QuartusLiber

ip̄oꝝ ab oriente ⁊ occidente illius. Falſum ergo dicūt:qui areſtotili imponunt: ꝙ dixerit planetas moueri aboriente primi orbis in occidentē ip̄ius.X.De ratōibꝰ auenalpetre aſtrologi ad idē.T hoc tn̄ eſt ratio auenalpetre ī aſtrologia ſuaqui dicit ꝙ corpꝰ vniꝰ nature ẜm naturalē motum mouetur ab eodē loco in eundē. Cuꝫ ergoom̄s ſpere ſint vniꝰ nature: om̄es mouentur ab orienteꝑ occidentē iteꝝ redeundo in orientē vniformi motu ſecundum natura. Alia quoqꝫ ratio ad idem hec eſt: qn̄circuli duo vnus extra: aliꝰ intra: mouentur cōtra ſe inuicem. vnꝰ ſiſtit aliū vel ſcindit eū: ſi non fuerint equefortes. Si ergo celū mouetur ab oriente in occidentemet inferiores orbes econtra. Aut ſiſtent ſe inuicē. Autvnꝰ alteꝝ ſcindet: quoꝝ vtrūqꝫ falſuꝫ eſt. Relinquiturergo ꝙ om̄s moueantur ab eodē loco in eundē: veꝝ adprimā rationē dicimꝰ ꝙ ſuꝑiora corꝑa nō habent in ſecontrarietatē. ideoqꝫ nō mouentur ad loca ſua ꝯtraria:ſicut corꝑa inferiora. Et vnꝰ eſt locꝰ deorſum: qui dicit̉mediū: ad quē mouetur terra. Et aliꝰ a medio ſurſum:ad quem mouetur ignis. Eſt aūt locꝰ citra mediuꝫ: adquem nullū mouetur corpꝰ. Nā om̄e corpus qd̓ mouēt̉ad aliquē locū ſecundū naturā: quieſcit naturaliter qn̄in illo eſt. Suꝑiora vero mouentur in loco ſuo circulariter. Et ꝑtes ip̄iꝰ loci vel ſitꝰ: nō ſunt ad inuicē contrarie: ſicut ꝯtraria ſunt ſurſum ⁊ deorſum. Sed tn̄ habēteandem diuerſitatem in eadē natura ſitꝰ ⁊ loci. Ideoqꝫdiuerſi orbes in diuerſis ꝑtibus eiꝰ poſſunt inciꝑe mōtus: ratōe diuerſaꝝ diſpoſitionū: que ſunt in motoribꝰ⁊ mobilibꝰ. Ad alia vero ratōeꝫ dicimꝰ ꝙ ad hoc reuera ꝙ circulꝰ cōtra circulū directe moueatur: oportet: ꝙ īeiſdem polis ⁊ in eodē axe moueātur: qd̓ nō faciunt orbes planetaꝝ cū orbe primo. vel forte poteſt dici meliꝰꝙ inferiores motores ꝯtrarii nō ſunt motori ſuperioriqm̄ potiꝰ intendūt ⁊ appetūt ei ſimilari. Ideoqꝫ mouētur etiā motu ip̄iꝰ .ſ. motu diurno: ⁊ inſuꝑ habent ꝓprium motū. vt dicitur infra. qui nō eſt ꝯtrariꝰ motui primo: ſed habet ordinē ſub ip̄o ad cōſiſtentiā nature. Nāꝓpter diuerſitatē inferioꝝ: neceſſe eſt diuerſos motusin ſuꝑioribꝰ eſſe: ſicut ꝓbatur in ſecūdo libro de generatione ⁊ corruptōe. Et in ſecūdo libro de celo ⁊ mundo.Auenalpetras tn̄ ratōes illas ꝯcedit: ⁊ ponit om̄es moueri ab vno motu primo: cuiꝰ virtꝰ fortior eſt immediato: ꝙͣ in ſecūdo: ⁊ in ſecundo ꝙͣ in tercio. et ita de alijs.Ideoqꝫ in primo facit motū diurnū: reuoluens ip̄m