LiberQuartus

fubſtantia. Sicut calidū remouet aquā a ſubſtantia aq̄hoc eſt qualitate eſſentiali cū hoc ip̄am aquā diminuendo. Quartū eſt ꝙ id qd̓ alteratur .ſ. ſubiectū qͣlitatū cōtrariarū ſit ꝙͣtum ⁊ diuiſibile. Quintū eſt ꝙ ille qualitates inter quas eſt alteratio ſint in ſubiecto illo ſecundum qd̓ eſt ꝙͣtum ⁊ diuiſibile ꝑ accidens diuiſione ip̄iꝰEt ex his patet ꝙ inter priuationē ⁊ habitū non eſt vere alteratio phiſica. Similiter patet ꝙ in aīa nulla eſtalteratio phiſica. vnde ꝙ dicit ph̓s ibi eſſe alterationeꝫintelligitur de alteratōe ẜm quid: que diffinitur ī genere in primo libro de generatōe ⁊ corruptōne .ſ. ꝙ alteratio eſt quādo ſubiecto eodē manente numero: mutatioeſt in ſuis paſſionibꝰ .i. qualitatibꝰ. Ꝙ diſtinguit ph̓sdicens: ꝙ mutatio que eſt de ignorātia in ſcientiā .i. depriuatione in habitū. ⁊ de nō ſciente in ſcientē eſt alteratio ſimpliciter. Intelligitur de alteratōne ẜm diffinitionem ſui generis: ⁊ nō de alteratōe phiſica. Ꝙ verodicit quādo habens habitū mutatur ad actū ſicut ſciēſin habitu ſentit in actu: nō eſt alteratio ſimpliciter velalteꝝ genꝰ alteratōis: ꝓ tanto dicit hoc. qꝛ quādo ſciēsꝯſiderat nō mutatur in aliū habitū vel formā. qd̓ exigitur ad alterationē in genere. Sed potiꝰ ꝯfirmat et ſalIIIII.uat eundē habitū ꝑ frequentem actū¶ De augmento et diminutōe ¶ Areſtotiles in libro primo de generatōe et corruptōeCteratio ergo nō eſt ẜm locū tranſmutatio: qꝛalteratio eſt qn̄ manente ſubiecto ſenſato tranſmutatur in eiꝰ paſſionibꝰ aut cōtrariis aut mediis. Augmētatio aūt ē exiſtentis magnitudinis additamentū. diminutio vero minoramētū. Ideoqꝫ magnitudinem oportet habere qd̓ augeat. qd̓ quidē alteratunō ex neceſſitate locū trāſmutat: neqꝫ qd̓ generat̉. Qd̓aūt augmētatur ⁊ diminuitur trāſmutat locū. Sꝫ aliomodo ꝙ illud qd̓ fertur. Qd̓ em̄ fertur vniuerſū mutatlocū .i. ẜm ſe totū ⁊ ꝑtes: qd̓ aūt augmentatur ẜm ꝑtesſolū. hoc em̄ toto manente: ꝑtes trāſmutantur ẜm locūCeteꝝ cū generatur aliquid ſimpliciter: aut corrumpitur nō manet ſubiectū. Cū aūt alteratur vel auget̉ manet idem. Sed in alteratōe paſſio: vel in augmentatōemagnitudo nō manet eadeꝫ. ¶ Idem in libro de celo etmundo ſecundo: dico aūt ꝙ ſurſum eſt principiuꝫ longitudinis: dextera latitudinis: ante ꝓfunditatis. Nō enīnoīatur principiū: niſi vnde incipit motus in primiſ corporibus: principiū nāqꝫ augmenti eſt ſurſum: principium motus localis dextꝝ: principiū vero motꝰ ſenſibiliſante. Nō enī ſignificamꝰ ꝑ ante niſi vbi ſunt