LiberQuartus.

motionis ſue: et hoc quidē ait ph̓s de ſtellis. Sꝫ eadēeſt ratio de ſperis in quibꝰ ſtelle mouentur. Neutꝝ eīhoꝝ videmus alas habere vel pedes vel aliquid hmōi.Aliud incōueniens: qꝛ ſicut ait philoſophꝰ in libro deanima. Motꝰ ꝓceſſiuus eſt ad omnē ꝑtem .ſ. ante ⁊ retro: dextꝝ ſiniſtꝝ: ſurſum deorſū. Principiū aūt motꝰceli nō mouet niſi in loco vno circa mediū. Terciū eſtqꝛ ſicut legitur in octauo libro phiſicoꝝ. Illa mouētura ſeip̄is motu ꝓceſſiuo: que qn̄ volunt quieſcunt: et qn̄volunt mouentur Celū aūt ſemꝑ vniformiter moueturQuartū eſt qꝛ ſicut ꝓbatur in libro de anima. Nichilmouet motu ꝓceſſiuo niſi tm̄ intellectꝰ ⁊ fantaſia Cuiꝰſignū eſt: qꝛ plantas que nō habent fantaſiā vel intellectum: videmꝰ īmobiles ꝑ locū Abſurdū ergo eſt dicerecelū habere motꝰ ꝓceſſiui principiū. ⁊ nō animā ſenſibilem vel intellectū. Quintū eſt: qꝛ motꝰ ꝓceſſiuꝰ eſt propter diſtantiā ꝯuenientis. at in celo nō eſt diſtantia talis. Deniqꝫ motꝰ ꝓceſſiuus eſt ad ſalutē ſubiecti: q̄ ſalꝰdiffuſa eſt in locis diuerſiſ: ad que animal mouetur: talivero ſalute nō indigent corꝑa celeſtia: ſicut in libro deſubſtantia orbis dicitur. Eſt ergo in celo iuxta ſententias philoſophoꝝ: ⁊ intellectꝰ ⁊ principiū motiuuꝫ naturaliter ſecundū locū.¶ XXXI.Ꝙ celū motu ſuo non laſſatur.Idetur aūt celū cum ſit aīatum motu ſuo laſſari ad inſtar aīalium: qꝛ naturaliter in om̄i animato motꝰ corꝑis motui aīe ꝯtrariatur. qd̓ defacili ꝑ inductionē ꝓbatur in oībus aīalibꝰ natantibuſvolantibus ac repentibꝰ. hoꝝ enī corꝑa grauia ſunt: ⁊ex natura corꝑis tendunt deorſū: cū tn̄ ab aīa feranturſurſuꝫ ⁊ deorſuꝫ: dextrorſū ac ſiniſtrorſū. Unde patꝫ ꝙille motꝰ ꝓgreſſiuꝰ quo mouentur ab aīa nō eſt naturalis. p̄terea nunꝙͣ multitudine motꝰ naturalis alicuiuslaſſatur ⁊ corrumpit̉ aliqd̓ corpꝰ. Corꝑa vero animaliūlaſſantur ⁊ corrumpuntur multitudine motꝰ proceſſiui.Nō ergo mouentur illo motu ẜm naturā: ſed extra naturā ſua. Cū ergo celi corpꝰ ſit animatū: videtur ab aīanō moueri motu naturali: ac ꝑ hoc alio motu ⁊ iō laſſari. Ad hoc reſpōdet philoſophꝰ in libro de aīa: et in li.de ſubſtātia orbis: ꝙ circularis motꝰ in celo eſt aīe ẜmꝙ aīa: ⁊ ꝙ in celo nō eſt niſi aīe motꝰ: ⁊ nō corꝑis. Iōqꝫ nō inducitur ibi laſſitudo ex cōtrarietate motuuꝫ .ſ.aīalis ⁊ naturalis. huic etiā ꝯſonat auenalpetras in li.de ſubſtantia orbis dicens: ꝙ celū in motu nō laſſatur:eo ꝙ motor illud mouet ẜm cōuenientiā forme ip̄iꝰ mobilis: ẜm quā nō mouet aīa corpꝰ ip̄m aīatum elemēta¶ XXXII.tū. Ideoqꝫ aīalia in motu laſſantur.