LiberQuartus

qui .ſ. finit viſum illoꝝ qui ſunt in mūdi medio. Aliusartificialis: qui finit viſum alicuiꝰ exiſtentis extra mūdi mediū. vnde ẜm diuerſos ſitꝰ diuerſus eſt orizon artificialiſ. Notandū ergo ꝙ ꝙͣtum ad ſitū recte ſpere eſtſemꝑ equinoctiū. orizon enim naturalis interſecat equinoctialem ꝑ mediū: ⁊ circulos ſiue potius ſperas quasdeſcribit ſol in quolibet die naturali: qui eque diſtātesſunt ab equinoctiali. vnde tantꝰ arcꝰ in ſuꝑiori emiſperio relinquitur: ꝙͣtus in inferiori. Ergo cū ſol ꝑ eos vniformiter moueat̉: ⁊ ſuꝑiorem tranſeat de die: ⁊ inferiorem de nocte: dies ⁊ nox erūt equales in recta ſpera exiſtentibꝰ. Nos aūt habemꝰ orizonta deuexū: nec interſecat aliquā ſperaꝝ a ſole deſcriptaꝝ. niſi illā quā deſcribit ſol exiſtens in equinoctiali. vnde tunc habemꝰ equinoctiū. Quādo aūt ſol eſt citra equinoctialē citiꝰ eleuatur ſupra orizonta noſtꝝ: ꝙͣ ſupra orizōta naturale: vnde citiꝰ habemꝰ ſolē: ꝙͣ illi qui ſunt in medio mundi. Similiter qn̄ deſcendit in ſero: citiꝰ deſinit illis apparereꝙͣ nobis: qꝛ citiꝰ trāſit eoꝝ orizonta ꝙͣ noſtꝝ. Minorēergo diem habemꝰ ꝙͣ illi: ꝙͣdiu ſol eſt citra equinoctialem. Ecōuerſo aūt accidit qn̄ eſt vltra. Ex p̄dictis patꝫꝙ ꝙͣto magis aliqui remouentur a mūdi medio: tantomagis habent inequalitatē dieꝝ. vnde illi qui habentpunctū vertiginale in polo zodiaci: quoruꝫ orizon ſe cōmetitur ecliptice: habent duos dies ꝯtinuos circa feſtūiohānis baptiſte. Duas aūt ꝯtinuas noctes circa natiuitatem dn̄i: qꝛ ſpera tunc deſcripta a ſole nō tranſit ſupra orizonta eoꝝ. Itē illi qui habent punctū vertiginale in polo arctico: quoꝝ orizon cōmetitur ſe equinoctiali: habent ꝑ medietatē anni diem ꝯtinuū: qn̄ ſol eſt citraequinoctialē. Noctē vero ꝯtinuā qn̄ eſt vltra. Ex ſupradictis patet ꝙ ecentricus ſolis ex vna parte altior eſt ⁊firmamento vicinior ꝙͣ ex oppoſita: hoc enī ſequitur exhoc ꝙ eſt extrinſecꝰ. Ꝙ aūt ponūt quidā ſolē in geminis plus morari duobꝰ diebꝰ ꝙͣ in alijs ſignis: qm̄ ibieſt eminentior ꝑs ſui ecentrici: videtur poſſe improbariqꝛ qd̓libet ſignuꝫ eſt equale cuilibet. et ſol vniformitermouetur per omnia et ſingula. igitur ꝑ equales morasſingula ꝑtranſit¶ De motu celi. ¶ Iſidorus vbi ſupra.XXII.Pera celi cū ſyderibꝰ in ea fixis duobꝰ axibuſvoluitur. Quoꝝ vnꝰ eſt ſeptētrionalis: qui arpellatur boreꝰ: et nunꝙͣ occidit. Et aliuſ auſtralis qui nunꝙͣ videtur: et vocatur auſtronothꝰ. voluituraūt ab oriente vſqꝫ ad occidentē ⁊ ecōuerſo. Septētrionibus breuiores gyros