LiberQuartus
ab ip̄o mouentur: ſed que in medio illiꝰ exiſtunt: cū ip̄omodo ad orientē: modo ad occidentē mouentur. Sed q̄ſunt circa polū: vt plauſtꝝ. ſerpens: niſi ſplendor ſolisimpediret: ſemꝑ viderent̉.XXXIIII.¶ De effectu motus celi ac ſtellarū in inferioribus. ¶ Albertus.Abent aūt celeſtia corꝑa rationeꝫ ⁊ vim ſigniſuꝑ ea q̄ ſunt in trāſmutabili materia. Et etiāſuꝑ illa que ſunt obligata materie ẜm eā ratioAnem qua ei ſunt obligata. In materia dico eſſe generabilia corruptibilia ⁊ mutabilia. Obligata vero materie ea q̄ de neceſſitate ſequūtur tranſmutatōeꝫ materieſicut eſt anima vegetabilis ī plantis. et ſenſibilis ī brutis. Quedā aūt ſunt que dependentiā habent ad materiam ⁊ obligatōeꝫ ſecundū quid ⁊ nō ſimpliciter: vt eſtanimꝰ hoīs. vnde dicimꝰ ſanguīs accenſū circa cor īclinare animū ad irā: nō tn̄ de neceſſitate. Sic ergo ſecundum ꝙ animꝰ hoīs inclinat̉ ⁊ dependet ad naturā ⁊ cōplexionē. ſic etiā habet in eo vim ꝯſtellatio. videlicet ſecundū quid ⁊ nō ſimpliciter. Aliter enī periret caſus ⁊libeꝝ arbitriū ⁊ conſiliū: et nichil eſſet ꝯtingēs ad vtrūlibet de futuro: ſicut dicit ph̓s in li. i. ꝑiarmenias. et ſecundo phiſicoꝝ. Sed adhuc diſtinguendū eſt. Nā quedam eſt cauſa īmediata ⁊ propter quid. Alia eſt cauſaprimā vniuerſalis mouēs ⁊ inclinans cauſas immediatas. Cū ergo dicit̉: ꝙ aſtra ſiue corꝑa celeſtia viꝫ habētin inferioribuſ: intelligit̉ ꝙ habent vim vt cauſe primevniuerſales mouentes cauſas īmediatas ꝓpter quid.Ideoqꝫ nō ſemꝑ ſequit̉ effectꝰ ad ꝯſtellatōeꝫ de neceſfitate. Et hoc attendit iohānes damaſcenꝰ cū dicit: ſydera nō ſunt cauſa alicuiꝰ eoꝝ que fiunt: neqꝫ corruptionis eoꝝ que corrumpunt̉. Signa vero magis ſunt imbrium ⁊ aeris tranſmutatōnis: fortaſſis aliquis vtiqꝫdixerit: ꝙ p̄lioꝝ nō ſint cauſa: ſed ſigna. Siquidē ⁊ ēlitas aliqua facta a ſole ⁊ luna ⁊ aſtris ⁊ alijs. diuerſaſcōplexiones ⁊ habitꝰ ⁊ diſpoſitōes ꝯſtituit. Et intēditdamaſcenꝰ ꝙ ſignū ſonet minꝰ ꝙͣ cauſa. Cauſa eniꝫ. vtin topicis dicit boetiꝰ. eſt quā de neceſſitate ſequit̉ effectus. Signū aūt eſt cauſa remota inclinās: nō de neceſſitate cauſans ſine aliaꝝ cauſaꝝ ꝯiunctōe. Et hoc ideꝫdicit ph̓s in ſecundo de generatōe ⁊ corruptōe: qꝛ licettempꝰ generatōis oīm ẜm acceſſuꝫ circuli ſit equale: tn̄quedā generātur citiꝰ: et quedā tardiꝰ: ꝓpter ꝯfuſionēmaterie maiorē vel minorē. hec oīa dicuntur catholice.