¶ Cuius proprie ſit ille motus.T cōtra p̄dicta philoſophi verba poſſumꝰ obiicere: quidquid eſt aīe ẜm qd̓ eſt aīa. hoc eſt oīsīe. Si ergo circularis motꝰ eſt aīe ẜm qd̓ eſtaīa: erit oīs aīe: qd̓ ad oculū patet falſum eſſe. Si dicat̉eſſe intellectualis aīe tm̄: adhuc patet eſſe falſuꝫ: qꝛ nonmouetur homo circulariter: qui tamen habet intellectūPorro ſi dicatur ꝙ aīa celi ⁊ aīa homīs licet vtraqꝫ ſuintellectualis: nō ſunt tn̄ vniꝰ ratōnis. Et ob hoc aliqͥdꝯtingit vel cōuenit aīe hoīs. qd̓ nō cōtingit aīe celi. etiam ẜm hoc celi motor nō videtur eſſe aīa: niſi tantūmodo ẜm cōuenientiā noīs. p̄terea hoc videtur eſſe contraphiloſophos. qui vtrāqꝫ aīam .i. celi ⁊ hoīs ꝑ duo diffiniunt .ſ. ꝑ intelligere ⁊ mouere ẜm locū. Si forte dicat̉ꝙ ille motuſ ideo dicitur eſſe aīe ẜm ꝙ eſt aīa: qꝛ eſt aīep̄ter coniunctōeꝫ ad corpꝰ. Hoc erit cōtra philoſophū:qui vult in libro celi ⁊ mundi: ꝙ om̄e corpꝰ habeat naturalē motū: vel a medio: vel ad mediū: vel circa mediūSi ꝓpter hoc dicatur ꝙ aīe celi motꝰ nō eſt diuerſus:qꝛ .ſ. de natura ſui fertur circulariter celū: ⁊ aīa celi mouet ſecundū eundē motū. Ideoqꝫ dicit philoſophus ꝙ

nō eſt ibi aliꝰ motꝰ: niſi motꝰ aīe tm̄. Si obiicitur in cōtrariū quicunqꝫ motores in vno ⁊ eodē mobili vnū motum numero efficiūt: ip̄i quoqꝫ vniꝰ nature ſunt. Huiꝰꝓpoſitionis veritas habetur. xi. methaphiſice: vbi motoꝝ numerꝰ ꝑ numeꝝ motuuꝫ ꝓbatur: ꝑpetuitaſqꝫ motoꝝ: ex perpetuitate motuū. Ad hoc etiā ratio facile inducitur: qꝛ potentie actiue ⁊ motiue ꝑ actꝰ ⁊ oꝑationeſſuas differunt. Si ergo aīa celi ⁊ natura corꝑiſ celi mouent eodē motu in numero: ip̄a etiā erunt eiuſdeꝫ nature vel eſſentie in numero: qd̓ vtiqꝫ falſuꝫ eſt. Dicimꝰ ergo ꝙ motor celi qui eſt intelligentia: et motor qui eſt exꝑte nature corꝑis: diuerſi ſunt. licet eniꝫ comꝑentur advnū motū: nō tn̄ eadē ratōe. In celo nanqꝫ motū eſt dupliciter cōſiderare. Primo .ſ. ſecundū circulū ſimplicē:⁊ ſic ordinatur motꝰ ad motorē qui eſt natura et formaſubſtantialis corꝑis celeſtis: et diſpoſitōnes naturalesad ip̄m ſunt lumē ⁊ figura. Aliꝰ modꝰ conſideratōnisinuenitur in motu celi ſecundū ratōeꝫ differentiaꝝ poſitionis localiū q̄ ſūt dextꝝ ſiniſtꝝ ſurſuꝫ ⁊cꝭ. Secundūrationē itaqꝫ dextre vnde incipit motꝰ. Et ſiniſtre perquā eſt ip̄ius motus. Et ratio ante ⁊ retro: ſecunduꝫ q̄eſt obliquatio motꝰ. Et ratō ſupra ⁊ infra ſecundū quorum