LiberQuartus

polendo. Et ẜm hoc dicit auguſtinꝰ: ꝙ deꝰ creaturamcon̄alem mouet ꝑ tempꝰ. creaturā vero corꝑaleꝫ ꝑ locū⁊ tempꝰ. Aut ita eſt: ꝙ eſſe quidē reꝝ eſt totū ſimul: ſꝫhabet potentias ad motū continuū Et hoc cōtingit duobus modis ẜm duplicē modū potentie: eſt enī potētiaad vbi tm̄. Et eſt potentia ad vbi ⁊ formā. Et pͥmo modo celū eſt in tꝑe. Secundo modo generabilia ⁊ corruptibilia. Concedimꝰ nanqꝫ ꝙ eſſentie reꝝ nō ſunt ī tꝑeabſolute: ſed ꝑ comꝑationem ad potentiā ad motū relatam. porro de quiete dicimꝰ ꝙ cū dicitur: quies non eſttota ſimul. intelligit̉. ꝙ eſt ꝓpinquior ⁊ remotior a motu: ⁊ hoc ſimpliciter nō ponit priꝰ ⁊ poſteriꝰ. ſed ꝑ comparationē ad motū. Ideoqꝫ dicit philoſophꝰ: ꝙ quieseſt in tꝑe ꝑ priꝰ ⁊ poſteriꝰ.¶ LXXIX.Cur tempꝰ magis dicitur cauſa corruptioniſꝙ generationis.Ubitabit aūt aliquis cur potiꝰ dicatur tempꝰcauſa corruptōis ꝙͣ generatōis. Cū enī omnismotꝰ in tꝑe eſt. Nō videtur potiꝰ eſſe cauſa corruptionis: ꝙͣ alteratōis vel generatōis ac ceteroꝝ. Ceteꝝ nulliꝰ hoꝝ videtur eſſe cauſa: qꝛ generatio ⁊ corruptio ceteriqꝫ motꝰ cauſant̉ a principiis intrinſecis ⁊ extrinſecis agentibꝰ vel patientibꝰ: preterea paſſio nō eſtcauſa ſubiecti: ſed potiꝰ ecōtra. Tempꝰ aūt eſt mutationis ⁊ motꝰ paſſio. Deniqꝫ ſi tp̄s eſſet cauſa corruptōisꝑ ſe: tunc maxime videretur ea in ſubiecto ſibi propriocauſare: ſicqꝫ celū eſſet corruptibile. Nos aūt dicimꝰ ꝙtp̄s eſt cauſa corruptōis magis ꝙͣ generatōis in corruꝑtibili: qd̓ actu eſt acciꝑe in tꝑe. Unde ⁊ apl̓s dicit: qꝛqd̓ antiquat̉ ⁊ ſeneſcit ꝓpe interitū eſt. Ph̓s quoqꝫ dicit: ꝙ tp̄s eſt cauſa corruptōnis. menſura quoniā q̄ magis diſtare facit a principio. Si aūt aliqd̓ generatur intꝑe: ſiue ſimpliciter: vt ſubſtātia. ſiue ẜm quid: vt ꝙ deum ſciens fit ſciens. hoc fit aliquo mouente extrinſeco:⁊ nō tm̄ intrinſeco. ⁊ nō tempꝰ ibi eſt cauſa. Si autē excorruptione vniꝰ generatur alteꝝ hoc eſt ꝑ accidens reſpectu tꝑis. Itaqꝫ eſſe in tꝑe ẜm naturā ſuaꝫ: eſt ẜm idtp̄s qd̓ eſt cauſa corruptōis. vnde ph̓s nō determīat qͥdſit eſſe in tꝑe. dicit ꝙ in illis que ſunt in tꝑe ẜm naturāſuā eſt ꝯtrarietas. ideoqꝫ ꝑ actionē caloris cōſumptiofit naturalis humidi: cuiꝰ cōſumptio inducit diſſolutionem: ⁊ cauſat diſtantiā ab habitudine principioꝝ cōtinentiū ip̄m in eſſe primituſ. Et ideo dicitur ꝙ homo incipit mori ex quo naſcitur. dicit enī auicenna: ꝙ non fitreſtauratio ſubſtantialis humidi ꝑ humiduꝫ nutribile:ſed impeditur calor ne ſubito ꝯſumat ip̄m: et dat exemplum de