LiberQuartus

aut om̄es: aut quaſdā ꝑtes eſſe. Temporis aūt alie trāderunt. Alie future ſunt. Ip̄m vero nunc nō eſt pars.Menſurat eī ꝑs: ⁊ oportet cōponi totū ex ꝑtibꝰ. Tp̄saut nō videtur componi ex ip̄is nunc: qꝛ ſimul nō ſunt:ſed corrumpi neceſſe eſt priꝰ Sic etiā impoſſibile eſt hahere ſe ad inuicē ip̄a nunc: ſicut punctū cū puncto. Atvero nec idē nunc ſemꝑ manere poſſibile eſt. Nulliꝰ eīꝫdiuiſibilis finiti vnꝰ terminꝰ eſt: ⁊ tempꝰ quidē eſt accipere finitū. veꝝ tp̄s vt dictū eſt: eſt menſura vel numerus motꝰ ẜm priꝰ ⁊ poſteriꝰ. Nā in motu neceſſe eſt eſſeprius ⁊ poſteriꝰ ꝓportionabile his ẜm que ſunt: priusaūt ⁊ poſteriꝰ dicimꝰ ẜm ad ip̄m nunc diſtantiā. Quare qm̄ ip̄m nunc in tꝑe eſt: eſt enī terminꝰ p̄teriti ⁊ initium futuri. et priꝰ ⁊ poſteriꝰ erunt in tꝑe. In quo eſt eīꝫip̄m nūc: et eiꝰ diſtātia. Cōtrario aūt modo dicitur prius ẜm p̄teritum tp̄us ⁊ futuꝝ. Nā in p̄terito priꝰ dicit̉qd̓ longiꝰ eſt ab ip̄o nunc: poſteriꝰ aūt qd̓ ꝓpe. In futuro aūt ecōtra. Tempꝰ aūt cognoſcimꝰ cū diffiniuerimꝰmotū priꝰ ⁊ poſteriꝰ determinātes. ¶ Auguſtinꝰ in li.confeſſionū. xi. O ſapientia dei lux mentiū om̄ia tꝑa tufeciſti: et nulla tibi coeterna ſunt: qꝛ tu ꝑmanes. At illa ſi ſemꝑ manerent: tꝑa nō eſſent. Quid eſt enī tempꝰ:quis hoc facile ⁊ breuiter explicauerit. Si ex me nemoquerat ſcio. Si querenti explicari velim: neſcio. hoc tn̄ſcio. Si nichil p̄teriret nō eſſet p̄teritū tempꝰ. Si nihiladueniret nō eſſet tempꝰ futuꝝ. Et ſi nichil eſſet: nō eſſet p̄ſens tp̄s. Duo ergo iſta tꝑa p̄teritum ⁊ futuꝝ quomodo ſunt: et qm̄ p̄teritum iam nō eſt: et qm̄ futuꝝ nōdum eſt: p̄ſens aūt ſi ſemꝑ p̄ſens eſſet: nec in p̄teritumtranſiret: iā nō eſſet tempꝰ: ſed eternitas. Sunt ergo p̄terita ⁊ futura: ⁊ ſcire volo vbi ſunt: qd̓ ſi nō valeo. ſciotn̄ vbicunqꝫ ſunt: nō ea ibi futura eſſe aut p̄terita: ſedpreſentia. Nā ſi ⁊ ibi futura ſunt: nondū ſunt: ſed et ſiibi preterita ſunt: iā nō ſunt. vbicunqꝫ ergo ſunt: quecūqꝫ ſunt: ſunt in preſentia: quāꝙͣ preterita cū verba narrantur ex memoria ꝓferuntur. Non res ipſe q̄ pretereunt: ſed verba cōcepta ex imaginibꝰ eoꝝ que in animaſunt. et velut veſtigia ꝑ ſenſus pretereundo fixerūt: puericia quippe mea q̄ iā nō eſt in preterito eſt tꝑe: qd̓ iaꝫnō eſt. imaginē vero eiꝰ cuꝫ eā recolo ⁊ narro: in preſenti tꝑe intueor: qꝛ adhuc eſt ī mea memoria: que aūt nūcloquor nec preterita nec futura ſunt. Nec ꝓprie dicunt̉tria eſſe tꝑa preteritū preſens ⁊ futuꝝ. ſed fortaſſis proprie diceretur tꝑa ſunt tria: preſens d̓ preteritis: p̄ſensde pręſenti: preſens de futuro.