QuartusLiber

eſſe ſpaciū in quo ſunt orbes: et ꝙ ex orbibꝰ ſunt qͥ ſurſum ſunt ⁊ deorſum. Et ex eis ſunt qui ſunt ⁊ deorſuꝫ.Et iſte locꝰ .i. ſpaciū orbiū: oībus medietatibꝰ orbiū eſtdiuerſus. Cui nos conſentiētes dicimꝰ: ꝙ ſurſum ⁊ deorſum in celo ſunt. Et eſt orbis longitudo de polo ī polum: ita ꝙ polꝰ antarticꝰ ſit ſurſū: et articꝰ deorſuꝫ: ẜmprimi orbis dimenſionē. Porro ẜm dimenſionē aliorūin quibꝰ planete ſunt. polꝰ qui eſt in noſtro emiſperio ēſurſum. Et polꝰ qui eſt in inferiori emiſperio eſt deorſūEt hoc eſt qd̓ intendit dicere ph̓s: ꝙ ex oībus quidamſunt ſurſum: ⁊ quidā deorſum: qꝛ .ſ. vna medietas orbiſeſt ſurſum: et altera deorſuꝫ. Et hoc eſt ꝙ ẜm hoc orbeſdiſtinguūtur occulti: ⁊ orbes viſibꝰ noſtris ſubiecti. Cūaūt dicit philoſophꝰ ꝙ iſte locꝰ ex oībus medietatibuseſt diuerſus. Intelligitur ꝙ orbes q̄ ſunt circa vl̓ citraprimū orbē diuerſificant̉ in polis ⁊ orientibꝰ ⁊ occidentibꝰ. ac ꝑ ꝯſequens in ſurſum ⁊ deorſuꝫ: et in dextro acſiniſtro. Ad primū aūt obiectū dicimꝰ: ꝙ ſurſū et deorſum duobꝰ modis dicunt̉. Uno modo ꝙ ſint principiūmotꝰ recti localis: ⁊ ẜm hoc ꝯtraria ſunt: ⁊ ad ip̄a leue⁊ graue mouent̉. Alio modo ẜm ꝙ principia ſūt ac termini motꝰ augmenti. vel principia ⁊ termini longitudinis: ⁊ ſic nō ſunt ꝯtraria. ſecundū hoc dicit philoſophꝰin libro de aīalibꝰ: ꝙ in pueris membra ſuꝑiora ſūt maiora ꝓpter abundantiā caloris pellētis alimentū ſurſūpoſtea vero fit ecōuerſo. Ad aliud vero dicendū eſt: ꝙſurſū ⁊ deorſū ſunt in celo ꝓut ſunt principia ⁊ terminꝰ¶ XIIII.longitudinis tantūmodo.¶ De ordine p̄dictarū ſex differentiarū ī celoErito itaqꝫ videt̉ rep̄hendi pitagoraſ ꝙ loquebatur de dextra ⁊ ſiniſtra. Non aūt de ante etP. retro: ſurſū ac deorſū. Cū tn̄ illa quattuor ī pluribus numerātur corporibꝰ ꝙͣ dextrū ⁊ ſiniſtꝝ. Sꝫ notandū ꝙ iſte ſex differentie ꝓut ſunt in celo ⁊ aīalibusꝯſiderantur duobꝰ modis. Uno modo .ſ. ꝓut ſunt principia dimenſionū. Alio mō ꝓut ſunt principia motuuꝫSi cōſiderentur ꝓut ſunt principia dimenſionum: hocmodo priꝰ ſunt ſurſuꝫ ⁊ deorſū: et cōſequenter dextꝝ etſiniſtꝝ. vltimo vero ante ⁊ retro. Sicut prius eſt longitudo: et poſtea latitudo: ⁊ ꝓfunditas vltimo. hunc ordinem philoſophꝰ attēdit: qn̄ pitagoraꝫ rep̄hendit: qͥ prius loquebatur de dextro et ſiniſtro ꝙͣ de ſurſū ⁊ deorſūSi vero cōſiderentur ẜm ꝙ ſunt principia motuū: hocmodo prior eſt dextra et ſiniſtra: cōſequenter ante et retro. et vltimo ſurſum et deorſum: prior ſiquidē in mūdoeſt localis motꝰ: ⁊ cōſequenter alteratio ad generatōeꝫ⁊ corruptōeꝫ in inferioribꝰ. vltimo vero generatoꝝ augmentū: et hunc ordinē pitagoras cōſiderauit: dixerūtaūt quidā ꝙ dextra et ſiniſtra diuerſimode ſunt ī diuerſis. Et ꝙ in quibuſdā ſola virtute differūt: vt in celo.In quibuſdā figura et virtute: ſicut in hoībus et planetis. Et iſti quidē dupliciter falſū dicūt .