duplici humido. qd̓ eſt in lampade: eſt vnū qd̓eſt imbibitu licinio. Alteꝝ qd̓ eſt circūfuſuꝫ: vbi calorignis qui de neceſſitate ſemꝑ aliquid cōſumit impedit̉a circūfuſo. Et ideo etiaꝫ mors naturalis dicitur illa: q̄inducitur ex tꝑe longo: eodē modo dicimꝰ: ꝙ tp̄s ē cauſa obliuionis ⁊ inſipientie: qꝛ ꝓpter conſumptōꝫ humidi in cerebro: ⁊ ꝓpter tēporeꝫ calidi: qd̓ neceſſe eſt tēpeſcere cōſumpta ſua materiā in qua eſt: efficiunt̉ ſenes īmemorabiles. Ex his patet qūo tp̄s dicatur cauſa corruptionis ꝑ ſe: qꝛ ſemper in ip̄o in quo eſt inducit corruptionem: hoc modo quo eſſe in tꝑe inducit corruptionēGeneratōis aūt eſt cauſa ꝑ accidens: qꝛ nō ip̄o in quoeſt: ſed ꝑ aliud mouens: vt ꝑ exꝑimentuꝫ vel aliquid tale inducitur generatio. porro celū ẜm ſua naturā nō eſtin tꝑe: ſed ẜm motū. Et iteꝝ ẜm motū nō eſt ita in tꝑe:ꝙ menſuretur a quadā ꝑte tꝑis: ſed cōmunicat ſe totitempori. Sed tempus nō eſt cauſa corruptionis niſi inhis que metitur ſecundū ꝑtem ſui: qꝛ in his eſt diſtātiaa principio ⁊ in alijs nō.¶ LXXX.¶ Utrū tempꝰ ſemꝑ cauſetur a motu vel aliquando ſit ſine motu.Icit aūt philoſophꝰ: ꝙ ſicut magnitudinem ſequitur motꝰ: ita motū ſequitur tp̄s. At vero pe

reunte magnitudine perit om̄ino localis motꝰ. Igiturſimiliter pereunte motu: peribit om̄ino tp̄s. Et ita ſinemotu videtur om̄ino nō eſſe tempꝰ. dicit auicēna ꝙ motus numerat tp̄s: qꝛ facit eſſe numeꝝ qui ē tempꝰ. Motus ergo facit eſſe tp̄s. p̄terea deſtructo ſubiecto: deſtruitur eiꝰ paſſio. Cū ergo tp̄s ſic ſit paſſio motꝰ: deſtructomotu: deſtruitur tp̄us. Beniqꝫ in ſexto phiſicoꝝ habet̉ꝙ ſi motꝰ eſt: neceſſe eſt tp̄s eſſe. et ſi tp̄us eſt: neceſſe eſtmotū eſſe: patet ergo ꝙ nō eſt vnū ſine alio. Ecōtra vero dicit philoſophꝰ in .iiii. li. phiſicoꝝ: ꝙ tp̄s eſt aliqͥdplus: omni eo qd̓ eſt in ip̄o. Cū ergo in tꝑe ſit motꝰ: tp̄seſt aliquid plus omni motu. manet ergo tp̄s nō exiſtente motu: p̄terea nunc in tꝑe. ſicut dicit philoſophus. correſpōdet ſubſtantie huiꝰ mobilis. ⁊ eſt ſubſtātia temporis motꝰ. At vero ſubſtātia ip̄iꝰ mobilis manet pꝰ motum. ergo ⁊ ſubſtātia ip̄iꝰ nunc manet poſt motū. Nositaqꝫ dicimꝰ: vt priꝰ habitū eſt: ꝙ duplex dicitur tempꝰQuoddā enī tp̄s eſt menſura cuiuſcūqꝫ mutatōis: ſiueſimplicis: ſiue cōpoſite: ⁊ illiꝰ nunc nichil ꝓhibet conſequi ad nunc: ⁊ hoc bene poteſt eſſe ſine motū. Sed tp̄sconſideratū a philoſophis: qd̓ eſt menſura motuſ primimobilis: nō poteſt eſſe ſine motu. et de hoc loquēdo cōcedimus primas rationes: et reſpondemꝰ ad obiecta incontrariū: ꝙ cū dicit philoſophꝰ: tp̄s eſt aliquid maiusomni eo qd̓ eſt in tꝑe. Loquitur de eſſe in tempore ſecūduꝫ qd̓ idē eſt eſſe in tempore: qd̓ eſſe in numero. Qui dquid aūt eſt in numero ſic ſe habet ad numeꝝ illū: ꝙ etiam alia poſſint numerari ⁊ menſurari per numeꝝ illuꝫ⁊ ſic ea que ſunt in tempore ſimiliter ſe habent ad tp̄s.