īmobilitatē nō egreditur mobile de loco ſuo: ſecundū has ratōes cōparatur motꝰ ad intelligentiā q̄ dicit̉aīa. Et motus celi ad motorē abſolutē primū: qͥ eſt deꝰ:habet comꝑatōeꝫ vt ad mouēs nō ꝓportionatū motuiet mobili. p̄terea cōcedimꝰ ꝙ intelligentia q̄ dicitur aīa⁊ motor orbis nō ſecundū eandē ratōeꝫ dicitur aīa cuꝫintellectu hoīs: ſed ꝑ priꝰ ⁊ poſteriꝰ. licet enī vtraqꝫ determinetur ꝑ intelligere ac mouere. tn̄ intelligere ⁊ mouere non ſunt eiuſdeꝫ rationis in vtraqꝫ: ſicut patet exſupradictis¶ XXXIII.¶ Ꝙ celi motus appareat ex ſtellarum motibus. ¶ Ex ſperaTaqꝫ celi motū orbicularē ab oriente ſuꝑ terram in occidentē. Et ab occidente ſub terra inorientē: exꝑtum eſt ꝑ quaſdā ſtellas que cū ip̄omouent̉. et in principio quidē noctis apparent in oriente paulatim ⁊ ſucceſſiue mouendo: in fine noctis apparent in occidente. Iteꝝ paulatiꝫ ⁊ ſucceſſiue mouendoſub terra cū firmamento: in fine noctis ſequentis apparent in oriente in eodeꝫ puncto: quo apparebāt p̄cedētenocte. ¶ Guilhermꝰ de conchis. Itaqꝫ firmamentū aboriente ꝑ occidentē ad orientē moueri: ortu ⁊ occaſu ſtellaꝝ poteſt ꝓbari: nō tn̄ lateraliter iuxta ductū orizōtis.Si enī ſic moueretur: ſtella oriens mane que in orienteapparet: circa meridiē eſſet in auſtrali plaga: veſpere inoccaſu. media nocte in ſeptētrione. Eſſetqꝫ vnus de polis ſuꝑ mediuꝫ terre: alter in oppoſito: qd̓ nequaꝙͣ fiericerti ſumꝰ: qꝛ oculis videmꝰ. Mouetur ergo firmamētuꝫ ab oriente aſcendendo ad meridiē. Inde ꝑ occidentem reuertendo ad ip̄m orientē. Unde ſi quis eſſet ī medio terre. illiꝰ recto modo ſupra verticē volueret̉ firmamentū. Et hoc eſt qd̓ voluit lucanꝰ ſignificare: vbi loqͥtur de eis qui infra torridā zonā habitant dicens de ſigniſ. Nō obliquo meant nec thauro rectior exit. Circavero noſtrā habitabilem mouetur firmamentū obliqueaſcendendo. qd̓ oculis in ſtellis fixis ꝓbari p̄t. Quā libet enī de illis orienteꝫ aſpice. videbiſ illā aliꝙͣtulū verſus auſtꝝ obliquando venire: hoc ideꝫ poſitōe poloꝝ ⁊axis poteſt ꝓbari. Polus eniꝫ eſt ſtella īmobilis: ſed deinfinita ſtellaꝝ multitudine vna ſola eſt in ſuꝑiori emiſperio: que ſemꝑ in eodeꝫ cōſiſtit loco. Altera eſt in oppoſito. Axis vero eſt linea intelligibilis de polo ad polum ꝑ mediū terre ducta. Cū ergo ſuꝑior polus nec recte ſit in medio habitabilis noſtre: nec in ſuo orizonte:ſed inter vtrūqꝫ: conſtans eſt: ꝙ firmamentum obliquecirca noſtrā habitabilem mouetur. Similiter et ſtelle q̄