Druckschrift 
1 (1481)
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

LiberQuartus

orbis. videlicet celeſte corpꝰ non indiget anima ſenſibili in ſuo eſſe: ſed tantū aīa ip̄m mouente ⁊cꝭ. poteſt accipi anima celi ſit ſenſibilis: ſed motiua ẜm locumque largitur ei ꝑmanentiā motū: qui habet principium neqꝫ finē .ſ. generatōeꝫ temꝑaleꝫ: licet principium habeat creationem. XXVIII. Reſponſiones ad obiecta in contrarium.Uod ergo dicit ph̓s in libro de anima: nullum corpꝰ ſimplex poteſt eſſe aīatum. patet exp̄dictis qūo ſit intelligendū. enī ibi de aīadeterminat̉ ẜm hunc modū .ſ. ẜm quē intelligentia mouens orbē aīa dicitur. hmōi anima non eſt de ſpeculatione naturalis: ſed potiꝰ methaphiſici: cum ſit ſubſtantia ſeꝑata a materia: cōmixta ex cōtrariis. Undetali determinatur in li. metaphiſice. xi. aūt obiicit̉de intellectu: efficitur in actu: niſi abſtractionēa fantaſmatibꝰ: manifeſtū eſt intelligendū eſſe de intellectu humano: qualis eſt in celo. Intelligentia quippe mouens orbē habet intellectū a fantaſmatibꝰ abſtrahentem. Et ſi obiicitur qd̓ dicit auicenna celum habere fantaſiā imaginatōeꝫ. Reſpondemꝰ hoc ideo dici: intelligentia mouens ſperā habet applicationē intellectus ad ꝑticularia nature. aūt dicit yſaac animam celi intelligere vniuerſalia: ſic intelligimus: vniuerſalia vocat ſpeciēs atqꝫ ratōes quas intelligunt̉ip̄i motores. hec enī eſt ratio ſubſtātie motoꝝ ẜm quodeſt cauſa: ip̄i ſunt cauſe vniuerſales in tota naturā:videlicet cauſe determinātur ad hoc et illud: ẜm ꝓportiones cauſatas ex diuerſo ſitu ſtellaꝝ diuerſoqꝫ motuorbiū. Si ergo querit̉ vtꝝ eiꝰ ſcientia ſit vniuerſalis.Dicendū eſt nec vniuerſalis nec ꝑticularis. Uniuerſalis quippe eſt ꝓpter inductā ratōneꝫ. Neqꝫ veroꝑticularis. qm̄ illoꝝ eſt diſciplina vt dicit plato: necvniuoca eſt noſtre ſciētie: qꝛ cauſat̉ ab ente abſtractionem ad modū noſtre. Qualiter aūt intelligendū eſtdictū ph̓i. Om̄is cauſa ſe cognoſcēs inqͣtum eſt cauſacognoſcit om̄e cauſatū ſuū. Et omne cauſatū ſe cognoſcens inqͣtum eſt cauſatū: cognoſcit cauſam ſuā. Dicimus motores ſperaꝝ motū illaꝝ cauſant omnē diuerſitatem eſt in inferioribꝰ ẜm naturam. Ideoqꝫ cognoſcentes ſe inꝙͣtum cauſe ſunt: oīa naturalia cognoſcunt. Similiter etiā inferiores ſperaꝝ motores cognoſcunt ſuꝑiores hoc ab eis moti ſunt: vt deſideratūmouet deſideriū. Sicqꝫ patet hec ſcientia nec eſt invniuerſali: nec in ꝑticulari. tn̄ eſt de vniuerſali et paticulari: hoc enī ſe cognoſcūt: cognoſcunt vniuerſalia ꝑticularia a ſuis mōtibus cauſata. Et hoc eſt legitur in libro de cauſis. Omnis intelligentia ſcit qd̓ eſtſub ſe: qm̄ eſt ei cauſa. Et ſcit qd̓ eſt ſupra ſe: qm̄ acquirit bonitates ab eo. hoc etiā patet: intellectꝰ motoris completior eſt intellectu hoīs. habent quippe ſciētiam ꝓpter quid: eoꝝ intellectꝰ eſt motiuꝰ ẜm predeterminationem determinati oꝑis. Nec eſt nec eſſe p̄t erroneus: ſicut ꝓbare videt̉ obiectio: ſed ſemꝑ rectificatuseſt in oꝑe illo: qꝛ nunꝙͣ recipit rem: niſi id qd̓ ipſiꝰ eſtvere cauſa ẜm natura. XXIX. De comparatione primi motoris ad motores in ferioresͣ.Identur aūt omnes motores orbiū ad inuiceꝫcomꝑari equalitatē: qm̄ omnes mouent̉ velmouent motu durante tempꝰ tantundē. veꝝlicet ẜm equē comꝑantur ꝙͣtum ad motꝰ duratōneꝫ: inalijs tn̄ quatuor comꝑantur ẜm equalitatē. hoꝝ primum eſt motor primꝰ mouet motus. Et mouet inferiores vt deſideratū mouet deſideriū. Inferiores ātmouent moti. Et huiꝰ rei ſignū eſt: om̄es inferioresꝯſequuntur motū ſuꝑioris: aūt ecōtra. Ideoqꝫ dicitur in libro de cauſis: primū eſt diues in ſe: diueſ inalijs. Secundū eſt ſimplicitas in mouēdo. primus eniꝫ

