LiberQuartus

qd̓ ip̄m: vt patet in libris poſterioꝝ. vniuerſaliter inqͣqꝛ vbiqꝫ ac ſemꝑ. de neceſſitate: qꝛ ſubſtātialiter ꝑ ſe videlicet in ſecundo modo dicendi ꝑ ſe: qꝛ ſubiectu caditin paſſionis diffinitionē. Beniqꝫ ẜm qd̓ ip̄m: qꝛ nō gratia ſuꝑioris vel inferioris vel accidentis: ſed gratia ſuiip̄iꝰ. Et ẜm hͦ dicimꝰ ꝙ par accidit numero tꝑis. Itaqꝫ numerꝰ quidē numerās eſt ſpecies ꝙͣtitatis. Sed exp̄dictis habitū eſt: ꝙ tempꝰ eſt numerꝰ numeratꝰ. Neceſt in genere numeri niſi ꝑ accidens. Et ita ꝑ ꝯſequēseſt etiā in ſpecie ꝑ accidens. Eſt enī duo vt dictum eſt.Si aūt obiicitur: ꝙ in numero eſt aggregatio ⁊ non intꝑe: dicimꝰ ꝙ īmo in tꝑe eſt aggregatio ip̄iꝰ nunc. Itaꝙ aggregatio dicitur iteratio. Iterat̉ aūt ſecundū eſſe:manens idē ſecundū ſubſtantia Si vero iteꝝ obiiciturcontra hoc ꝙ nō entis nō eſt iteratio. dicimꝰ hoc veruꝫeſſe de puro nō ente. Sed illud eſt ſucceſſiuū nō habenſpoſitionē: cui ſufficit iteratio alicuiꝰ manentis in ſb̓a: ⁊iteꝝ atqꝫ iteꝝ accepti ſecundū eſſe.LXI.¶ Qualiter tempꝰ ſit meuſura motus.Um aūt motꝰ nō ſit ſecundū ſubſtantiā et eſſevidetur ſimpliciter nō eſſe. Cū ergo non entisnulla ſit menſura: videtur tempꝰ nō eſſe menſura motꝰ. Ꝙ āūt motꝰ nō ſit ẜm ſubſtantiā ⁊ ſecunduꝫeſſe: patet ex hoc: ꝙ nullū ſucceſſiuū eſt in actu ſecundūſuū eſſe: porro ſi eſſet ẜm ſubſtantiā: ⁊ nō ẜm eſſe: tūc nōdifferret a tꝑe: qd̓ eſt ꝯtra ph̓m illos qui motū eſſe tp̄sdicebāt rep̄hendentē. Ꝙ aūt ẜm hoc a tꝑe nō differret. ex ip̄a tꝑis natura patet: qꝛ .ſ. tempꝰ ſucceſſiuū eſtmanens ſecundū ſubſtantiā: non manens ſecundū eſſe.Et illud idē eſſet motꝰ. p̄terea tp̄s motu menſurareturqꝛ hore diei ad ſolis vel ad tranſitū celi diſtinguunturſicut motꝰ videtur eſſe menſura tꝑis. ſic ⁊ econtra. veꝝad id qd̓ obiectū eſt primo de motu: ꝙ nō entis non eſtmenſura. dicimꝰ vt ſupra de iteratione eiꝰ qd̓ eſt nuncvidelicet ꝙ illa ꝓpoſitio vera eſt de puro nō ente. Sedillud eſt ſucceſſiuū nō habens poſitionē: cui ſufficit iteratio alicuiꝰ manentis in ſubſtātia: ⁊ iteꝝ atqꝫ iteꝝ accepti ſecundū eſſe. Et motꝰ quidē eſt de numero non ꝑmanentiū: in eſſe ꝯtinuoꝝ tn̄. Ideoqꝫ non eſt acciꝑe aliquod nunc. in quo ſit eſſe motus Sed eſſe ſuū eſt fieri ⁊factū eſſe motū et nō eſſe. Nō eſt ergo veꝝ generaliterꝙ motꝰ ſit nichil: ⁊ tp̄s quidē menſurat motū ſimpliciter: qꝛ numerꝰ eſt ip̄ius. Sed quo ad nos ecōtra: motusmenſurat tempꝰ. Si aūt querit̉: cur nō dicatur tempusmenſura quietis ſicut ⁊ motꝰ. dicimꝰ quidē eſt menſuramotꝰ ꝑ ſe: ⁊ menſura quietis ꝑ accidens .