ſenſus. Etſurſum quidē ⁊ deorſum ſunt oībus ſpirantibꝰ ex aīalibus: ⁊ plātis dextra vero ⁊ ſiniſtra nō eſt in aliqua plātarum. Item dico ꝙ ſurſuꝫ eſt vbi eſt principiū motusdextra eſt locꝰ exitus motus in alio. Ante vero locus fi¶DV.nis motus.De mouēte et moto ¶ Idē in .vij. li. phiſicorūMne qd̓ mouetur: ab aliquo moueri neceſſe ēSi ergo in ſeip̄o nō habet principiū motꝰ: abaltero mouetur: qd̓ quideꝫ a ſeip̄o nullo modopauſabit. Si aūt qd̓ mouetur ab altero mouetur: ipſuꝫaūt mouens etiā mouetur: ⁊ mouens igitur ab alio mouetur qd̓ ⁊ iteꝝ ab altero mouetur. Neqꝫ in infinitumabibit. ſed ſtabit alicui. Et erit aliquid qd̓ primum eritcauſa motꝰ ¶ Idē in. viii. Eoꝝ aūt que ꝑ ſe mouenturAlia quidē mouentur aūt a ſeip̄is: aut ab alio. Et aliaqͥdem natura: alia vero violentia ⁊ extra naturā. Quecunqꝫ a ſeipſis mouentur natura muouentur: alia extranatura. Ex natura vt ignis ſurſuꝫ: ⁊ terra deorſum. qꝛapta nata ſunt ibi eſſe. Extra vero vt ignis deorſum: ⁊terra ſurſū. Leuia enī ⁊ grauia in oppoſita loca mouentur violentia. In ꝓpria vero natura leue quidem ſurſūgraue natura deorſum: nō tn̄ a ſeip̄is. Animaliū eī hoceſt ⁊ animatoꝝ ꝓprium. Impoſſibile eſt aūt in infinitū

abire mouens ⁊ motū. Qd̓ enim mouetur: nō neceſſe eſtmouere. Sꝫ qd̓ mouet: etiā moueri neceſſe eſt. Exceptoprimo mouente: qd̓ manifeſtū eſt eſſe īmobile. Om̄e eīꝫquod mouetur: neceſſe eſt eſſe continuuꝫ ⁊ diuiſibile inſemꝑ diuiſibilia. Siquidem neceſſe eſt ſemꝑ motū eſſe⁊ continuū eſſe. Quare neceſſe eſt eſſe aliquod vnū ⁊ ꝑpetuum primū mouens: ⁊ nulla habens magnitudineꝫSi enī habet aut finita eſt: aut infinita. Sed infinitamnō ꝯtingit eſſe magnitudinē: quod aūt finitū eſt impoſſibile eſt infinitā potentiā habere. Impoſſibile quoqꝫ afinito moueri aliquid ẜm infinitū tempus. Si ergo primum mouens ꝑpetuum mouet motū: ⁊ infinito temꝑepatet ꝙ indiuiſibile eſt ⁊ imꝑtibile: nullāqꝫ habens magnitudinem. ip̄mqꝫ motū quē primū mouens mouet eſſe vnū ⁊ eundeꝫ et primū ⁊ continuū. Mouetur aūt etquieſcit quodāmodo ſpera: eundeꝫ eī obtinet locū. L U¶ Ꝙ in om̄i ſpecie motꝰ inter mouenteꝫ etmotū nichil ē mēdiū ¶ Idē in li. vij. phiſicorūN om̄i aut mouente ⁊ quod mouetur qꝛ nihilip̄oꝝ mediuꝫ eſt. Triplici ergo exiſtente motu.ſ. ſecundū locū. ẜm ꝙͣtitateꝫ. ⁊ ẜm qualitat emprimo de loci mutatione dicendū. hic eſt enī primꝰ motuū. Om̄e ergo quod fertur: aut a ſeip̄o mouetur: autab altero. Si a ſeip̄o: manifeſtū eſt: qꝛ ſimul mouens etquod mouetur erit: et nullū ip̄iꝰ mediū. Motꝰ aūt abaltero qͣttuor ſūt .