Ꝙ aūt ſuꝑioꝝ corpoꝝ virtꝰ imponat neceſſitateꝫ libero arbitrio: etiā ꝯtra philoſophū eſt ponere: niſi ꝑ huncmodū: quo dicimꝰ inclinari ⁊ mutari hoīs aīm. Un̄ auguſtinꝰ in. v. de ciuitate dei loquit̉ hoc modo cōtra tullium negantē dei p̄ſcientiā ⁊ fatū. Nos inquit aduerſꝰiſtos ſacrilegoſ auſus atqꝫ impios deū oīa ſcire anteꝙͣfiant: dicimꝰ: ⁊ volūtate nos facere: quidquid a nobisnō niſi volentibꝰ fieri ſentimꝰ ac nouimꝰ Om̄ia vero fato fieri nō dicimꝰ: īmo nulla fato fieri dicimus: qm̄ fatinomen a loquentibꝰ poni ſolet in cōſtitutōe ſydeꝝ: quaquiſqꝫ conceptꝰ ⁊ natꝰ eſt.XXXV.¶ De fine motus celi.Uia vero dicit philoſophus in ſecundo de generatione et corruptōe: ꝙ ex allatione ſuꝑiorūcontinuat̉ generatio et corruptio. Suꝑ epl̓amquoqꝫ pauli ad romanos dicit gloſa: ꝙ motu ſuo nobiſſeruiunt ſuꝑiora: dicunt eniꝫ multi ſanctoꝝ: ꝙ ſuꝑioramouentur ad implendū naturalē numerum electorumAt ecōuerſo dicit auerrōis: ꝙ nichil mouet̉ ꝓpter indignius ſe. Generatio aūt inferioꝝ et corruptio indignior eſt cęlo. Unde patet: ꝙ nō ꝓpter illā mouet̉ finaliterIn libro quoqꝫ ſecūdo de celo ⁊ mundo dicitur: ꝙ celūſupremū vno motu bonitatē primi cōſequitur: et orbeſinferiores pluribꝰ motibꝰ. Cū ergo id qd̓ cōſequit̉ motor ꝑ motū ſit finis motꝰ. patet ꝙ aliqua pͥmi bonitas
eſt finis eiꝰ. Nos quoqꝫ dicimꝰ ꝙ generatō ⁊ corruptōinferioꝝ nō ſunt finis motꝰ celi: ſed cōſequentia fineꝫ.Nā finis intentuſ a motore eſt: vt primo motori .ſ. deoaſſimiletur in aliqua bonitate ac nobilitate: que .ſ. bonitas vel nobilitas hec eſt. cū enī abſolute deus ſit cauſaoīm: intendit motor celi naturalis imitari eū in hoc: vtet ip̄e ſit cauſa prima et natura reꝝ naturaliū. generabilium. et corruptibiliū. Si aūt queritur vtꝝ celi motꝰhabeat idem ꝓ fine: qd̓ habet ꝓ primo mouente. Ita ꝙſit ab eodē in idē ex ꝑte mouentis: ſicut eſt ab eodem inidē ex ꝑte figure. dicimꝰ ꝙ idē reuera in numero eſt primum mouens mouentē: et finis qui accipitur ꝑ motuꝫeiꝰ. Bonitas enī et nobilitas de qua dictū eſt mouet celi motorē: vt deſideratū deſideriū. Eademqꝫ bonitaſ ⁊nobilitas eſt quā cōſequitur ꝑ motuꝫ. ¶ XXXvI.