Druckschrift 
1 (1481)
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

LiberQuartus

ab ip̄o mouentur: ſed que in medio illiꝰ exiſtunt: ip̄omodo ad orientē: modo ad occidentē mouentur. Sedſunt circa polū: vt plauſtꝝ. ſerpens: niſi ſplendor ſolisimpediret: ſemꝑ viderent̉.XXXIIII. De effectu motus celi ac ſtellarū in inferioribus. Albertus.Abent aūt celeſtia corꝑa rationeꝫ vim ſigniſuꝑ ea ſunt in trāſmutabili materia. Et etiāſuꝑ illa que ſunt obligata materie ẜm ratioAnem qua ei ſunt obligata. In materia dico eſſe generabilia corruptibilia mutabilia. Obligata vero materie ea de neceſſitate ſequūtur tranſmutatōeꝫ materieſicut eſt anima vegetabilis ī plantis. et ſenſibilis ī brutis. Quedā aūt ſunt que dependentiā habent ad materiam obligatōeꝫ ſecundū quid ſimpliciter: vt eſtanimꝰ hoīs. vnde dicimꝰ ſanguīs accenſū circa cor īclinare animū ad irā: tn̄ de neceſſitate. Sic ergo ſecundum animꝰ hoīs inclinat̉ dependet ad naturāplexionē. ſic etiā habet in eo vim ꝯſtellatio. videlicet ſecundū quid ſimpliciter. Aliter enī periret caſuslibeꝝ arbitriū conſiliū: et nichil eſſet ꝯtingēs ad vtrūlibet de futuro: ſicut dicit ph̓s in li. i. ꝑiarmenias. et ſecundo phiſicoꝝ. Sed adhuc diſtinguendū eſt. quedam eſt cauſa īmediata propter quid. Alia eſt cauſaprimā vniuerſalis mouēs inclinans cauſas immediatas. ergo dicit̉: aſtra ſiue corꝑa celeſtia viꝫ habētin inferioribuſ: intelligit̉ habent vim vt cauſe primevniuerſales mouentes cauſas īmediatas ꝓpter quid.Ideoqꝫ ſemꝑ ſequit̉ effectꝰ ad ꝯſtellatōeꝫ de neceſfitate. Et hoc attendit iohānes damaſcenꝰ dicit: ſydera ſunt cauſa alicuiꝰ eoꝝ que fiunt: neqꝫ corruptionis eoꝝ que corrumpunt̉. Signa vero magis ſunt imbrium aeris tranſmutatōnis: fortaſſis aliquis vtiqꝫdixerit: p̄lioꝝ ſint cauſa: ſed ſigna. Siquidē ēlitas aliqua facta a ſole luna aſtris alijs. diuerſaſcōplexiones habitꝰ diſpoſitōes ꝯſtituit. Et intēditdamaſcenꝰ ſignū ſonet minꝰ ꝙͣ cauſa. Cauſa eniꝫ. vtin topicis dicit boetiꝰ. eſt quā de neceſſitate ſequit̉ effectus. Signū aūt eſt cauſa remota inclinās: de neceſſitate cauſans ſine aliaꝝ cauſaꝝ ꝯiunctōe. Et hoc ideꝫdicit ph̓s in ſecundo de generatōe corruptōe: qꝛ licettempꝰ generatōis oīm ẜm acceſſuꝫ circuli ſit equale: tn̄quedā generātur citiꝰ: et quedā tardiꝰ: ꝓpter ꝯfuſionēmaterie maiorē vel minorē. hec oīa dicuntur catholice. aūt ſuꝑioꝝ corpoꝝ virtꝰ imponat neceſſitateꝫ libero arbitrio: etiā ꝯtra philoſophū eſt ponere: niſi huncmodū: quo dicimꝰ inclinari mutari hoīs aīm. Un̄ auguſtinꝰ in. v. de ciuitate dei loquit̉ hoc modo cōtra tullium negantē dei p̄ſcientiā fatū. Nos inquit aduerſꝰiſtos ſacrilegoſ auſus atqꝫ impios deū oīa ſcire anteꝙͣfiant: dicimꝰ: volūtate nos facere: quidquid a nobis niſi volentibꝰ fieri ſentimꝰ ac nouimꝰ Om̄ia vero fato fieri dicimꝰ: īmo nulla fato fieri dicimus: qm̄ fatinomen a loquentibꝰ poni ſolet in cōſtitutōe ſydeꝝ: quaquiſqꝫ conceptꝰ natꝰ eſt.XXXV. De fine motus celi.Uia vero dicit philoſophus in ſecundo de generatione et corruptōe: ex allatione ſuꝑiorūcontinuat̉ generatio et corruptio. Suꝑ epl̓amquoqꝫ pauli ad romanos dicit gloſa: motu ſuo nobiſſeruiunt ſuꝑiora: dicunt eniꝫ multi ſanctoꝝ: ſuꝑioramouentur ad implendū naturalē numerum electorumAt ecōuerſo dicit auerrōis: nichil mouet̉ ꝓpter indignius ſe. Generatio aūt inferioꝝ et corruptio indignior eſt cęlo. Unde patet: ꝓpter illā mouet̉ finaliterIn libro quoqꝫ ſecūdo de celo mundo dicitur: celūſupremū vno motu bonitatē primi cōſequitur: et orbeſinferiores pluribꝰ motibꝰ. ergo id qd̓ cōſequit̉ motor motū ſit finis motꝰ. patet aliqua pͥmi bonitas

