LiberQuartus

anima nec intelligentia Tunc aut menſurabitur potentia exiens in actū: aut no. Si nō: hoc eſt inconueniens.Quātitas enī eiꝰ determinata eſt: eāqꝫ neceſſario menſurari oportet: p̄terea nichilominꝰ velocior erit motusmotu: que nō poſſunt eſſe niſi in comꝑatōe ad mēſurāsCū ergo menſuretur motꝰ etiā aīa non exiſtente: patetꝙ ab aīa non dependet tꝑis eſſe. Ceteꝝ in i. li. de generatione ⁊ corruptōe ꝓbat ph̓s: ꝙ mixtio nō eſt cōpoſitio ex minimis ſaluatis. qꝛ idē huic qd̓ mixtū ē eē videbitur: ſi nō videt quidē acute. Linceo enī .i. acute videēti: mixtū eſſe videbitur. D ſimili ergo poſſumus arguere: ꝙ ſi tp̄s nō eſſet niſi in aīa ẜm vnū eſſet tp̄s .ſ. attendentem motū. ⁊ ẜm aliū nō eſſet .ſ. nō attendentē motūQd̓ vtiqꝫ falſuꝫ eſt ⁊ abſurdū. Relinquit̉ gͦ ꝙ eē tꝑisnō dependet ab aīa. ſed tꝑis ꝑceptio.LXX.¶ Obiectiones in contrarium.T ecōuerſo videt̉ eſſe ꝙ dicit ph̓s: videlicet ꝙhoc tꝑis .ſ. p̄teritū factū eſt ⁊ nō eſt. Illud verofutuꝝ erit: ⁊ nondū eſt. Ex his enī duobꝰ conponitur tp̄s. Cū igitur compoſitū ex his q̄ nō ſunt: eſſeſit impoſſibile. videtur tp̄s nō eſſe: niſi forte in rationeCeteꝝ om̄is ꝑtibilis ſi ſit: neceſſe eſt: aut om̄s: aut quafdam ꝑtes eſſe. Cū ergo tp̄s ſit ꝑtibile: neceſſe eſt de ip̄oſic eſſe. Cunqꝫ vero eiꝰ ꝑs aliqua p̄terita ſit: que iā nōeſt: nec ꝑs futura: qꝛ nondū eſt. Si aliqua eſt: hoc erit p̄ſens nunc. Aut ergo illud eſt diuiſibile: aut indiuiſibile. Si diuiſibile redit eadē queſtio: qꝛ nunc nō erit diuiſibile: niſi in p̄teritū ⁊ futuꝝ. Aliā quippe diuiſionemnō admittit ſucceſſiuū. Si aūt indiuiſibile: tunc nō eſtꝑs tꝑis ꝯtinui. ⁊ ita tempꝰ nō eſt: qꝛ nichil indiuiſibileeſt pars ꝯtinui. p̄terea deducendo ad impoſſibile ꝓbatauicenna tempꝰ actu nō eſſe. Si enī eſt in actu: aut manet: aut deſtruitur. ⁊ ſi manet: nō manet ſine partibus.qꝛ natura totiꝰ nō eſt extra naturā partiuꝫ. Erit igiturꝑtes acciꝑe .ſ. p̄teritum ⁊ futuꝝ actu eſſe. Et hec eſt illorum redargutio qui ponunt tp̄s: qꝛ dicunt: ꝙ nichil ēaccipe de tꝑe niſi nunc. Si vero deſtruitur. aut hoc inſeip̄o. aut in cōſequenti tꝑe. aut in inſtanti. Non auteꝫdeſtruitur in ſeip̄o: qm̄ eſt in ſeip̄o. ſed nec in cōſequenti tꝑe: qꝛ nichil deſtruitur in illo in quo non eſt. at verotp̄s nō eſt in conſequēti tꝑe. Quia. ſicut dictū eſt. nihileſt de tꝑe niſi nunc acciꝑe. porro ſi deſtruitur in ꝯſequēti nunc. ſequitur ꝙ nunc erit cōſequens tempꝰ vel nūcquoꝝ vtrūqꝫ incōueniens eſt vt in .vi. philicoꝝ ꝓbaturqꝛ conſequentia ſunt inter ſe vbi nō eſt mediū eiuſdemgeneris. Et inter quelibet duo nunc: ſunt infinita nuncSimiliter inter tp̄s qd̓ deſtruit̉ ⁊ nūc qd̓ ſequit̉: nō eſteadē natura. ⁊ ideo nō ſunt ꝯſequentia.LXXI.