ſ. in comꝑatōead motum non ergo dicuntur quieſcere niſi mobilia ꝓprie. Ideoqꝫ potius diffinitur tempus per motuꝫ ꝙͣ ꝑquietem.¶ LXII.De diuerſis acceptōibꝰ tꝑis ac diffinitōibꝰ.Empus autē multipliciter accipitur. Uno modo ſecundū theologos. Alio modo ẜm ph̓os.Secundū theologos dicitur menſura cuiuſlibꝫmutatiōis: fiue diuiſibilis: ſiue indiuiſibilis: ſiue corꝑalis: ſiue ſpūalis. ⁊ ẜm hoc tempꝰ adiacet creatōi rei creatē: ⁊ etiā viciſſitudini q̄ eſt in affectōe vel intelligētiaangelica: ⁊ hoc tp̄s nō habet priꝰ neqꝫ poſteriꝰ. Nec ēincōueniens in hoc tꝑe: ꝙ vnū nūc ſit cōſequens ad aliud nūc: quēadmodū vna indiuiſibilis mutatio eſt beneꝯſequens ad aliā indiuiſibilē mutatōeꝫ. Sꝫ in hoc eniꝫtp̄s nichil aliud eſt ꝙͣ aggregatio momentoꝝ: ⁊ nō eſtnumerꝰ motus: qꝛ tales mutatōnes nō numerātur: cuꝫprius ⁊ poſterius nō habeant. de hoc tꝑe dat̉ diffinitiodyoniſii .ſ. ꝙ tp̄s eſt qd̓ in generatōe eſſe ⁊ corruptōnenō eſſe metitur: ⁊ vocat generatōeꝫ ⁊ corruptōeꝫ quamcunqꝫ mutatōeꝫ ſiue diuiſibileꝫ ſiue indiuiſibilē. Secūdum aliū modū dicitur tp̄s menſura motus vel mutationis cōtinue. ⁊ ſic cōſideratur a philoſophis tp̄s: et de

hoc tꝑe datur diffinitio areſtot ilis ſupra dicta. Et manifeſtius intelligitur ex comꝑatione ad localē motū Cuius primo ⁊ ꝑ ſe paſſio eſt tp̄s. Accipiatur ergo philoſophi ratio. Motus enī talis eſt ſuꝑ magnitudinē quehabet partē ante: ⁊ parteꝫ poſt: ⁊ ille ꝑtes dicunt reſpectum alicuiꝰ medie ꝑtis. Mobile aūt qd̓ mouetur ſuꝑip̄am: etiā eſt diuiſibile in potentia ad renouatōem vbi⁊ loci. Et hec potentia diuiſibilis eſt ſecundū ꝑtes magnitudinis: ⁊ vbi: ⁊ loci ⁊ ſitus. Et cū ip̄a ſit diuiſibil̓⁊ om̄is diuiſibilis ſit menſura aliqua: illius ergo potētie in exitu ad actū erit menſura aliqua. Ipſum aūt qd̓fertur vel mouetur motu ſuo: ⁊ vnū eſt ⁊ ideꝫ ens: tn̄ ſecundū cōparatōeꝫ ad partes magnitudinis .ſ. reſpectutermini a quo ⁊ termini ad queꝫ eſt motus continue ⁊reſpectu medii. Cū ergo motus ſit mediū inter magnitudinem ⁊ menſurā ip̄ius motus: menſura potentie exeuntis in actū cōtinue ī motu habebit tria cauſata a potentia cōtinue in actu ꝓcedente .