LiberQuartus
poſſunt plura numerata eſſe. plures eniꝫ res ad vnū numerum referri poſſunt. Cū ergo obiicitur ꝙ multiplicato ſubiecto: paſſio multiplicabitur. Reſpondemꝰ ꝙ tēpus nō eſt paſſio niſi motꝰ celi ꝑ ſe. Alioꝝ vero ꝑ relationē ad motū celi tanꝙͣ ad ſimpliciſſimū: qui eſt cauſamotuū alioꝝ. Itaqꝫ tp̄s cauſatur a motu ſimpliciſſimoprimo. alioſqꝫ motꝰ menſurat ꝑ relatōeꝫ ad motū illuꝫ.Qd̓ aūt dicit ph̓s ad motū vnū exigi tp̄us vnū. intelligit de tꝑe ſignato inter duo nunc: ⁊ nō de tꝑe ſimpliciter. Deniqꝫ tp̄s eſt accidens ꝓprie motuſ celi. In alijsvero motibꝰ nō eſt vt accidens in ſubiecto: ſed vt numerus in numerato.LXXXII.¶ De numero celorū ¶ Iſidorꝰ li. iiij.Egimus in dauid. Laudate euꝫ celi celoꝝ. Etpaulū vſqꝫ ad terciū celū fuiſſe raptū. fecit itaqꝫ deꝰ celos nō informes neqꝫ ꝯfuſos: ſꝫ ratōequādā ordine ſuo diſtinctos. Nā ſuꝑioris circuli celuꝫꝓprio termino diſcretū: equalibꝰ vndiqꝫ ſpaciis collectum extendit: ⁊ in eo virtutes ſpūalium creaturaꝝ cōſtituit. Cuiꝰ .ſ. celi naturā artifex mundi deꝰ aquis tꝑauit: ne conflagratio ſuꝑioris ignis inferiora elementaſuccenderet. Dehinc circulū inferioris celi: non vniformi ſed multiplici motu ſolidauit. nuncupās eum firmamentū ꝓpter ſuſtentatōeꝫ multaꝝ ſuꝑioꝝ aquaꝝ. philoſophi aūt mundi ſeptē celos .i. planetas globoꝝ cōſonō motu introduxerūt: quoꝝ orbibꝰ cōnexa cōmemorātom̄ia: quoſqꝫ ſibi innixos ⁊ velut inſertos verſari ī itinere retro: ⁊ ecōtrario ceteris motu ferri arbitrantur.Rabi moyſes tꝑe ph̓i nō fuit verificatꝰ numerꝰ celoꝝ. Et illi qui nunc eos tꝑibus noſtris nunciaueruntꝓ vno celo ſperā vnā multos celos in ſe claudentē computauerunt. Unde thalmotiſte dixerūt eſſe duos celosſicut in deuteronomio dicitur. En deū dei cui celum eſtet celū celi. vbi ꝑ vnū celū om̄s celi ſtellas cōtinentes intelliguntur: ꝑ alteꝝ vero qd̓ eſt ſpera ſecunda celuꝫ idqd̓ claudit om̄s: et eſt ſine ſtella. Celū quidē mercurii ⁊veneris olim inter aſtrologos in ambiguitate fueruntvtꝝ ſub ſole eſſent: an ſupra ſolē. Antiqui quidē opinati ſunt eos eſſe ſupra ſolē. ſed poſtea ptholomeus ordīauit eos ſub ſole.LXXXIII.¶ De quinqꝫ celis et eorū effectibꝰ in rebꝰinferioribus.Ui vero ſupra ſolē eos eſſe dixerūt: quinqꝫ ſperas eſſe putarunt .