¶ Solutōnes eorundem obiectōnum.Orro ad hmōi rationū ſolutōeꝫ notanda ſunttria. Primū eſt ꝙ nunc ⁊ tp̄s nō differūt ī ſubſtantia. ſed in eſſe tm̄. eo ꝙ nunc eſt ſubſtantiatꝑis vt dicit ph̓s. Secundū eſt: ꝙ ꝙͣtitas nō habens poſitionē in ſuis ꝑtibus: habet eſſe debile. Quātitas aūthabens poſitionē in ſuis ꝑtibꝰ: habet eſſe forte. Tercium eſt ꝙ p̄teritū ⁊ futuꝝ ſunt in defectu ẜm eſſe: ſꝫ ẜmſubſtantia manent. vnde p̄teritum in ratōe p̄teriti noneſt: ⁊ futuꝝ in ratōe futuri nō eſt. Sꝫ tn̄ ſubſtātia vtriuſqꝫ eſt. His ſuppoſitis reſpondemꝰ ad obiectū primūꝙ ꝑtes tꝑis nō cedūt om̄ino in nō eſſe. ⁊ idcirco illa obiectio nō cōcludit: niſi ꝙ de eſſe tꝑis nichil eſt acciperemanens: ⁊ hoc eſt veꝝ. Eodē modo reſpondendū eſt adſecundū: qꝛ p̄ſens qd̓ accipitur ſi ponat̉ in actu manēsindiuiſibile erit: ⁊ nō erit tp̄s ẜm eſſe: ſed ẜm ſubſtātiāEt fluxꝰ eius facit eſſe tꝑis: dico tale quale pōt habereſucceſſiuū. Illa enī vt dicit auicenna humiliora ſunt ineſſe: ꝙͣ in eſſe ꝑmanentia. Ad aliud dicenduꝫ eſt: ꝙ iſtadiuiſio nichil valet: ſi tp̄s deſinit eſſe: aut deſinet in ſe:aut in tꝑe cōſequenti: aut in nunc. Tempꝰ enī nō eſt ip

ſe: nec tꝑs habet eſſe in tꝑe: nec in inſtanti. Et dicimusꝙ deſtruitur nec in ſe nec in cōſequenti nec in inſtanti:ſed ex natura ſucceſſionis. Cauſa huiꝰ eſt renouatōiscontinuatio in mobili: ẜm ꝙ eſt in motu qd̓ accipit̉ hic⁊ ibi. et cū eſt ibi nō eſt hic. Porro tp̄s ſi cōſideret̉ abſolute: tunc nō eſt ſignificare duo inſtantia ad que terminetur. Si aūt cōſideretur in comꝑatōe ad motum:tunc erit ſignificare duo inſtantia terminos motuſ. Siaūt querit̉ vtꝝ ad illa ꝯtinuetur tempꝰ ẜm eſſe: dicēdūeſt ꝙ ſic. Sꝫ cōtinuatio eiꝰ eſt ẜm modū eſſe ip̄iꝰ: et ſieſt cōtinuatio in defectu. Si aūt obiicitur ꝙ nichil cōtinuatur ad nō ens: dicendū ꝙ veꝝ eſt de nō ente ſimpliciter: ſed termini tꝑis ẜm ſubſtantiā ſunt: licet non ſintẜm eſſe: ⁊ tales termini ſufficiūt in cōtinuo ſucceſſiuo.Deniqꝫ tempꝰ ẜm ſubſtantiā ⁊ eſſe: nō depēdet niſi abvno motu .ſ. ab eo qui eſt infinitꝰ ẜm naturā. Si enī abaliquo dependeret finito. illo iā nō eſſet tp̄s: ⁊ oporterꝫaſſidue cauſari multa tꝑa. vnde tp̄s ipſiꝰ motꝰ eſt parstꝑis cōmunis: ſecundū ꝙ etiā dicit philoſophuſ. ꝙ hoceſt eſſe ī tꝑe: qd̓ quadā parte tꝑis menſurari poteſt. Sꝫergo ponant̉ duo motꝰ eſſe ſimul: Ex iſto nō ſequit̉ poſitio tercii motꝰ: aut tercii temporis. Temporalia