ſ. prius ⁊ poſteriuſ cauſata a priori ⁊ poſteriori in motu. Et mediū continuāsilla: qd̓ reſpondet ei qd̓ fertur cōtinue a termino a quoad terminū ad queꝫ. Et ita patet ꝙ motus eſt cōtinuuſa cōtinuitate ſpacii ⁊ magnitudinis ſuper quod eſt. Etin motu eſt prius ⁊ poſterius ⁊ mediū. Sꝫ illud mediuꝫnon eſt manens idem ſicut etiā in magnitudine vel vbivel ſitu nō eſt mediū ſemper idem inter quācunqꝫ partem ante acceptā: ⁊ poſt in tota magnitudine. Sicut ātidem eſt qd̓ mouetur et fertur cōtinue in tota magnitudine ẜm ſubſtantiā: et nō habet idem eſſe ẜm qd̓ eſt hicet ibi .i. ante et poſt. Ita idem eſt nunc ẜm ſubſtantiamqd̓ adiacet ei qd̓ fertur. Et tn̄ non habet ideꝫ eſſe ſecūdum quod fluit de priori in poſterius: queꝫ fluxū habꝫde cōtinuo ꝓceſſu mobilis: ex parte priori in partem vlteriorem magnitudinis: cū tn̄ ideꝫ maneat in ſubſtātiaẜm motū continue.LXIII.¶ De ſubſtantia tꝑis que eſt nunc. ¶ Areſtotiles in libro phiſicorū quarto.Pſum aūt nunc eſt cōtinuatio temporis. Cōtinuat em̄ p̄terituꝫ et futuꝝ: et om̄ino eſt terminus temporis. Eſt em̄ huius quideꝫ principiūillius aūt finis. ¶ Albertus. Uidetur aūt philoſophꝰerrare ponens nūc ſubſtantiā temporis eſſe: cū pūctuꝫnō ſit ſubſtātia linee. p̄te rea cuꝫ om̄e quantū diuiſibileſit ſecundū ſubſtantiā ſuā. Nūc aūt indiuiſibile nō videtur igitur ſubſtantia quāti: ac per hoc nec tempꝰ eſſeNullus quoqꝫ terminus eſt ſubſtantia terminati: ⁊ omne nunc eſt terminus temporis Nos tn̄ cū philoſophodicimus: ꝙ nunc eſt ſubſtantia temporis: qꝛ tempuſ nichil aliud eſt ꝙͣ nūc fluxū ſuo ſuſcipiens eſſe cōtinui: qd̓qualiter ſit: per motū poteſt videri. Motus em̄. qui loci mutatio dicitur. nichil aliud eſt ꝙͣ vbi fluens: cuiꝰ ſb̓ſtantia eſt vnū vbi ſecundū eſſe diuerſificatum. Ita tamen ꝙ vnū illud nō ſit numero: qꝛ in hoc differt a tempore. Sed hoc dico vbi: qd̓ eſt accipere de loci mutatōne in ip̄o mobili: et ad illud reſpōdet nunc qd̓ eſt ſubſtātia temporis. Nec om̄ino ſimiliter ſe habent punctꝰ adlineā: et nunc ad tempus. Nā in terminando quidem ⁊continuando ſe habent ſimiliter qd̓āmodo. Sꝫ in eſſentiando et ſubſtantiādo diſſimiliter: punctus enī non fitlinea: neqꝫ fluens: neqꝫ nō fluens. Sed nunc fluxu ſuofit tempus. vnde punctus nō eſt ſubſtātia linee: niſi forte ſecundū qd̓ differentia indirecte predicata de ſpeciedicitur ſubſtantia. ſic etiā dicit philoſophus ī libro poſterioꝝ: ꝙ punctꝰ eſt de ſubſtātia linee. Quia cū diffinitur linea: dicitur eſſe longitudo ſine latitudine terminata ad duo puncta. porro nunc et punctus in terminādoet continuando ſimiliter ſe habent: qꝛ .ſ. in linea eſt accipere duo puncta actu lineā terminantia. Sed auicē naꝓbat ꝙ nunc terminus in tempore nō eſt actu: eo ꝙ tale