ſ. qꝛ dextꝝ et ſiniſtꝝ ẜm areſtotilē figura nō differunt: ſed ante ⁊ retroſurſum et deorſū: ſicut etiā ſuꝑius eſt oſtenſuꝫ. Et etiāqꝛ dextrum et ſiniſtrum in planetis nō ſunt: vt ꝓbatuꝫeſt ſuꝑius.¶ XV.¶ De partibus celum diſtinguentibus¶ Iſidoruſ. li. iij.Tis eſt ſeptē trionalis linea recta: q̄ ꝑ mediampilam ſpere tendit. ſic dicta: qꝛ ſpera ī ea vt roI ta voluitur. vel qꝛ ibi plauſtꝝ eſt. Poli ſunt circuli qui ꝑ axem currūt. ſic dicta qꝛ ſunt axiū cicli ex vſuplauſtroꝝ a poliēdo .ſ. nominati. hoꝝ alter eſt ſeptētrionalis: qui et boreꝰ dicitur. et nunꝙͣ occidit: ſed ſemꝑ videtur. Alter auſtralis qui nunꝙͣ cernit̉: qꝛ dextra celialtiora ſunt: p̄ſſa auſtri. Cardineſ celi ſunt extreme partes axis: ſic dicti: qꝛ ꝑ eos vertitur celū. vel qꝛ ſicut corvoluūtur. Conuexa celi ſunt extrema eiꝰ a curuitate dicta: qͣſi cōuerſa vel inclinata. Curua enī ſunt et ad mo

dum circuli flexa. Canne celi due ſunt .ſ. canna ortꝰ: etcanna occaſuſ. hinc enī ſol ꝓcedit. illic ſe recipit. Climata celi .i. ꝑtes vel plage quattuor ſunt: quaꝝ prima oriētalis eſt: vnde alique ſtelle oriunt̉. Secunda occidētaliſvbi alique ſtelle nobis occidūt. Tercia ſeptentrionalisvbi ſol ꝑuenit in maioribꝰ .ſ. diebꝰ. ſic dicta a ſeptē ſtellis axis: que in ip̄o reuolute rotatur. Quarta auſtraliſvbi ſol in maioribꝰ ꝑuenit noctibꝰ. Sūt et alia ſeptē climata celi: quaſi ſeptem linee ab oriente in occidentē ſb̓quibꝰ et mores hoīm diſpares: et aīalia ſpecialiter naſcuntur: que uocantur a quibuſdā locis famoſis. Hoꝝprimū eſt meroys. Secundū ſonoys vel ſyenes. Tercium cātacoraſ .i. affrica Quartū rhodꝰ. Quintū elleſpōtus. Sextū meſopontū. Septimū bruſcenꝰ ¶ XVI.¶ Idem in eodem.De zonis vel circulis in ea contentis.¶ One celi vel circuli ſic dicti ſunt: eo ꝙ in circūductione ſpere exiſtunt haꝝ diſtinctōibꝰ q̄daꝫꝑtes ſua temperie incoluntur: quedaꝫ īmanitate frigoris aut caloris inhabitabiles ſunt. Primuſ itaqꝫ circulꝰ arcturꝰ dicit̉: eo ꝙ intra eū arcturi ſigna īcluſa ꝑſpiciuntur. Secundꝰ tropicus appellat̉: qꝛ ſol in eocircūiens aquilonis finibꝰ eſtatē facit: et vltra eum nōtranſit: