LiberQuartusˡ

id eſt. in aliquo: nō ſicut in loco: ſed ſicut terminꝰ in finito. Nō enī omne qd̓ eſt: in loco eſt. Sed corpus mobileſecundū locū.¶ Y¶ De localiū motuū diuerſitate. ¶ Ideꝫ inlibro primo de celo et mundo.Mnia vero corꝑa naturalia et magnitudinesmouent̉ motū locali ꝑ ſe: qꝛ natura eſt principium motꝰ in eis. diuerſitas aūt motuū: eſt ſecūdum modū diuerſitatis locoꝝ que ſurſum eſt ⁊ deorſū⁊cꝭ. Omnis aūt motꝰ qui fit in loco: aut eſt equalis: autcircularis: aut ex vtriſqꝫ cōpoſitus. hi enī duo motustm̄ ſimplices ſunt. Nā ⁊ corꝑa quidem ſimplicia ſuntiſta duo longū ⁊ circulare. Motꝰ circularis eſt ille quieſt ſuꝑ mediū. Equalis vero cuiꝰ terminꝰ eſt ſurſum etdeorſum. om̄is ergo motꝰ ſimpliciter: aut eſt a medio:aūt ad mediū: aut ſuꝑ mediū. Corpꝰ ſimplex neceſſarioeſt qd̓ mouet̉ natura ſua motu circulari. Poſſibile ē etiam vt moueant̉ quedā corꝑa motu accidentali: qui eſtcontrariꝰ naturali. Motꝰ ſurſum aſcendens: igni quidēnaturalis eſt. terre vero accidentalis. Motꝰ aūt deſcēdens deorſum terre naturalis: et igni accidentalis. ponamus ergo graue deſcendens ad mediū: et leue aſcendens a medio. om̄e quidē corpꝰ incedens ſurſū aut deorſum grauitatem ꝓculdubio habet: aut leuitatē. Nōeſt ergo corꝑi rotundo grauitas aut leuitas: qꝛ non eſtpoſſibile vt moueat̉ a medio vel ad mediū motū accidētali: vel motu naturali. Corpꝰ ergo primū mobile quodmouetur circulariter: nō habet grauitatē aut leuitateꝫ.Dico aūt ꝙ corꝑa que equalia ſunt in magnitudīe. mouentur ⁊ mutant̉ equaliter in vno tꝑe. Et corpꝰ minusmouetur motu maiore in illo tꝑe. vbi eſt aūt motuſ glebe vniꝰ. Illuc eſt motꝰ totiꝰ terre: ⁊ vbi motus ſcintilleibi ⁊ totiꝰ ignis. Om̄ia deniqꝫ elementa ad locū a quorecedunt violenter: accedunt naturaliter. Et ad locū inquo ſtat corpꝰ ſine violentia: vadit iteꝝ ſine violentia.⁊ ecōtra. Omne aūt quod mouetur: alteratur d̓ aliquoin aliquid.¶ II.¶ De alteratōne ſecundū quid habeat fierilarge vel ꝓprie ¶ Idē in libro tercio.Es aūt om̄es alterabiles alterant̉ ad rem ſibiO ꝯuenientē. nō ad alterā. Sicut augmentabile¶ U nō ad ſanitatē alterabitur: ſed ad magnitudinēAlie nanqͣꝫ ſunt res que alterātur ꝑ qualitatē. Alie ꝑquantitatē. Et alie que ꝑ locū .ſ. large ſumpto vocabulo alteratōis. ¶ Idē in .vii. phiſicoꝝ. Que aūt alterant̉oīa a ſenſibilibꝰ alterātur: ꝓprie .