LiberQuartus

determinatis. Intelligendū tn̄ eſt: qd̓ cū dicitur: tempꝰincipit in ſui initio: illa prepoſitio in poteſt notare duplicem habitudinē. vnā .ſ. termini ad terminatū. et ſic verum eſt. vel habitudinē menſurati ad menſurā. vel cōtinentis ad contentū. et ſic falſum eſt. Ad illud autē qd̓qbiicitur ꝙ tria ſunt incōuenientia que ſequūtur. dicimus ꝙ nō eſt veꝝ: qꝛ nō eſt incōueniens ꝙ tp̄s ſit ī ſuiiuitio ꝙͣtum ad ſubſtantiā: nō aūt ꝙͣtum ad eſſe. Similiter ꝑ diſtinctōeꝫ .ſ. p̄poſitionis patet: ꝙ nō ſequitur ꝙindiuiſibile tranſiret in diuiſibile: qꝛ nō accipitur p̄poſitio in hac habitudine. Ad id qd̓ obiicitur vltimo dicēdum eſt. ꝙ euū ponitur ꝓ eternitate improprie: ⁊ p̄poſitio ab poteſt notare triplicē habitudinem: ⁊ in quolibetſenſu eſt vera locutio .ſ. habitudinē cauſe. vel habitudinem exemplaris ad exemplū. vel habitudinem ordinisad aliud.¶ LXXIII.¶ Qualiter tempꝰ dicatur eſſe coequeuū celo et angelo et prime materie.Uia vero tempꝰ dicit̉ eſſe coequeuū prime materie: ac celo ⁊ angelo. queri poteſt qūo. Nā celum ⁊ terra .i. empireū ⁊ prima materia creataſunt ante omnē diē .ſ. artificialē ⁊ naturalē. vnde videt̉ante omne tempꝰ creata eſſe: qꝛ nō eſt tempꝰ niſi in die⁊ nocte. Ecōtra videtur ꝙ tp̄s ſit ante illa tria. Eſt em̄menſura ip̄iꝰ fieri. ergo cū ip̄m fieri res factas p̄ceſſit.⁊ ita nō eſt eis coequeuū. Ceteꝝ anguſtinꝰ in li. ꝯfeſſionum. xii. dicit: ꝙ vices tempoꝝ nō habet informitaſ prima: qꝛ nulla poteſt eſſe viciſſitudo: vbi nulla eſt forma.Ex hoc ſequitur ꝙ extra tp̄s ſit informitas illa: que eſtin materia prima: ⁊ ita ꝙ nō ſit tꝑi coequeua. Beniqꝫquecūqꝫ ſunt coequeua ſunt in aliquo qd̓ eſt menſura.Si ergo p̄dicta quattuor coequeua ſunt: in quinto cōequeua erunt. Illud quoqꝫ quintū neceſſe eſt illis eſſe coequeuū: aliter enī nō eſſent coequeuā in ip̄o Et iteꝝ illaquinqꝫ erūt coequeua in ſexto pari ratōe: ſic ergo eſſet īinfinitū ꝓcedere. cōtra qd̓ dicit ph̓s: qd̓ non ꝯtingit intelligentem in infinita trāſire. Ad hoc ergo dicimuſ ꝙmultipliciter accipitur tp̄s: qn̄qꝫ .ſ. generaliter ꝓ menſura cuiuſcūqꝫ mutatōis vel fieri: ſiue ſimplicia: ſiue compoſita ſint. ſecundū hoc angeli mouentur in tꝑe: ⁊ intelligunt in tꝑe: ẜm diſcurſum intelligentie ſuꝑ res intelligibiles in veſꝑtina cognitōe. Nā ẜm matutinaꝫ cognitionem attingunt ip̄i eternitatē. ſecundū hunc etiā modum fieri creatōis qd̓ nichil aliud eſt: ꝙͣ creaturā nunceſſe: ⁊ nichil ante fuiſſe: eſt in tꝑe Et ẜm hoc dicit auguſtinus: ꝙ deꝰ eſt dn̄s aliaꝝ reꝝ ex tꝑe: ⁊ nō