¶ LXVII.¶ Qualiter in anima menſuretur aūt ānumeretur motus temporis.Nte gͦ anīe meus tꝑa mētior affectionē quamres pretereuntes in te faciunt: et cū ille preterierint manet. ipſaꝫ mētior preſentē: nō ea quepreterierūt te vt fieret. ipſaꝫ metior cū tꝑa mētior. Ergo aut ipſa ſunt tꝑa: aut nō metior tꝑa. Itaqꝫ ſi voluerit aliquis edere longiuſculā vocē: et cōſtituerit premeditando ꝙͣ longa futura ſit. Egit vtiqꝫ ille in ſilentioſpaciū temporis: memorieqꝫ cōmendans: cepit edere illam vocē que ſonat. donec ad ꝓpoſituꝫ terminū ꝑducatur: īmo ſonuit ⁊ ſonabit: nā qd̓ eiꝰ iam ꝑactum eſt vtiqꝫ ſonuit. qd̓ aūt reſtat ſonabit. atqꝫ ita ꝑagitur. dumpreſens intentio futuꝝ in preteritū traiicit. diminutōefuturi: creſcente preterito. donec ꝯſūmatione futuri ſittotū preteritū. Sed qūo minuitur aut ꝯſūmatur futuꝝqd̓ nondū eſt ⁊ creſcit preteritū qd̓ iam nō eſt: niſi qꝛ inanimo qui hoc agit tria ſunt. Nā ⁊ expectat: ⁊ attenditet meminit: vt id qd̓ expectat: ꝑ id qd̓ attendit: trāſeatin id qd̓ meminerit. Quis negat futura nōduꝫ eſſe. Sꝫtn̄ iā eſt in animo expectatio futuroꝝ. Et quis negat p̄terita iam nō eſſe. Sed tn̄ adhuc eſt in animo memoriapreteritoꝝ. Et quis negat preſens tempꝰ carere ſpacō

qꝛ in puncto preterit. Sed tn̄ ꝑdurat attentio ꝑ quamꝑgat ab eſſe ad id qd̓ erit. Nō ergo longū tempꝰ futurum qd̓ nō eſt. Sed longū futuꝝ: longa futuri expectatio eſt: neqꝫ longū preteritū tempꝰ qd̓ nō eſt. Sꝫ longūpreteritū: longa preteriti memoria eſt. Dicturꝰ ſum cāticum qd̓ noui anteꝙͣ incipiā in totū expectatio mea tēditur. Cū aūt ceꝑo: ꝙͣtum ex ipſo in preteritū decerpſero tenditur in memoria mea: atqꝫ diſtenditur vitā huiꝰactionis mee in memoriā ꝓpter qd̓ dixi: ⁊ in expectationem ꝓpter qd̓ dicturꝰ ſum: p̄ſens tn̄ adeſt attentio meaꝑ qua traiicitur qd̓ erat futuꝝ vt fiat preteritū. Quodꝙto magis agitur: tanto breuiata expectatōe ꝓlongat̉memoria. donec tota expectatō ꝯſummatur: cū tota illatrāſierit in memoriā: finitur actio. Et qd̓ ī toto canticohoc in eiꝰ ꝑtibus ſingulis fit. ⁊ in ſingulis ſillabis hocin actione longiore. cuiꝰ forte ꝑticula eſt illud canticuꝫhoc in tota vita hoīs: cuiꝰ ꝑtes ſunt om̄es actōes hoīshoc in toto ſeculo filioꝝ hoīm: cuiꝰ ꝑtes ſunt om̄es actiones vite hoīm.LXVIII.