depuncto ad punctū. In ſecūdo aūt ⁊ inferioribus in tꝑediurni motꝰ nō facit ꝑfectā reuolutōeꝫ: ſed remanet ꝑs⁊ iteꝝ in alio die ꝑs. Et ẜm hmōi remanētias dicit: ꝙplanete ab occidente in orientē moueri vident̉ cū tn̄ nomoueant̉. Ꝙ aūt diuerſimode mouentur. hoc dicit cōtingere ꝓpter diuerſitatē poloꝝ ⁊ circuloꝝ ¶ XI.Qualiter in celo et in terris diſtinguiturdextrum et ſiniſtrum.Ciendū vero ꝙ ſiniſtꝝ ⁊ dextꝝ aliter ſumūturabſolute: aliter in comꝑatōe ad nos. Abſoluteduobꝰ modis .ſ. ẜm ſimilitudineꝫ: vt in ſtatua.Secundū veritatē in illis in quibꝰ ſunt motꝰ diuerſi utin aīalibꝰ in quibꝰ eſt principiū motꝰ in dextra ad alteram ꝑteꝫ videlicet ſiniſtrā. primo eniꝫ ſe trahit dextra:ꝓpter hoc etiā aīalia cū ambulare incipiūt: dextꝝ pedēpriꝰ: ac deinde ſiniſtꝝ ponūt: qꝛ ſic facilior eſt ambulatio. Similiter ⁊ in celo ẜm veritatē ſunt: vbi principiūmotꝰ eſt ab oriente: ⁊ regiratio ab occidente. Nec ſinecauſa dixi motꝰ diuerſi: ſꝫ ꝓpter grauia ⁊ leuia: que videlicet nō habent niſi vnū motū a medio vel ad mediūIdeoqꝫ nō habent motū dextꝝ ⁊ ſiniſtꝝ. Quo ad nosetiā dicuntur duobꝰ modis. videlicet aut ꝑ relatōeꝫ ſolam: ſicut illa q̄ ſunt verſus dextꝝ ⁊ ſiniſtꝝ ī comꝑatōe

ad nos. Aut ꝑ relatōeꝫ ad fatū: ſicut augures obẜuātaues a dextris ⁊ a ſiniſtris ſedenteſ. Nec ideo hoc dicimus: ꝙ credimꝰ vim aliquā habere fatuꝫ: ſed qꝛ diſtinctio hec eſt antiquoꝝ. Porro dicit areſtotiles de celo ⁊mundo li. ii. Ꝙ dextꝝ ⁊ ſiniſtꝝ nō eſt in aliquo planetaꝝ. Qd̓ etiā dictat ratio manifeſta. Cū enī dextꝝ et ſiniſtrū ſint principia motꝰ localis. vt dictū eſt. ⁊ planetenō habeāt motū localē ꝓceſſiuū: ſicut manifeſtū eſt ideodextꝝ ⁊ ſiniſtꝝ in eis ſuꝑflueret: et ſic aliquid ī naturavanū eſſet. Dixerūt aūt quidaꝫ: ꝙ dextra celi eſt vbi eſtabundātia lumiuis diſponentis ad motū. Siniſtra vero vbi minus eſt de lumine: qd̓ ſi veꝝ eſſet: qn̄qꝫ in occidente eſſet celi dextra: qm̄ illa ꝑs vbi abundat lumē: reuoluitur circulariter: ſicut et alia. hoc aūt eſt ꝯtra ph̓min libro de celo ⁊ mundo dicentē: ꝙ dextra eſt vbi videmus ſtellas oriri. ſiniſtra vero vbi videmus eas occide¶ XII.