ip̄iꝰ tꝑis. qꝛſcilicet inceptio rei que ibi dicitur fieri ꝑ intellectū: eſtante ꝑfectionē eiuſdē rei. Licet aūt tp̄s hoc modo ſit ante ꝑfectionē rei ẜm intellectū: tn̄ ẜm ſui ſubſtantiam eſtcū ip̄a re. Nā illud fieri ẜm ſubſtantiā nichil aliud eſt:ꝙͣ creaturā nunc eſſe: ⁊ ante non fuiſſe. patet igitur quāliter tp̄s ẜm ſui ſubſtantiā: eſt vnū de coequeuis: cū tn̄ſecundū rationē habeat ad alia ordinē prioritatis. Alter aūt accipitur tp̄s ꝓ menſura mutatōnis: que eſt ſuꝑmateria: ſiue ſit ſubito: ſiue nō Et ſecundū hoc dicit auguſtinꝰ: ꝙ informitas prima nō eſt in tꝑe: qꝛ in illa noneſt aliqua mutatio: ⁊ tn̄ eſt in tꝑe: ſecundū ꝙ accipiturtempꝰ primo modo. Ex hoc etiā patet reſponſio ad hocqd̓ dicit auguſtinꝰ: ꝙ celū ⁊ terra ſunt ante omnē diemqꝛ accipitur dies ibi ꝓut ꝯſtituitur ex horis menſurantibus mutatōneꝫ quacunqꝫ: qꝛ nec celū empireū immutationum ſubiectū eſt. Nec etiā prima materia ſecūduꝫꝙ ſic accipitur. Et ad illud qd̓ obiicitur de die naturali dicimus: ꝙ dies naturalis duobꝰ modis diffinitur incomꝑatōe ad ſuas ꝑtes: que ſunt tm̄ ꝑtes vt materia.ſic dies naturalis eſt qui cōſtituitur ex viginti quatuorhoris. Diffinitur etiā in comꝑatōe ad ꝑtes vt cauſamefficientē. ſic diēs naturalis eſt qͥ cōſtituitur ex die artificiali ⁊ nocte. Et ſecundū primā diffinitōeꝫ ⁊ pͥmo mō

conſideratū tempꝰ nichil eſt ante omnē dieꝫ. Sed ſecūdum primā diffinitionē ⁊ ſecundo modo conſideratumtp̄s aliqͥd eſt ante omnē diem. Similiter ſecundū ſecundam diffinitōeꝫ aliquid eſt ante om̄eꝫ diem. Aliter iterum dicitur tp̄s menſura motꝰ primi mobilis: et ꝑ conſequens alioꝝ motuū qui cauſantur ab illo. Et ſic multa ſunt cauſata ante tp̄s: ſic patet ſolutio prime obiectionis. Ad aliud dicendū ꝙ coequeuū exponendū eſt negatiue: ſicut oīa prima. vnde cū dicitur ꝙ quattuor ſūtcoequeua. ſenſus eſt ꝙ iſta quattuor ſecundū eſſe ſuū ⁊ſubſtantiam non ſe precedūt ad inuicem: et ita patet ꝙ¶ LXXIIII.nō itur in infinitum.¶ De differentia tꝑis et eui et eternitatis.Iffert aūt tempꝰ ab eternitate ⁊ euo quoniameternitas principio ⁊ vt euū caret ac fine. Euūaūt caret fine. ſed nō principio. Tempꝰ aūt habet vtrūqꝫ. Nec eſt idē qn̄ ⁊ nunc iſtoꝝ triuꝫ: qꝛ quādotꝑis ſecundū philoſophū eſt compoſitum partim ex eoqd̓ p̄teriit: ⁊ eo qd̓ inſtat: ⁊ eo qd̓ futuꝝ eſt. et ſic diuiſionem habet. hec aūt diuiſio nō cōuenit quādo eternitatis et eui. Cū illa ſimul totā ſint et indiuiſibilia. Similiter nunc tꝑis eſt ſubſtantia ſucceſſiui. Et nunc eternitatis vel eui eſt ſubſtātia manentis. Dicit