iuxta cardinē ꝑagentibꝰ ⁊ hocſemel in die et in nocte. .xxiiii. horaꝝ ſpaciis: quibuſ ſolſpacium ſuū ſupra terras et ſub terris ſua volubilitateconcludit. Et tanta celeritate ſpera celi dicitur currerevt niſi aduerſus curſuꝫ eiꝰ p̄cipitem aſtra currerēt: queeā retardant: mundi ruinā faceret. ¶ Ph̓s in ſecūdo celi ⁊ mundi. Cauſa vero multitudinis motuū circulariūeſt: qꝛ oꝑatio rei diuine eſt ꝑſeuerātia ⁊ ꝑmanentia: vnde ⁊ rei diuine motꝰ eſt ſempiternꝰ. Mouet̉ aūt celumab oriente in occidentē: ⁊ ip̄m motū primū eſt ſimplex:nō fabricatū neqꝫ generatū. nec cadens ſub corruptōenec mutatū. nec alteratū omnino. Cauſa em̄ prima eſtque mouet creatū primū. Et ſimplex eſt id quod mouetſimplex: nō generatū: neqꝫ corruptibile. Sūt aūt corꝑiquinto duo motꝰ. vnꝰ eſt tropicꝰ. ⁊ alter eſt reuolutio irreuolubilis. Et figura quidē orbicularis ꝯuenientior ēom̄ibus figuris ⁊ motibꝰ celi: qꝛ celū cū ſit orbicularemouetur motu velocis obedientie. ¶ Albertꝰ. Motuſaūt celi ſimplex dicitur duobꝰ modis. vno modo: qꝛ ip̄aeſt cauſa oīm motuū naturaliū. vnde cū ſecundū viamreſolutōis cauſati in cauſam: motꝰ celi vltimꝰ in genere motuū eſt: oportet ꝙ ip̄e ſit ſimpliciſſimꝰ. Secundomodo dicit̉ etiā ſimpliciſſimꝰ reſpectu tēporis: qꝛ .ſ. nullus motꝰ in tanto ſpacio poteſt eſſe in tam breui temꝑe

Tercio aūt modo ꝙͣtum ad regularitatē: qꝛ .ſ. in oībusꝑtibus ſuis eſt eque velox: qd̓ nō ꝯtingit in motu naturali recto: neqꝫ in violento. Uiolentꝰ em̄ motꝰ velox eſtin principio: et tarduſ in fine: vincente motore naturalimotorē violentū. Naturalis vero rectus tardior eſt inprincipio: ⁊ velocior in fine. Motꝰ aūt celi vniformiseſt in principio: in medio: ⁊ in fine. Nō ergo ſimplex dicitur ideo: qꝛ nō ſit continuꝰ. vel qꝛ non habeat partesinter ſe differentes. cū ibi ſit priꝰ ⁊ poſteriꝰ, ſed ꝓpterrationes p̄dictas.XXIII.De triplici motore celi ſecundū philoſophosOtor aūt celi ẜm philoſophos triplex eſt. Primus eſt deus: qui eſt motor extra: nō ꝓportio¶ ¶ natus mobili. Et hoc intēdit ptholomeꝰ qui dicit: ꝙ nichil mouet celū niſi ſolꝰ deꝰ. et etiā rabanꝰ quiꝓbat multis rationibꝰ ꝙ celi motor eſt extrinſecuſ: neqꝫcorpꝰ: neqꝫ virtꝰ exiſtēs ī corꝑe: neqꝫ diuiſibilis neqꝫ īdiuiſibil̓ ẜm corpꝰ: qꝛ tales inqͥt ſb̓e n̄ poſſunt pl̓es eſſe.Subſtantie nanqꝫ ſimplices nō conicte corꝑi non numerantur niſi ꝑ cauſam ⁊ cauſatū. Ideo multe potētienō poſſunt eſſe: ſed vna ſola. Motor iſte videt̉ innui inlibro methaphiſice vbi de tꝑe dicitur: ꝙ actio eiꝰ: et vita