ſed ſtatim reuertit̉. Terciꝰ equinoctialis: qꝛ ſolcū ad eū ꝑuenerit: equinoctiū facit. Quartꝰ antarticuſdicit̉: qꝛ cōtrarius eſt illi circulo qui arcticꝰ appellaturQuintꝰ brumalis dicitur: qꝛ ſol cū ad eū ꝑuenerit: hyemem his qui ad aquilonē ſunt facit. Et eſtatē his quiin auſtri ꝑtibus cōmorantur. zodiacꝰ aūt circulꝰ eſt quiex lineaꝝ quinqꝫ angulis: et ex vna linea ꝯſtat. Lacteꝰcirculꝰ eſt via que in ſpera videtur. lactea a candore dicta: qꝛ alba eſt. Hāc aliqͥ dicūt viā eſſe: qͣ circūit ſol ⁊ exip̄iꝰ ſplendoris trāſitū: ſic lucere¶ XVII.De circulis in maiori ſpera imaginādis.¶ Ex ſperaT aūt hec et alia de circulis in orbe maiori cōtentis euidentiꝰ pateāt. Intelligamꝰ nos qͥ ſuper faciem terre reſidemꝰ eſſe in centro .i. in mūdi medio. Et firmamentū. ꝙ vniformi motu mouet̉ ſuper terrā. ſtabile eſſe et firmuꝫ. Deinde imaginemur ineo ſeptē puncta. Primū recte in ſeptētrione in extremtate firmamenti: et appellatur polus articꝰ Polus quidem ꝓprie dicitur illa ꝑs axis q̄ excedit rota. vnde hacſimilitudine extremitas firmamēti polus dicitur: quiaſicut rota circa axem: ita firmamentū circa lineā voluit̉quandā intellectualem: que ꝓtenditur ꝑ mediū terre apolo arctico vſqꝫ ad polū antarticū. vn̄ et illa linea axiſdicitur. Arcticus aūt dicitur ab arcto ſtella ſibi vicinaSecundū punctū intelligamꝰ recte in meridie in extremitate firmamenti: et dicitur polus antarticꝰ: quaſi cōtra arcton. Terciū imaginemur directe ſuꝑ verticē noſtram: et dicitur vertiginale. Quartū ecōtra recte ſubpedibꝰ noſtris: et dicitur oppoſitū vertiginali. Quintūin oriente ſimiliter et dicitur orientale. Sextū econtrario in occidente: et dicitur occidentale. Septimū ī ip̄ocentro. poſt hoc intelligamus pedē circini in ip̄o centroimmotū eſſe. Reliquū vero pedem circini volui ꝑ punctum vertiginale. ꝑ occidentale: ꝑ oppoſitum vertigili: ꝑ orientale: et redire vſqꝫ ad vertiginale. ſic deſcribitur circulus: qui dicitur equinoctialis paralelluſ. Equnoctialis quidē: qꝛ cū ſol ꝑuenit ad cum: tunc habemuſequinoctium et interſecat equinoctium in duobꝰ ſigniſequinoctialibꝰ. Paralellus aūt dicit̉ quaſi eque diſtasIteꝝ intelligamꝰ pedem circini circūuolui: reliquo immoto ꝑ punctum occidentale: ꝑ polum articum: ꝑ punctum orientale: ꝑ polū antarticū: ⁊ ſic redire ad occidentale. Sic deſcribitur circulus qui dicit̉ colurꝰ .i. caudabouis ſilueſtris ꝑ ſimilitudinē: qꝛ nō videmus huiꝰ circuli niſi medietatē. ſicut bos ſilueſter ſupra dorſum ſuū