ſ. ⁊ in formis quidē acfiguris ⁊ habitudinibꝰ ⁊ hoꝝ remotōibus ⁊ acceptōibus videtur alteratio fieri. Nō aūt ſic eſt. Sꝫ fiūt heccū quedā alterātur: denſata enī vel rarefacta materia:aut cū calida fit aut frigida: nō eſt alteratio. Nāⁱ illudex quo eſt forma ſtatue nō dicimꝰ formā: nec illud ex qͦeſt figura piramidis aut lecti: ſed denoīamꝰ hoc qͥdeneneū: illud aūt cereū: hoc aūt ligneū. Qd̓ aūt alteratures dicimꝰ humidū eſſe vel calidū. Aut forte dicētes eqͥuoce paſſioni materiā. p̄terea incōueniens ⁊ ridiculumeſt dicere ꝑfectionē domꝰ eſſe alteratōeꝫ. Et domū coopertam eſſe alterā. Alteratio ergo nō eſt in formis ⁊ figuris. Sed neqꝫ ex habitibꝰ fit. habitꝰ enī ſunt virtutes ⁊ malicie. virtꝰ aūt oīs ⁊ malicia ſunt ad aliqͥd .ſ. tācorꝑis ꝙͣ anime. Corꝑis qͥdē vt ſanitaſ calidoꝝ ⁊ frigidoꝝ menſuratio quedā eſt. Similiter pulcritudo et macies ad aliquid ſunt. Sunt enī diſpoſitōes quedā perfecti ad optimū .ſ. actuꝫ. dico aūt ꝑfecti eſſe qd̓ ſanat .i. ſanatiuum eſt ⁊ diſpoſitum ẜm vel circa naturā. Quoniāergo hmōi virtutes ⁊ malicie ſunt ad aliquid: que aūtad aliquid ſunt: neqꝫ generatōes ſunt: neqꝫ ip̄orum eſtgeneratio: nec alteratio om̄ino: patet qd̓ nō eſt alteratōcirca hmōi habitꝰ .ſ. corꝑis. Uirtꝰ eīꝫ corꝑis hec vocat̉bona eiꝰ diſpoſitio: malicia vero ꝯtrariū. ¶ IIII.

¶ Adhuc de eodem.Ed neqꝫ circa virtutes ⁊ malicias aīe eſt alteratio. Uirtꝰ eī quedā ꝑfectio eſt .ſ. intellectuspractici Nā ⁊ vnumqd̓qꝫ tunc maxime ꝑfectūeſt cū contingit ꝓprie virtuti: et tunc eſt maxime ſecundum naturā: ſicut circulꝰ cū maxime ſit circulꝰ .i. ꝑfectꝰMalicia vero eſt corruptio virtutiſ ⁊ remotio: quare ſecundum virtutē nō fit alteratio: qꝛ nichil cū ꝑficitur alteratur: vt ſupra oſtenſum eſt. Eadē ratione neqꝫ ſecundum maliciā: qꝛ .ſ. oīs alteratio fit inter oppoſita. Quare cū virtꝰ et malicia ſunt oppoſita: ſi virtꝰ nō habeturꝑ alteratōeꝫ: nec malicia. Neqꝫ ergo virtutis neqꝫ malicie eſt alteratio. Sed huiꝰ acceptio: et huiꝰ remotō fitcum quiddā alterat̉ .ſ. p̄cedens: circa quod habent eſſeꝘ aūt alterat̉ aliquid hoꝝ .ſ. p̄cedentium ad virtuteꝫmanifeſtum eſt. virtꝰ enī aūt impaſſibil̓itas quedam eſtaut paſſibilis eſt. Sic malicia aut paſſibilis eſt: aut paſſio virtuti cōtraria. Nā virtꝰ moralis et malicia conſiſtunt circa delectationes et triſticias. virtꝰ .