne quidquid poteſt. Qui ergo contranaturā deū aliquid facere dicit. vel ſi ſic eē oculis videat. vel rationē cur hoc ſit oſtendat: vel vtilitatē ad quāhoc ſit p̄tendat: veꝝ hec inquiſ ſi nō ſunt aque ſuꝑ hoccelū: quid eſt qd̓ ibi ſpiſſum aquei coloris ad modū pellextenſe videmꝰ. Scio enī illud nec ignem: nec aera eſſeNā ſi aer inferior qui ſpiſſior eſt: videri nō poteſt qūoignis. cū ſubtilior ſit. videri poterit. Quāuis inꝙͣ om̄iſſenſus in multis ſit falſus: viſus tn̄ oīm eſt falſiſſimusBaculꝰ cū ſit integer: fractꝰ videtur in aqua. due tures cū a longe videntur: ꝙͣuis loco diſtent: coniuncte vtdentur. Sol cū octies maior ſit totā terra: bipedalis tn̄niſi videtur. Si in nocte digitis aliquis ſuū p̄mat oculum videtur ſibi colores oculi aſpicere ſupra lunā. Un̄neqꝫ tu: neqꝫ alius p̄ter ſtellas videt aliud: ſed viſualisradiꝰ cū ad ſuꝑiora dirigitur: nec eſt ibi obſtaculuꝫ quoreꝑcutiatur: deficit ⁊ deficiendo inſpiſſatur: Cū aūt trāſit ſic ꝑ oculū in quo albugineꝰ humor eſt ⁊ criſtallinusextinguitur: p̄ſertim tunc cū nec aliꝰ color ſibi occurrit:talem .i. aqueū ⁊ criſtallinū ſibi confingit. veꝝ inquis:ſi nil ibi videtur viſus ibi deficit: qūo dicūt tunc ſtellasibi infixas eſſe in firmamento: ⁊ in eodē eſſe vndeciꝫ circulos: in vnoquoqꝫ eſſe duodecim ſigna dicimuſ nec eaibi eſſe in defecto noſtro viſui. Tribꝰ inꝙͣ modis loquūtur autores de ſuꝑioribꝰ. videlicet fabuloſe. aſtrologice⁊ aſtronomice. fabuloſe enī loquitur nemroth. Eginusaratus. thauꝝ illuc eſſe trāſlatū. ⁊ in ſignū eſſe mutatūaſſerentes: et ſimilia: qd̓ genꝰ tractādi maxime eſt neceſſarium. Scimꝰ eniꝫ de vnoquoqꝫ ſigno in qua ꝑte celiſit: quot ſtelle ſint in eo: ⁊ qūo diſpoſite. Aſtrologice vero de eiſdē eſt tractare: ea que in eis ẜm apparentiā videntur. licet ibi nō ſint: qꝛ fallit̉ viſus: ſic de eis tractauit marcianꝰ. hiparcꝰ Aſtronomice aūt de eiſdē tractare eſt: ea que de ſtellis vera ſunt: ſiue ita videatur: ſiuenō: ꝓnunciare. Qualiter inde tractat iuliꝰ. firmicꝰ. maternꝰ. ptholomeꝰ. Cū ergo ab aliquo firmamentuꝫ ſuꝑignem eſſe. vel ſtella in firmamento fixa dicit̉: aſtrologicus eſt. qꝛ etſi n̄ ita ſit: tn̄ ita videtur. vel vt ſupͣ diximꝰether celū dicitur: qꝛ diuerſis ſtellis eſt celatū. Idē quoqꝫ dicitur firmamentū: qꝛ ſuo calore ⁊ effectu ſtellaruꝫque in eo ſunt. firmat ⁊ tꝑat ſubdita. In ethere aūt infixe ſunt ſtelle: non vt gemme in auro: ſed qꝛ in illo exiſtentes: de loco ad locū nō vident̉ trāſire. porro de. xi.circulis qui ſint: ⁊ vbi ſint: alias diximꝰ ¶ XIIIII.Opiniones ſunt hic antiquorū doctorū etobiecta in ꝯtrariū. ¶ Augꝰ vbi ſupra-

Irmamentū appellatū eſt celū: nō ꝓpter ſtationeꝫ: ſꝫ ꝓpter firmitatē: ac ſuꝑioꝝ ac īferioꝝ aqͣrū terminū intrāſgreſſibilē. ſiue celū ītelligamꝰaerē. ſiue qd̓ ſpacia nubiloſi aeris excedit. Aerem ſcilicet qui exalatione terre vaporaliter aquas trahit ac ꝑſubtiles minutias ſuſpēdit. Et poſt corpulentiꝰ cōglobatos: pluuialiter refūdit. Si vero pōt aqua vt videmꝰad tantas minutias ꝑuenire vt ferat̉ interdum vaporaliter ſuꝑ aerem aqͥs naturaliter leuiorē cur nō credamꝰet ſuꝑ illud leuiꝰ celū: in minutōribus guttis