¶ Ꝙ ſcd̓m̄ quoſdaꝫ tꝑus nō habet̉ eſſe in aīavel in rōe. ¶ Areſtotiles in li. phiſicorū. iiij.Ubitabit aūt aliquis. vtꝝ ſi nō ſit anima: erit̉tempꝰ an nō. ſi enī impoſſibile ſit numerantemeſſe: impoſſibile etiā erit aliquid eſſe numerabile quare neqꝫ numerꝰ erit. Numerꝰ enī eſt: aut quo numeratur: aut numerabile. Si ergo nichil aliud eſt aptūnatū numerare ꝙͣ anima ⁊ intellectꝰ: impoſſibile eſt eſſetempꝰ: ſi nō fit in anima: qꝛ tempꝰ eſt numerꝰ motꝰ. Etomnē quidē tempꝰ vnū ſimiliter ⁊ ſimul eſt. ſpecie autēhec nō ſimul .ſ. que tꝑe menſurātur. Nā ⁊ ſeptē canum⁊ ſeptē equoꝝ idē eſt numerꝰ. Sed tn̄ hi canes ſunt: illiaūt equi. Sic ⁊ motuū ſimul terminatoꝝ idē eſt tempuſSed hic quidē fortaſſis velox. ille aūt nō. Et aliꝰ qͥdemloci mutatioē: hic āt alteratio. Motꝰ aūt diuerſi ⁊ ſeorſum ſunt. Tempꝰ aūt vbiqꝫ idē: qꝛ numerꝰ vnꝰ idē vbiqꝫ eſt. Multis quidē rationibꝰ videtur ꝓbari poſſe: ꝙtempꝰ nō ſit niſi forte in ratōe. Quibꝰ etiā cōſentit auguſtinꝰ vt patuit in ſuꝑioribꝰ: dicens ꝙ tempꝰ nō eſt niſi in anima. vnde tempꝰ ẜm ipſum eſt diſtenſio acceptaꝑ imaginationē inter deſignatōeꝫ duoꝝ momentoruꝫ.Et momenta duo nichil aliud vocat: ꝙͣ duas renouatōnes ſitꝰ in mobili qd̓ monetur. ſicut duas eleuatōes inſole. qꝛ ſolis curſus cōmunis diſtinguit horas ⁊ momēta. vnde hoꝝ momentoꝝ ꝑ imaginatōꝫ eſt tempꝰ: huicetiā opinioni cōſentiunt antiquiſſimi quidā ph̓i: qui dicunt tempꝰ eſſe ex formis comꝑatōis: que eſt in animatantū. Formas enī comꝑationis appellāt anime ꝓtenſionem inter momentū ⁊ momentū.LXIX.¶ Ꝙ temꝑis eſſe nō dependet ab aīma ſedeius ꝑceptio.Os aūt dicimꝰ ecōtra. Ꝙ eſſe tꝑis nō dependet ab anima. ſed tꝑis ꝑceptio. Qd̓ etiā multiIplici ratione poſſumꝰ ꝓbare: ac predictā opinionem improbare. Mobile ſiquidē quod mouetur. ꝑtimeſt in termino a quo. et ꝑtim in termino ad quē. In termino ad quē eſt in potentia. Cum ergo exibit in actumActus iſte menſurabitur aliquo: qꝛ oīs potentia exiensin actū menſurabitur aliquo. porro menſura huiꝰ exitꝰponitur eſſe tempꝰ ab oībus qui ponunt eſſe tempꝰ. patet itaqꝫ tempus eſſe. Sed fortaſſe dicet aliquis ꝙ illamenſura eſt in anima. Cuiꝰ ſignū eſt ꝙ dolentes ⁊ infirmantes ꝓlongat tempꝰ ꝓpter multā attentionē motꝰ exaffectōe infirmitatis et doloris. voluptuoſi aūt ecōtrabreuiant tempus ꝓpter attentōeꝫ motus delectationisBormientes omnino nō ꝑcipiunt tempus. ſed continuant nunc precedens ſomnū: ad nunc ad quod terminat̉ſomnus: non percipientes mediū tempus: ſicut legiturde ſeptem dormientibus. At contra ponamus ꝙ nō ſit