eiꝰ: et eſſe ipſius idem ſunt: huic ſoli motori cōuenitnec ꝑ ſe. nec ꝑ accidens moueri. Unde boetius in librode cōſolatōe ph̓ie. O qui ꝑpetua mundū ratōe gubernas. Terraꝝ celiqꝫ ſator. qui tēpora ab euo ire iubes.Stabiliſqꝫ manens das cuncta moueri. Secundꝰ motor eiꝰ eſt forma celo coniūcta: indiuiſibiliſ cū diuiſioneceli. Et huic motori cōuenit ꝙ ſit mobilis ꝑ accidēs: eoꝙ virtus ſua ꝓporcionatur mobili. Et ꝙ fortior eſt virtus eiꝰ in mobili immediato: ſicut tangit auenalpetrasin aſtrologia ſua. Terciꝰ motor eſt forma materialis diuiſibilis ẜm diuiſionē celi. Sicut graue em̄ eſt in terraet leue in igne: que ſunt potentie ad motū ſurſum ⁊ admotū deorſum: ita eſt formā quedā in celo: que eſt potētia ad motū circularem. Et illa potentia ꝓportionaturilli loco qui eſt circa mediū: ſicut potentia grauis ꝓportionatur loco deorſum. et potentia leuis: loco qui eſt ſuiſum. Et ꝙ hmōi motor in celo ſit: patet ex demonſtrationibus philoſophi in ſecūdo libro de celo ⁊ mundo: inquibꝰ ſupponit: ꝙ magnꝰ orbis citius circūuoluitur ꝙͣparuꝰ: ſicut magnus ignis velociꝰ aſcendit ꝙͣ paruus:qd̓ vtiqꝫ nō eſſet veꝝ: ſi non eſſet motor in celo diuiſibilis ẜm ꝙͣtitatem mobilis. Si aūt obiicitur in contrarium: ꝙ vnicus motꝰ ſimplex nō habet niſi vnū motoreꝫet ita primū mobile nō videtur triplicem motorem habere ſed vnū tantūmodo. Reſpondeo verum eſt ſi tresilli motores ordinarentur ad motum illū ex equo: ita ꝙvnus nō eſſet in alio. Sed deus qui eſt motor primꝰ abſolute mouet in motore qui eſt primus in natura: ſicutcauſa prima mouet in cauſa ſecunda. Motor aūt ille qͥeſt primus in natura: mouet ẜm potentiā mobilis circūlaris: ſicut forma ignis ſubſtantialis: mouet ignē ſurſuẜm potentiā leuis.XXIIII.Ꝙ celū iuxta philoſophos habet animaꝫſęſe mouentemUod aūt motor ille qui eſt intra: et nō eſt diuiſibilis ẜm ꝙͣtitatē mobilis ſit anima celi: planevidentur aſſerere philoſophi. Nā in ſecundo libro celi et mundi exp̄ſſe dicitur: ꝙ celū habet animā: eteſt in eo principiū motus. In primo quoqꝫ idem philoſophus dicit: ꝙ vita eſt in celo fixa in ſecula ſeculorumque nec finitur: nec deficit: dicit quoqꝫ cōmentator ſuꝑeundem libruꝫ: ꝙ celū habet intellectū qui eſt forma indiuiſibilis ſecundū quantitatē celi: et ille eſt anima eiꝰ.In libro ergo de ſubſtantia orbis dicitur: ꝙ forma mouens celū eſt anime natura. et principiuꝫ huius animeẜm qd̓ eſt anima: eſt mouere circulariter. In eodeꝫ etiāita legitur. Animaliū quidem anime ſunt neceſſarie in