eniꝫpoſſunt ſimul eſſe in tempore vno: ſꝫ tempora nō poſſūſimul eſſe in tempore vno. Si aūt queritur quid vocētſimul: dicimꝰ ſimultatē q̄ exponenda eſt negatiue: ſic ſimul ſunt quoꝝ vnū altero nō eſt priꝰ: vel quoꝝ vnū alterum nō conſequit̉: om̄ia quippe primi exponūtur negatiue. Ea vero q̄ ſimul ſunt referūtur ad illud in quoſimul ſunt: ſicut ad principium ſimultatis. vnde ſi reflectatur ſimultas ſuper principiū ſimultatis nō poteſt exponi affirmatiue: eo ꝙ primo nō ſit priꝰ: ſed exponeturnegatiue per excluſione oppoſiti: vt ſupra dictū eſt: hͦaūt ſine preiudicio dicimꝰ. qm̄ auguſtinꝰ ⁊ alij quidamvidentur oppoſitū dicere.¶ LXXII.¶ De prima tꝑis origine ¶ Areſtotiles inlibro. viij. phiſicorum.Empꝰ plato ſolus oīm philoſophoꝝ dicit eſſegenitū. ſimul enī ipſū cū celo factū. ¶ AlbertuiHic aūt poſſumꝰ querere qualiter tempꝰ exiuitin eſſe. aut enī cepit in tempore: aut in inſtāti temporisaut in eternitate. Si dicatur ꝙ in tempore. ſequit̉ incōueniens duplex. Unū eſt ꝙ tempꝰ ſit in tempore: ſitqꝫmenſura eiꝰ menſure: ⁊ tempꝰ temporis qd̓ in infinituꝫpeducitur. Aliud vero qꝛ incipere eſt in initio ſui eſſe:qd̓ eſt cōtra naturā continui: qꝛ nullū continuuꝫ habeteſſe in ſuo termino principio vl̓ fine: vt patet in .vi. phificoꝝ. Si vero dicatur ꝙ incipit in inſtanti temporis:qd̓ eſt initiū ſui. Et hoc eſt vt dixi cōtra naturā ꝯtinui.Aliud eſt ꝙ inſtans indiuiſibile ſit in inſtanti diuiſibili. Ex quo ſequūtur vlteriꝰ incōuenientia duo. Unumeſt ꝙ indiuiſibile menſuretur ⁊ indiuiſibile menſuret:quoꝝ vtrunqꝫ eſt impoſſibile. Aliud eſt: qꝛ hoc etiā deducitur ad infinitū. Terciū incōueniens eſt: qꝛ tempuſſic incepit: quādo fuit tempꝰ. Et nunc queritur vlteriꝰde inceptione temporis ſicut prius: ⁊ redibūt predictaincōuenientia. Si aūt incepit in eternitate: qd̓ iteꝝ eſtincōueniens. In omni enī re menſurata menſura ꝓportionatur menſurato. Lagena enī menſurat vinū. ⁊ modius grana: ⁊ vlna pannuꝫ: ⁊ anarcha auꝝ. Eternitasaūt nō ꝓportionatur tempori: qꝛ ipſa tota eſt ſimul etſine terminis. Tempꝰ aūt ſucceſſiuū ⁊ cū terminis. Eadem obiectio eſt ſi forte dicatur: ꝙ incipit in euo. ꝓpterhoc ꝙ dicit boecius: qui tempuſ ab euo ire iubes. Contra qd̓ eſt ꝙ euū incipit c initio ſuo: et tunc ſi fuerit tepus: qꝛ ſucceſſiuū nō eſt in ſui initio. Queratur de ipſoinitio in quo incepit: et redibūt eadem inconuenientia.Nos aūt dicimꝰ ꝙ tempꝰ incepit in ſui initio. Et tuncnō fuit tempus ẜm eſſe: ſed ſecundū ſubſtantiam cū ſucceſſiuum ſecundū eſſe nō ſit in ſui initio. vt patet ex ſup̄