ſ. ſperaꝫ lune que ꝓpinquiornobis eſt om̄i alia. ⁊ ſperā ſolis q̄ ſupra illaꝫ eſtEt ſpera quinqꝫ ſtellaꝝ erraticaꝝ: et ſperā ſtellaꝝ fixarum. Et vltimū celū om̄s circūuolans vel circūuoluēsin quo nō eſt ſtella. Sicqꝫ numerꝰ celoꝝ vel ſperaꝝ habentiū ſtellas. eſt quaternariꝰ: ⁊ ſuꝑ hos vltima ſpera.dixerunt aūt ſapientes de gubernatōe generationis etcorruptionis: ꝙ fit ꝑ virtutes venientes a celiſ. Ab antiquis dictū eſt etiā: ꝙ nō eſt herba in terra: q̄ non habeat ſtellā in celo: que eā reſpiciat ⁊ creſcere faciat. Un̄dicitur in iob. Nunquid noſti ordinē celi: ⁊ ponēs rationem eiꝰ in terra. Gixerunt aūt philoſophi: ꝙ celuꝫ lune virtutē habet crementalē in elemento aque. ⁊ ad hͦdant ꝓ ſigno: crementū maris cū lune incremento eſt.⁊ diminutio ſimiliter. In ſole vero manifeſtum eſt: qūoradiꝰ eiꝰ in ip̄iꝰ apꝓximatōe crementū ignis mouet: ſicut crementu frigoris in elongatōe eiuſdē apparet. Similiter ⁊ ſpera ſtellaꝝ erraticaꝝ oꝑationē habet ad aerem: in exiſtendo principiū qualitatū eiꝰ: ⁊ in mouendoip̄m. Et ꝓpter multitudinē mutationū iſtiꝰ ſpere ⁊ ip̄ꝫmotū .ſ. retrogradatōis ⁊ ſtatōis ac ꝓceſſus: eſt in aerefacilior trāſmutatio ẜm multos modos ꝙͣ in alio elemēto. Spera vero ſtellaꝝ fixaꝝ: eſt motꝰ principiū. ⁊ ideonō poteſt eſſe: ꝙ tardetur motꝰ terre ꝓpter tardationeꝫſtellaꝝ fixaꝝ in ſuo motu.LXXXIIII.¶ De ſeptem celis ¶ Beda ſuper geneſim
Unt aūt ſeptē celi: quoꝝ hec ſunt nomīa .ſ. aerether. olimpū. ſpaciū igneū. firmamentū. celuꝫangeloꝝ. ac celum trinitatis. ¶ Actor. Rabanus vero ſuꝑ deuteronomiū pretermiſſo celo trinitatisponit ſeptē celos creatos .ſ. empireū: ⁊ celū aqueū ſiuecriſtallinū. firmamentū. igneū ſpaciū. olimpū. celumoethereū. ⁊ aereū. Cunqꝫ iohānes damaſcenꝰ ſeptē celotangat planetaꝝ. queri poteſt. Cur rabanꝰ vel beda nōillos cū ceteris enumerat. Ceteꝝ ſi circulꝰ aeris celuneſt. videtur ꝙ aqua ⁊ terra habeat celū ſimiliter. Nosaūt dicimꝰ ꝙ ad eſſe celi duo ſunt neceſſaria ſiue exigūtur. videlicet ꝙ aliquid cōtineat circulariter ꝑ totū. etqd̓ ſit ꝑſpicuū luminoſum: ob hoc inferiora duo elemēta nō dicunt̉ celi. Nam grauia groſſa ſunt ⁊ obſcura: ⁊ab alijs contenta: nō alia ꝯtinentia. Celos aūt planetarum rabanꝰ vel beda ſub firmamento comp̄hendit. vtpoſtea patebit. ¶ Albertꝰ. Si vero queritur ratio numeri celoꝝ ẜm rabanū. dicimꝰ ꝙ natura cōmunis oībꝰcelis duplex eſt ẜm ip̄m. videlicꝫ natura circulariter cōtinendi. ⁊ natura ꝑſpicui. Unde quot modis contingiꝑſpicuū circulariter cōtinens multiplicari. tot erūt celiTale vero ꝑſpicuū: aut eſt receptiuū luminis: aut datiuum. Si datiuū. aut eſt datiuū vniforme: aut non vniforme: Itē aūt motū: aut n̄ motū. Si datiuū vniformen̄ motū: tūc eſt celū empireū. Si aūt eſt datiuum vniforme motū: tunc eſt criſtallinū ſiue aqueū. Si aūt datiuūvniforme motū tunc erit firmamentū. Quarta vero cōbinatio nō poteſt eſſe .