ꝙ tp̄us etiā poteſt eſſe menſura alioꝝ. Et ſic veꝝ eſt ꝙtp̄s eſt plus omni eo qd̓ eſt in tempore. Ad aliud dicendum eſt: ꝙ tempꝰ manet ſecundū ſubſtantiā: ⁊ nō ſecundum eſſe. Et motꝰ neqꝫ manet ſecundū ſubſtantiā: neqꝫſecundū eſſe. ⁊ tn̄ dependet tp̄us a motu. Sed bene ſeqͥtur ex illa ratione: ꝙ ſubſtātia temporis non dependeta ſubſtantia motꝰ: ſed a ſubſtātia mobilis ſecundum ꝙeſt in motu. Et ideo illo nō exiſtente in motu nō eſt ſubſtantia temporis. porro ſubſtantia mobilis manet ꝑ oſtmotū: ſed ſic nō cauſat ip̄m nunc temporis. ſecundū ꝙa philoſophis ꝯſideratur: vt .ſ. eſt nunc cōiunctū prioriet poſteriori: et ideo nō cauſat̉ a ſubſtātia mobilis quocunqꝫ modo conſiderata: ſed prout eſt in motu ſecundū¶ LXXXI.ꝙ huiuſmodi.Ꝙ tp̄s ſit proprie ac ꝑ ſe paſſio motus celi.Uia vero tempꝰ dicitur eſſe paſſio primi mobilis: queri poteſt vtꝝ ſint plura tempora vl̓ vnūvidetur enī ꝙ plura: qꝛ ſubiectū temporis qd̓ ēmotꝰ multiplicat̉: ergo ⁊ paſſio. multiplicata quoqꝫ cauſa multiplicatur effectꝰ: et cauſa temporis eſt motꝰ. p̄terea dicit philoſophꝰ. vi. phiſicoꝝ: ꝙ ad motū vnū exigitur mouens vnū: et tempꝰ vnū: et mobile vnū. ac ꝑ hocinnuit ꝙ nō omnis motꝰ in vno tempore ſit. Deniqꝫ tēpus eſt accidens temporali a quo denominatur temporale. Cū ergo multa ſunt temporalia: multa etiā erūt ettempora. Ecōtra vero dicit anſhelmꝰ in monologion:ꝙ p̄ſens tempꝰ claudit omnē locū: et quidqͥd in loco eſtSicqꝫ locꝰ oīs et qͥdqͥd in loco eſt: in vno p̄ſenti tꝑe eſtper eandē itaqꝫ ratōeꝫ nō eſt niſi vnū futuꝝ et vnū p̄teritum. hoc etiā dicūt exp̄ſſe areſtotiles et auicēna. Noſaūt dicimꝰ ꝙ plura quidē ſunt tempora. Eſt enī quedāmutatio que nō poteſt reduci ad motū celi tanꝙͣ ad cauſam: vt eſt mutatio potentie intellectiue ac voluntatisEt illa tempꝰ ſuū habet vt ſupradictū eſt. omnia veroalia que ſub motu celi ſunt nō habent tempus niſi vnūomnis enī motus menſuratur per celi motu: tanꝙͣ ꝑ ſuigeneris ſimpliciſſimū. Et ſimiliter menſuratur pͦ numerum celi motꝰ: tanꝙͣ per extrinſecꝰ adiacens qd̓ nō eſtin eodē genere Siquidē eſſe in tempore eſt eē ī numeroteſtante philoſopho. Et in eodem numero numerante