motor mouet vno ſimplici motu Inferiores aūt mouētpluribꝰ motibꝰ. Terciū eſt vigor mouendi: primꝰ quippe motor circulū multo maiorē corpꝰ multo maiꝰ cucumuoluit in eodē tꝑe: in quo inferior circulū multo minorem inferiorē. Quartū eſt finis motꝰ. primꝰ eīꝫ motor mouet ſecundū allationē ꝯtinuā vniformē: que eſtcauſa vniformitatis ꝯtinuitatis ī natura. Inferioreſaūt mouet quidē ſecundū allatōeꝫ continuā: ſed vniformem: qꝛ .ſ. obliquat̉ in meridie verſus aquilonē ſūtcauſa difformitatū: que ſunt in generatōe corruptōe:Uidet̉ aūt inferior poſſit ꝯtrariari ſuꝑiori: ſicut fantaſia qn̄qꝫ contraria eſt intellectui. Eſt enī in nobis duplex hic motor: fantaſia .ſ. inferior: intellectꝰ ſuperiorPreterea vident̉ inferiores in motu ſuo poſſe errare:ſuꝑiori errāte: ſicut fantaſia poteſt eſſe recta recta. Intellectꝰ aūt ſemꝑ rectꝰ: vt dicit philoſophꝰ. verū eſt ſimile de fantaſia hoīs ad inferiores motores orbis. Fantaſia quippe mouet app̄henſione hic nūc particulariū: in quibꝰ accidit error contrarietas adintellectū: eo frequēter ſequit̉ bonū vt nūc. intellectus determinet bonū ſimpliciter. Utꝝ aūt numerusmotoꝝ illoꝝ ſit ſecundū numeꝝ mobiliū: vel motuum:aūt ſtellaꝝ: eſt ad p̄ſens determinandū. vna quippeſpera plures habet motꝰ: et dubiū eſt vtꝝ illi motꝰ ſintab vno motore an a pluribꝰ. Et videt̉ philoſophꝰ velle ſint a diuerſis. videlicet in. xi. li. methaphiſice. vbibat numeꝝ motoꝝ eſſe ſecundū numeꝝ motuū: tangitqꝫ plures motꝰ eſſe in ſole in luna in alijs. Alii verophiloſophi dicūt vnū eſſe motorem in vna ſpera. Et exnaturā ſtelle que eſt in ſpera illa: motorem ip̄m influeremotū vnū vl̓ diuerſos ip̄i ſpere. Tercia vero ſecta vultom̄ino: ſit numerꝰ motoꝝ ẜm numeꝝ ſtellaꝝ in celo.Quarta deniqꝫ vult: oīm ſperaꝝ ſit motor vnꝰ: et exͣom̄s ens: et hic eſt deus XXX. celi motus ſit naturalis et ꝓceſſiuꝰOrtaſſis dicet aliquis: aīam habeat celummotiuā tantūmodo ſecundū locū: ſic enī philo(ſophus ait in li. ii. de anima: multipliciter ip̄oviuere dicto. Si vnū hoꝝ aliquid inſit: ſolū viuere dicimus ip̄m: vt eſt intellectꝰ ac ſenſus motꝰ et ſtatꝰ ſecūduꝫ locū. Adhuc aūt motꝰ ſecundū alimentū et augmētum et decrementū vita eſt. Ibidē quoqꝫ dicit aīatuꝫab inaīato determinatur in viuendo. Ex his ergo verb̓philoſophi vident̉ differentie eſſe quattuor animaꝝ .ſ.intellectiuū. ſenſitiuū. vegetatiuū. motiuū ſecundūlocū. Si ergo dicatur ab aliquo in celo ſit motiuūtummodo ſecundū locū et alie differentie: et ſecūdūhoc ſolū ip̄m dici animatū et aīam habere: hoc de facili poteſt improbari. Aut enī hoc principiū eſt motiuuꝫmotu locali ſecundū naturā: aut motu ꝓceſſiuo. Si primo modo: tunc pari ratōe quidquid mouetur ſecunduꝫnaturā ſurſū deorſū haberet animā. haberet principium motus ſecundū locū in ip̄o ſe ſecundū accidens. Qd̓ vtiqꝫ falſum eſt manifeſte. Si aūt vltimomodo dicatur multa ex hoc incōuenientia ꝯſequunturPrimū quidē qꝛ hoc eſt cōtra philoſophū: qui in ſecundo libro de celo mūdo loquens de ſtellis orbe: ꝓbaea habere motū ꝓceſſiuū dicens. Extra rationeꝫ eſtvt natura ſtellas motu ꝓceſſiuo mobiles poſuerit:eis inſtrumentū motꝰ poſuerit. Naturaᵇ quippe nichilvanū et ſine cauſa poſuit. acſi diceret. nichil vanū inueniatur in rebꝰ inferioribꝰ: multo minus in rebꝰ ſuꝑoribus. Et qꝛ poſſet aliquis dicere: natura ingenerauit aīalibus inſtrumentū ꝓceſſiuū motus. aūt celovel orbibꝰ: obuiat philoſophus et dicit. Impoſſibile eſtvt natura ingeniet aīalibus et eis intendat: et a corꝑibus ſublimibus ac nobilibꝰ ꝓprietates vltimas habetibus recedat: et vt expoliet ea rebus: quibus poſſibileeſt vt incedāt ſe. Elogetqꝫ a rebꝰ habēt inſtrumētū