ſ. nō vniforme nō motum: qꝛ ſupͣꝓbatum eſt: ꝙ om̄e qd̓ nō eſt vniforme mouet̉. ⁊ ita inquinta eſſentiā ẜm rabanuꝫ nō ſunt niſi tres celi. Si āteſt receptiuum luminis: aut ſeꝑabiliter: aut inſeꝑabiliter. Si inſeꝑabiliter: aut ꝑ circulum ſuꝑioris ſuꝑficieiaut inferioris. Si ſecunduꝫ circulum ſuꝑioris: tunc eſtigneum ſpaciū: qꝛ ignis eſt elementuꝫ receptiuū lumīsinſeꝑabiliter. Si auteꝫ ẜm ſuꝑficiem inferiorem. ſic eſtolimpeum. Si vero eſt receptiuū luminis ſeꝑabiliter ſicut aer: qui illuminatur ex p̄ſentia lumīoſi ⁊ obtenebratur ex eiuſdem abſentia: hoc eſt dupliciter. aut ẜm ſuꝑius. aut ẜm inferiꝰ. Si ẜm ſuꝑius eſt ethereum: qꝛ rabanus regionem aeris ſuꝑioreꝫ vocat ethera. Si vero ſecundum inferiꝰ: tunc eſt aereum. Si vero queratur detribꝰ celis de quibꝰ facit menſionē apl̓s. quādo dicit ſeraptum in tercium celū. dicendum eſt: ꝙ tres celi dicuntur ibi tres modi viſionis ẜm auguſtinū. ſenſibiliſ: imaginarie. ⁊ intellectualis. Et dicunt̉ celi: qꝛ celāt aliquidvel dicuntur ibi tres celi: tres gerarchie angeloruꝫ. Siautem dicuntur ibi celi corꝑa: tunc accipitur ibi ẜm diſtinctionem naturaꝝ. in quibꝰ inueniuntur ꝓprietatesceli .ſ. ꝑſpicuū ⁊ lumīoſum: ⁊ tunc primū eſt aereuꝫ. ẜmigneū. terciū vero de natura quinte eſſentie. ℟XXXVDe celo trinitatisUm autēm celū trinitatis diuidatur cum alijs⁊ ita ſit eiuſdem diuiſionis. videt̉ ꝙ ⁊ eiuſdemvature ſit cū alijs celis. Nā quecunqꝫ eiuſdemdiuiſionis ſunt: ſunt eiuſdem nature: qꝛ diuiſuꝫ manetin diuidentibꝰ vt vna cōmunis natura generis. Hincergo videtur celū trinitatis eſſe locꝰ ſicut et ceteri. Idiquoqꝫ videtur ex illo verbo luciferi. In celū aſcendamſuꝑ aſtra dei. Nā ſuꝑ ac ſubter ſunt differentie loci ēſitus. At ecōuerſo: cum deꝰ ſit loco incircumſcriptibiſ⁊ ſemꝑ ſit in celo trinitatis: patet ꝙ hoc celuꝫ nō eſt locus corꝑalis. Ideꝫ etiā patet ex hoc: qꝛ lucifer per hocꝙ voluit in celum aſcendere: voluit ſuꝑ angelos altimmo aſſimilari. qd̓ vtiqꝫ nō poſſet ꝯſequi ꝑ aſcenſum alicuius corꝑis. qd̓ ⁊ nos ꝯcedimꝰ dicentes: ꝙ celum diuditur ꝑ celum trinitatis: et ꝑ alios celos vt cōmune ꝓportionis ⁊ nō vt genus. Eſt autem cōmunitas ꝓportionis. vt dicit boeciꝰ. in ſimilitudine habendi ſe ad aliqͥd. Celi vero ſimiliter ſe habent ad vnū qd̓ eſt ꝯtinere