aqͣs poſſeſuꝑeleuari et ibi manere leuioribꝰ vaporibꝰ. Sed quoquomō ibi ſint ſi ſaltem eas ibi eſſe nō dubitamꝰ. Quidam etiam noſtri aquas nō eſſe ſuꝑ ſidereū celū qualitatibus ⁊ meatibus cōnincere volunt: Aſſerentes tamenſtellam ſaturni frigidiſſimā: queritur ergo ab eis vndefrigida ſit que tāto deberꝫ eſſe ardentior. qͣnto ſublimior ⁊ celo ꝓpinquior. Cū enī rotunda moleſ circūagiturinteriora tardiꝰ: ⁊ exteriora eiꝰ mouentur celeriꝰ: ⁊ ideoferuentiꝰ. debuit ergo magis eſſe calida ꝙͣ frigida: facitergo eā frigidā aquaꝝ ſuꝑceleſtiū vicinitas. ¶ Iohannes damaſcenꝰ vbi ſupra. Cuiꝰ gratia deꝰ aqua ſuꝑ firmamentum impoſuit: nōne propter ſolis ⁊ etheris calidiſſimum feruorē. Mox enī poſt firmamentū ether expanſus eſt: ſed ⁊ ſol ⁊ luna ⁊ ſtelle in firmamento ſunt:⁊ niſi ſubiaceret aqua: inflamatū vtiqꝫ iam eſſet firmamentum a calore. ¶ Ambroſiꝰ in hexameron. Celi naturā artifex mundi deꝰ aquis tꝑauit: ne ꝯflagratōne ſuperioris ignis: elementa inferiorā ſuccēderet. ¶ ActorDe his aquis ſuꝑceleſtibꝰ dicunt quidā: ꝙ ad modumcriſtalli ſolidate ſint: nec ignis eas diſſoluat. Auguſtinꝰaūt dicit eas. vt dictū eſt. poſſe vaporaliter trahi ac leuiſſimis guttis ſuſpendi. videtur etiā ſentire cū baſilioſcilicet̉ ꝙ ad refrigeriū caloris in luminaribꝰ ſint ibi: ꝑhoc ꝙ dicit de ſtella ſaturni ¶ Albertꝰ. Ueꝝ ꝙ ibi ſintvaporaliter: ac ꝯuertantur ẜm quoſdā in pluuias et rorem: hoc eſt aꝑte ꝯtra veritatē. Ros enī ⁊ pluuia nō generantur in celo: ſed in medio aeris interſtitio. ſicut patet ad oculū. et oſtenditur in libris metheoroꝝ areſtotilis. Ceteꝝ ſi eſſent aque ſuꝑ celum refrigerādi ⁊ tꝑandi feruoris cā iuxta ambroſiū ⁊ baſiliū: tunc ibi eſſent īnatura gͣui: ſicqꝫ deſcenderēt ẜm auguſtinū. XIIIII.¶ Probabilior modernorū ſententia de hacmateria.Os itaqꝫ dicimꝰ: ꝙ vbi dicitur deꝰ diuiſit perfirmamentum aquas ab aquis. Non ſumituraqua ꝓ elemento: ſed ꝓ materia confuſionis. q̄habet in ſe calidum ⁊ ſiccū. humidum ⁊ frigidū. lumīoſum et tenebroſum. ꝑſpicuum et opacū. Et dicit̉ aquaqꝛ ſicut aqua interminabilis eſt in ſe. ac terminatur adſiccum denſum. ſic illa materia interminata eſt in ſe: etterminatur ad diſtinctā formā: et diſtinctū locum. vndein principio geneẜ diſtinguitur in ꝑtibus ſuis: tum performā: tum ꝑ locū. Per formā quideꝫ vbi dicitur: ꝙ fecit deꝰ celum et terrā ⁊ plantas et aīmalia et hominemPer locuꝫ vero dicit̉ qn̄ diuiſit luceꝫ a tenebris: ⁊ aqͣsſuꝑiores ab inferioribꝰ et hmōi: ẜm hunc moduꝫ dicūtgloſe. ꝙ accipitur aqua vbi dicitur: ꝙ ſpiritus dn̄i ferebatur ſuꝑ aquas: Cum ergo aqua illa in ſe habeat differentias cōtrarias ſub cōfuſione mixtas .ſ. calidum etfrigidum. humidum et ſiccum. ſubtile et groſſum. luminoſum et tenebroſum. ꝑſpicuum ⁊ opacum In diſtinctione ſui ꝑ locum ſuꝑiorem et inferiorem. ẜm differētiaſnobiliores: qd̓ nobiliꝰ eleuabitur ſurſum. Et ſecundumdifferentias ignobiliores: qd̓ ignobilius eſt deſcendetdeorſum. Nobiliſſime aūt differentie ſunt. que competunt vero corꝑi non trāſmutabili. Et ille ſunt tres .ſ. luminoſum ꝑſpicuuꝫ et ſubtile. ergo ẜm has differentiaſcelum aqueum erit in ſe ſubtile habens ſubtilem aquā