ſ. pulſio. tractio. vectio. vertigo. Omnes nanqꝫ alios in hos neceſſariū eſt contingere. pulſioeſt a ſeipſo: vel ab alio ad aliud motꝰ. Tractus aūt eſtmotꝰ ab alio ad ip̄m: aut ad aliud. Pulſionis quidemalia eſt impulſio: alia expulſio. Impulſio eſt cū mouensei qd̓ eſt motū n̄ deficit. Expulſio vero cū expellens deficit: vectio aūt in tribꝰ mōtibꝰ erit. Qd̓ eī vehit̉ nō ẜmaccidens: in eo .ſ. qd̓ eſt in eo: vl̓ ſuꝑ id qd̓ mouet̉ vehēsaūt mouet̉ aut ꝑ pulſū: aut ꝑ tractu: aut vertigīe ductūtractū ē cū ad ip̄ꝫ aut alteꝝ velocior fit motꝰ. Trahēsn̄ ſeꝑatū ab eo quod trahitur. nā ⁊ ad ip̄m eſt tractio ⁊ad alteꝝ. Reliqui aūt tractꝰ iidem ſpecie in hos reducuntur: vt inſpiratio exſpiratio. Expulſio eſt quecūqꝫcorpoꝝ emiſſiua ſunt: aut receptiua: vt ſpeculatio ⁊ radiatio: ⁊ oīs motꝰ qui eſt ẜm locū cōgregatio ⁊ diſgregatio. vertigo aūt componitur ex tractu et pulſionē: hͦquidem enī pellit mouens: illud aūt trahit. ꝓiectio aūteſt quādo velocior motꝰ fit eo quod ẜm naturā ferturfortiori facta impulſione: et vſqꝫ ad hoc quod acciditferri: quouſqꝫ fortior fit motꝰ eiꝰ quod fertur. Manifeſtum eſt igitur: ⁊ quod mouetur ⁊ mouens ſimul ⁊ nullum ip̄iꝰ mediū eſſe. Sed neqꝫ alterati ⁊ alterātis vllūeſt mediū. In oībus em̄ accidit ſimul eſſe alterans vltimum et primū quod alteratur. Quale nanqꝫ alteraturin eo quod ſenſibile eſt. Senſibilia vero .i. ſenſibiles qͣlitates ſunt quibꝰ ab inuicem corꝑa differūt: vt grauitas leuitas duricies mollicies. ſonꝰ non ſonꝰ. albedo nigredo. dulcedo amaritudo. humiditaſ ſiccitaſ. denſit aſraritas et hoꝝ media. Similiter et alia q̄ ſub ſenſu ſūtvt calor et frigꝰ: lenitas aſperitas: he enī ſunt paſſiōesſubſtātie qualitatis. Similiter aūt et animata corporū⁊ inanimata: ⁊ animatoꝝ quecūqꝫ ꝑtim inanimata ſūt.ſ. vt plante Et ip̄i quidem ſenſus alterātur: patiunturenī. actꝰ eniꝫ ip̄oꝝ motꝰ eſt ꝑ corpꝰ patiente aliquid ſenſu: et ẜm quecunqꝫ quidem alterātur inanimata ſecundum hec oīa et animata: nō aūt econuerſo: Nō em̄ alterantur inanimata ſecundū ſenſuſ: nichilqꝫ ꝓhibet ī animatis alteratōeꝫ latere cū alterātur .ſ. in anima: qꝛ nonſecundū ſenſum accidit hmōi alteratio. Ex his ergo patet ꝙ patiens et paſſio ſunt ſimul: et hoꝝ nullū eſt medium Oculo enī cōtiguus eſt aer: et aeri ꝯtiguatur corpꝰſcilicet coloratū. Suꝑficies in qua eſt color terminaturad lumen. Lumen aūt .i. aer lucidus ad viſum. Similiter aūt et in ceteris ſenſibꝰ: et etiā ī animatis. ſimiliter