eſt finis eiꝰ. Nos quoqꝫ dicimꝰ generatō corruptōinferioꝝ ſunt finis motꝰ celi: ſed cōſequentia fineꝫ. finis intentuſ a motore eſt: vt primo motori .ſ. deoaſſimiletur in aliqua bonitate ac nobilitate: que .ſ. bonitas vel nobilitas hec eſt. enī abſolute deus ſit cauſaoīm: intendit motor celi naturalis imitari in hoc: vtet ip̄e ſit cauſa prima et natura reꝝ naturaliū. generabilium. et corruptibiliū. Si aūt queritur vtꝝ celi motꝰhabeat idem fine: qd̓ habet primo mouente. Itaſit ab eodē in idē ex ꝑte mouentis: ſicut eſt ab eodem inidē ex ꝑte figure. dicimꝰ idē reuera in numero eſt primum mouens mouentē: et finis qui accipitur motuꝫeiꝰ. Bonitas enī et nobilitas de qua dictū eſt mouet celi motorē: vt deſideratū deſideriū. Eademqꝫ bonitaſnobilitas eſt quā cōſequitur motuꝫ. XXXvI. Utrū ꝯſequat̉ finē ſuū vnā circulatōeꝫAbet aūt queſtione: vtꝝ celi motor finē ſuūſequitur motū qui eſt in toto tꝑe. vel vnamUcirculationē. Uidetur enī vnā circulatōeꝫqꝛ motor ꝑfectior pauciori motū cōſequitur finē bouitatem: vt habetur in ſecūdo libro de celo et mundo. cuꝫigitur in natura ꝑfectiſſimꝰ ſit motor celi. videt̉ vnacirculatōe debeat finē ſuū cōſequi. qd̓ ſi cōcedatur: tūcẜm hoc om̄s ſequentes circulatōes ſuꝑflue eſſe videbūtur. Nos itaqꝫ dicimꝰ ad hoc duplex eſt finis. videlicet finis vt terminꝰ: et finis vt finis. Finis vt terminꝰeſt: quē in oꝑatōe vna ꝑfecta motor cōſequitur. Itē dicitur terminus: qꝛ terminat vnū ꝑfectū opus. Finis utfinis eſt: quem motor cōſequitur in oībus oꝑationibuſſuis. Et ille quidem dicitur finis vt finiſ: qꝛ ſimplicitermouentē quietat. Dicimꝰ itaqꝫ celi motor rotationem vnā cōſequitur fineꝫ vt terminū. Sed motū quieſt in toto tꝑe: cōſequitur fineꝫ vt fineꝫ. Et eſt ſimilemotore in generatōe: que intendit ꝑmanentiā in ſimili:et cōſequitur finem illū: vt terminū in generatōne vnaSed ꝑmanentiā vt fineꝫ ſimpliciter cōſequitur: niſi generatōeꝫ indefeſſam vel quietā. Exp̄ſſius etiā habetur ſimile in motore augmenti: quia ꝑfectā intenditꝙͣtitateꝫ: et hanc cōſequitur vt terminū in augmentation vna. Sed vt fineꝫ ꝯſequitur ſimpliciter in augmentationibꝰ oībus: et tūc quieſcit: vt enī dicit philoſophꝰin ſecūdo libro de aīa. oīm natura conſtantiū terminuseſt ratio magnitudinis et augmenti. XXXIII. celi motus ſit omniū motuū naturalium cauſa et principiū.Icut aūt ſuꝑius eſt oſtenſum: motus celi acſuꝑioꝝ corpoꝝ cauſa eſt oīm motuū naturaliūCui etiā ſententie cōſonant verba hec auguſtini in libro quinto de ciuitate dei. inquit vſquequāqꝫ abſurde dici poteſt: ad ſolas corpoꝝ differentias qͦſdam valere ſydereos afflatus. Sicut in ſolaribꝰ acceſſibus ac diſceſſibꝰ etiā ip̄ius anni tꝑa variari. Et lumīaribus quidem decrementis et incrementis augeri minui quedā reꝝ genera videmꝰ. Siquideꝫ cauſe ſeꝑate.i. motores orbiū non habent actū in natura: niſi oꝑanature. vnde cauſant formas ſubſtantiales reꝝ: niſ motū ſuꝑioꝝ: ac motū elementoꝝ: ac materie traſmutatōeꝫ: de hac quoqꝫ materia .i. de effectu ſuꝑioruꝫin inferioribꝰ adhuc cōgruo loco dicetur inferiꝰ in tractatu de celeſtibꝰ ſuminaribꝰ. Nūc aūt. vt dictū eſt. qꝛmotus naturales cauſantur a motu celi: cōueniens eſthic inſerere nōnulla de motu in generali: et poſtmoduꝫetiā in ſpeciali. XXXVIII. De motu in genere. Areſtotiles ī librophiſicorum tercio.Uoniāquidem natura eſt principiū motꝰ ſtatus ac mutatōis: oportet ignorare quid ſitmotus: qm̄ eo ignorato neceſſe eſt ignorare naturam. videtur aūt motꝰ eſſe continuoꝝ: ſed infinitum