etiā boeciusꝙ nunc ſtans ⁊ nō ſeſe mouens ſemꝑ eternitatis facit.Nunc aūt ꝯtinue fluens: ſemꝑ tꝑis. ſunt ergo diuerſa:ſicut fluens ⁊ nō fluens. Deniqꝫ nūc tꝑis variat̉ ī preteritū ⁊ futuꝝ ſecundū ſuū eſſe: nunc aut eternitatis diuiſione eſt inuariabile. Sed obiicit fortaſſe aliquis. dicendo qꝛ quādo eſt deꝰ: eſt angelꝰ: eſt motꝰ: ibi in hac locutione ſignificatur vnū quādo. relictū circa reꝫ eternā⁊ euiterna et tꝑalem. ergo vnū eſt quādo. Similiter deus eſt nunc: et angelꝰ: et id qd̓ mouetur Sicqꝫ vnū iſtorum triū videtur eſſe nunc. Nos aūt dicimꝰ ꝙ quorumcunqꝫ menſura eſt tp̄s. eoꝝ etiā eſt menſura eternitas:ſed nō ecōuerſo. Eternitas ſiquidē eſt menſura excellēſtꝑalium et euiternoꝝ. excellitqꝫ tꝑalia ſecundū vtrāqꝫpartē. euiterna vero ſecundū alterā. Unde in tali qͥdemlocutiōe eſt quādo eternitatis qd̓ relinquitur circa eterna. euiterna. et tꝑalia. Sꝫ circa eterna relinquitur ſicutex menſura adequatā. Circa euiterna vero et tꝑalia ſicut ex excellenti menſura. Sūt tn̄ qui dicunt ꝙ ideꝫ eſtquādo: et idem nunc iſtoꝝ triū: et dicūt ꝙ tempꝰ nō habet ſubſtantiā a motu: ſed eſt numerꝰ. Ideoqꝫ volūt ꝙidem nunc ſit ſtans in comꝑatōe ad euiternū et eternuet in comꝑatōne ad tꝑalia numeratū: et ſimiliter idemquando. Sed hoc videtur nō eſſe veꝝ: qꝛ cū tp̄s et eternitas ſint ꝓprietates quedā reꝝ: de ip̄is erit iudicandūſecundū principia ſubiectoꝝ ſuoꝝ. Et ita cū tempꝰ ſitin primo mobili: ea q̄ ſunt in tꝑe iudicabuntur ſecūdūea que ſunt in motu mobilis primi. In illo aūt eſt accipere qd̓ fertur de eternitate: ad id qd̓ fertur ante ⁊ poſtin ſitu a quibꝰ .ſ. tribꝰ ſunt in tꝑe nunc et priꝰ et poſterius. Similiter etiā de eternitate idem erit iudiciū in cōparatione ad euiternū¶ LXXV.¶ De conuenientia illorū trium.Nter p̄dicta vero tria primo videtur eſſe cōuenientia generis: qꝛ ſine cōuerſione etiaꝫ ī quidp̄dicatur menſura de illis. Alia quoqꝫ cōuenientia eſt in ſimilitudine: qꝛ .ſ. vt dicit philoſophꝰ. qd̓ eſteternū eterno ſimile eſt. et tempꝰ tꝑali. Sicqꝫ vnū eſt exemplar et alteꝝ exemplatū. vnde ſolet dici ꝙ tempuseſt imago eui: et euū eternitatis. Tercia quoqꝫ cōuenientia ex boecio habetur in libro de eternitate .ſ. quoniārelictū ex oībus his nō p̄dicat aliquid qd̓ ſit in re. Sꝫpotiꝰ quo aliquo modo ſe habet res ad aliquid: vt adtempus. vel euū. vel eternitatem. Quarta quoqꝫ conuenientia eſt in hoc ꝙ ſubſtantia cuiuſlibet hoꝝ eſt indiuiſibilis .ſ. nunc. At contra primaꝫ conuenientiā obiicerepoſſet aliqͥs. ꝙ conuenientia generis ponit cōuenientiā