ſ. cū homopatitur et nō deducitur. Malicia vero cū patitur ⁊ deducitur: ſiue ſecundū actum: ſiue ꝑ memoriā: aut ſpecie.i. ſiue delectatōes et triſticie ſint p̄ſentes et ſenſibilesſiue p̄terite recolantur ꝑ memoriā: ſiue future ꝯcipiantur ꝑ ſpem. Igitur etſi ẜm habitꝰ dictos non fit alteratio conſequunt̉ tn̄ alteratōibꝰ prioribꝰ. Sed neqꝫ in intellectiua ꝑte aīme .i. intellectu ſpeculatiuo eſt alteratioſed generatio ſuoꝝ habituuꝫ. Scientiā enī maxime adaliquid dicitur: et nullū ad aliquid alterat̉: vt ſupra dictum eſt. Idē etiā in ſcientia patet cōplexa: qꝛ nō inducitur ꝑ motū creſcentē in fieri. Inducitur enī vniuerſalis ſcientia facta inductōe: et cōpleta ꝑ exꝑientiā in ꝑticularibꝰ. Et ita nō eſt inducta ꝑ motū: ſed poſt motuꝫ.Neqꝫ igitur actꝰ ſcientie generatio eſt .i. ip̄a nō eſt habita ꝑ motū: niſi ſicut viſio alteratur vel tactꝰ ꝑ alterationes p̄cedentes: ẜm aūt nullū tale fit alterato. p̄tereaſcientie acceptio nō eſt generatio neqꝫ alteratio: qꝛ perquietem et priuatōeꝫ motꝰ inducitur. Nā in quieſcēdoet ſedendo fit aīa prudens. Sicut neqꝫ dū enī dormiēſſurgit aliquis: aut ebriꝰ pauſat: aut infirmꝰ ordinat̉: fitſciens: qui priꝰ quidē nō poterat vti ſcientia: neqꝫ ſecūdum ſcientiā agere. Sed mutata ꝑturbatōe: et in ſtatūveniente intellectu: ineſt potentia ad ſcientie cōgruitatem. Turbationis enī quies: quedaꝫ eſt ſcientie reſtitutio: p̄terea infantes ꝓpter multū motū in iuuentute nopoſſunt intelligere. ſcire. vel iudicare: ſicut p̄ſbiteri .i. ſeniores aut ph̓i. In quoꝝ pauſatione fit et quies motuum. Nō itaqꝫ ꝑ motū introducitur ſciētia. que ꝑ motūꝓhibetur: nō ergo ẜm eā alteramur. Ergo quoniā alteratio que eſt motꝰ ẜm qualitatem. vt dictū eſt. nō fit ſecundum formā et figurā: que ſcilicet ſunt quarta ſpecies qualitatis: neqꝫ ẜm habitū et diſpoſitōneꝫ: que ſuntprima ſpecies: in quibꝰ tn̄ fieri videtur. vt ſupra dictūeſt. ſi in alijs deberet fieri. Manifeſtū eſt enī ꝙ ſoluꝫ fiat in ſenſibilibꝰ: vt ſcilicet in paſſione et paſſibili qualitate que eſt tercia ſpecies. Et in ſenſibili ꝑte aīe: in alioaūt nullo niſi ẜm accidens.¶ IIII.¶ De quinqꝫ que exiguntur in vera alteratione. ¶ Albertus.Uinqꝫ aūt exiguntur ad hoc ꝙ ſit vera alteratio in aliquo: quoꝝ primū eſt ꝙ qualitates interquas eſt alteratio ſint contrarie actiue ⁊ paſſiue ad inuicem: vel in ſe vel in ſuis cauſis. Sicut albuꝫ⁊ nigrum: dulce et amaꝝ. Secundū eſt ꝙ ille qualitateſhabeāt mediū vel ẜm intenſionē vel remiſſionē: vel ſimpliciter ſecundū quē modum ſumitur mediuꝫ ab areſtotile in phiſicis vbi dicit: ꝙ mediū eſt in quod venit primum mutans ꝙͣ in extremum. Tercium eſt ꝙ actio eſpaſſio qualitatum contrariaꝝ inter quas eſt alteratiomagis facta .i. intenſa: abiiciat id quod alteratur a ſua