¶ Utrū ꝯſequat̉ finē ſuū ꝑ vnā circulatōeꝫAbet aūt queſtione: vtꝝ celi motor finē ſuū cōſequitur ꝑ motū qui eſt in toto tꝑe. vel ꝑ vnamUcirculationē. Uidetur enī ꝙ ꝑ vnā circulatōeꝫqꝛ motor ꝑfectior pauciori motū cōſequitur finē ⁊ bouitatem: vt habetur in ſecūdo libro de celo et mundo. cuꝫigitur in natura ꝑfectiſſimꝰ ſit motor celi. videt̉ ꝙ vnacirculatōe debeat finē ſuū cōſequi. qd̓ ſi cōcedatur: tūcẜm hoc om̄s ſequentes circulatōes ſuꝑflue eſſe videbūtur. Nos itaqꝫ dicimꝰ ad hoc ꝙ duplex eſt finis. videlicet finis vt terminꝰ: et finis vt finis. Finis vt terminꝰeſt: quē in oꝑatōe vna ꝑfecta motor cōſequitur. Itē dicitur terminus: qꝛ terminat vnū ꝑfectū opus. Finis utfinis eſt: quem motor cōſequitur in oībus oꝑationibuſſuis. Et ille quidem dicitur finis vt finiſ: qꝛ ſimplicitermouentē quietat. Dicimꝰ itaqꝫ ꝙ celi motor ꝑ rotationem vnā cōſequitur fineꝫ vt terminū. Sed ꝑ motū quieſt in toto tꝑe: cōſequitur fineꝫ vt fineꝫ. Et eſt ſimile d̓motore in generatōe: que intendit ꝑmanentiā in ſimili:et cōſequitur finem illū: vt terminū in generatōne vnaSed ꝑmanentiā vt fineꝫ ſimpliciter nō cōſequitur: niſiꝑ generatōeꝫ indefeſſam vel quietā. Exp̄ſſius etiā habetur ſimile in motore augmenti: quia ꝑfectā intenditꝙͣtitateꝫ: et hanc cōſequitur vt terminū in augmentation vna. Sed vt fineꝫ ꝯſequitur ſimpliciter in augmentationibꝰ oībus: et tūc quieſcit: vt enī dicit philoſophꝰin ſecūdo libro de aīa. oīm natura conſtantiū terminuseſt ⁊ ratio magnitudinis et augmenti. ¶ XXXIII.¶ Ꝙ celi motus ſit omniū motuū naturalium cauſa et principiū.Icut aūt ſuꝑius iā eſt oſtenſum: motus celi acſuꝑioꝝ corpoꝝ cauſa eſt oīm motuū naturaliūCui etiā ſententie cōſonant verba hec auguſtini in libro quinto de ciuitate dei. Nō inquit vſquequāqꝫ abſurde dici poteſt: ad ſolas corpoꝝ differentias qͦſdam valere ſydereos afflatus. Sicut in ſolaribꝰ acceſſibus ac diſceſſibꝰ etiā ip̄ius anni tꝑa variari. Et lumīaribus quidem decrementis et incrementis augeri ⁊ minui quedā reꝝ genera videmꝰ. Siquideꝫ cauſe ſeꝑate.i. motores orbiū non habent actū in natura: niſi ꝑ oꝑanature. vnde nō cauſant formas ſubſtantiales reꝝ: niſꝑ motū ſuꝑioꝝ: ac ꝑ motū elementoꝝ: ac ꝑ materie traſmutatōeꝫ: de hac quoqꝫ materia .i. de effectu ſuꝑioruꝫin inferioribꝰ adhuc cōgruo loco dicetur inferiꝰ in tractatu de celeſtibꝰ ſuminaribꝰ. Nūc aūt. vt dictū eſt. qꝛmotus naturales cauſantur a motu celi: cōueniens eſthic inſerere nōnulla de motu in generali: et poſtmoduꝫetiā in ſpeciali.¶ XXXVIII.¶ De motu in genere. ¶ Areſtotiles ī librophiſicorum tercio.Uoniāquidem natura eſt principiū motꝰ ⁊ ſtatus ac mutatōis: nō oportet ignorare quid ſitmotus: qm̄ eo ignorato neceſſe eſt ignorare naturam. videtur aūt motꝰ eſſe continuoꝝ: ſed infinitum