¶ Qualiter in celo ſunt ante et retro.Orro de retro et ante celi: que ſecunduꝫ philoſophū ſunt principia motꝰ alteratōnis. Queripoteſt qūo in celo ſint cū alteratio nō ſit in celoſicut patet ex ſupradictis: p̄terea cū ante et retro differunt in figura ⁊ in virtute: in celo aūt non inueniat̉ differentia ſecundū figurā: qꝛ rotundū eſt vbiqꝫ. videturꝙ an̄ ⁊ retro nō ſint in celo. dicit tn̄ ph̓s: ꝙ iſta ſex principia dimenſionis videlicet. ante. retro. ſurſuꝫ: deorſuꝫdextꝝ. ſiniſtꝝ. ſunt oīs corꝑis cōpleti. Celū aūt eſt corpus completū: vel potiꝰ completiſſimū. Dicimꝰ ergo ꝙante et retro ſunt in celo ſecundū diſpoſitōeꝫ circuli ſignoꝝ: ſub quo mouetur ſol: qui declinat ab oriente verſus meridiem: et motores planetaꝝ habent declinatōeꝫſecundū ꝑtem illaꝫ: p̄cipueqꝫ ſol. Eſt aūt in celo principium alteratōis effectiue: qꝛ .ſ. efficit alteratōneꝫ. Exmotu quippe ſolis ad ante verſuſ aquiloneꝫ: et declinationem ipſius retro verſus meridiem: cōtinua fit alteratio in inferioribꝰ. et ꝯſequentur continua generatio etcorruptio: qꝛ latio ſolis in obliquo circulo cauſa eſt generationis et corruptōis in iſtis inferioribꝰ. Huiꝰ eniꝫinclinationem contingit fieri quādoqꝫ longe: quādoqꝫꝓpe. Inequali vero exiſtente diſtātia inequaliſ erit motus: quo circa ſi in adueniendo et ꝓpe eſſe fit generatioIn recedendo et longe fieri ab ip̄o fit corruptio. Similiter etiā in aīalibus nō fit alteratio: niſi ſecundū qualitates ſenſibiles ꝓprie: ſicut ꝓbatur in li. phiſicoꝝ. vii.Cunqꝫ. vt dicit philoſophꝰ. Ante ſit vbi ſunt ſenſus:manifeſtū eſt: qualiter ante et retro principia ſunt alterationis in aīalibus. Iſta quippe .ſ. ante et retro maxime diffiniuntur in corꝑe ſpirāte: qd̓ eſt animatū animaſenſibili: ſicut ip̄emet dicit. vnde et qd̓ dicit an̄ eſſe: vbiſunt ſenſus. Nō habet locū in celo: ſed tm̄ in animalibꝰꝘ aūt dicit ſex illas differentias in om̄i corꝑe cōpleto eſſe. Intelligendū eſt eū ibi corpꝰ completuꝫ appellare ꝑfectū ſecundū principia motꝰ in ſeip̄o. vel ſecundūprincipiū motꝰ localis diuerſitatem habentis: ſicut eſtmotꝰ animalis: ⁊ principiū motꝰ alteratōis ꝑ ſenſus: etprincipiū augmenti ꝑ ſurſū ⁊ deorſum. ¶ XIII.¶ Qualiter ſurſuꝫ ac deorſum ſunt in eoEſurſum aūt et deorſum q̄ ſecūdū philoſophūI Aprincipia ſunt longitudinis in celo. Merito etiam queri poteſt quo. Si em̄ ſurſuꝫ eſt ſecundūmagnā diſtantiā a medio. videtur ꝙ circūferentia celivbiqꝫ ſunt ſurſum: et nuſꝙͣ deorſum. p̄terea ſurſuꝫ ⁊ deorſum principia ſunt motꝰ augmenti iuxta philoſophūAt in celo nō eſt augmentū. Itē ſurſum et deorſuꝫ ſūtcōtraria: et contraria in celo nō ſunt. Dicūt aūt quidaꝫꝙ ſurſum eſt vbiqꝫ iuxta celū et in celo. Deorſum aūt īterre centro. Et ꝙ in celo eſt vnū iſtoꝝ: nō aūt reliquuꝫ.Sꝫ hoc eſt ꝯtra philoſophū: qꝛ dicit orbis longitudinē