LiberQuartus

celum ſicut pellem: que .ſ. pretendit tabernaculum. Etyſaias. Qui ſtatuit celū vt camerā .i. archā: vnde videt̉ad modū circuli figuratū. Reſponderi poteſt: ꝙ vterqꝫloquitur ibi vulgariter de emiſperio quod eſt ſuꝑ nosverſus polū articum.VII.De ambitu eius et continentia ¶ Areſtotiles vbi ſupra li. i.Ico ergo nunc: ꝙ totum contentū ex vltimo inceſſus ⁊ motꝰ eſt compoſitū ex om̄i corꝑe naturali ſenſato: neceſſario: qꝛ nō eſt extra celuꝫ corpus. Nec eſſe poteſt om̄ino. Nec multi ſunt celi nec fuerunt nec erunt. Sed vnū eſt celū ꝑfectuꝫ: completum:cui nō eſt ſimile. Nec eſt locꝰ extra celū. nec plenitudo.nec vacuitas. nec tempꝰ. vacuuꝫ em̄ illud diffinierunt.In quo non eſt aliqd̓ corpoꝝ: ſed poſſibile eſt eſſe in eo.Tempꝰ aūt eſt numerꝰ motꝰ. Motꝰ aūt nulli ineſt niſicorꝑi naturali. Et omnes quidē res quieſcunt a motuſuo: cū ad loca ſua ꝑueniunt. Spere alias ſup̄mi auteꝫmobilis nō quieſcit om̄ino motꝰ: qꝛ locꝰ huiꝰ corꝑis eſtrotundꝰ ¶ Ideꝫ in. iiii. li. phiſicoꝝ. Quedā enī ſunt inloco ꝑ ſe: vt omnē corpꝰ ẜm ꝙ mobile vel ẜm augmētū.Alia vero ꝑ accidens: vt anima ⁊ celū. Nō enī celū alicubi totū ē vt in loco quodā: qꝛ nullū corpꝰ ip̄m cōtinetſub quo moueatur. Sꝫ ꝑtes eiꝰ quedā in loco ſunt: oēsin eo aūt qd̓ circulariter ſunt ꝯtinet alia aliaꝫ. vnde circulariter ſolū mouetur qd̓ ſurſuꝫ eſt: omne nanqꝫ .i. vniuerſuꝫ nō eſt alicubi: qꝛ qd̓ alicubi eſt: extra ip̄m aliqͥdeſt. Et extra om̄e ⁊ totū nichil eſt. Ideo oīa in celo ſūt.qꝛ celū eſt: qd̓ om̄e eſt: ſcꝫ ꝙͣtum ad continentiā oīm corpoꝝ. Eſt enī qd̓dam vltimū ⁊ tangens mobile: terminꝰqꝫ corꝑis quieſcentis. Terra nanqꝫ in aqua eſt: ⁊ hec īaere. hic aūt in ethere. ⁊ hic in celo. Celū autem nō amplius eſt in alio. Nō itaqꝫ locū neceſſe eſt ſpaciū aliqd̓eſſe corporeū. nec puncti eſſe locū. Et locꝰ eſt alicubi .i.in aliquo: nō ſicut in loco: ſꝫ ſicut terminꝰ in finito. Nōenī omne qd̓ eſt: in loco eſt. ſed corpꝰ mobile ẜm locum¶ Ex libro de naturis reꝝ. Tria itaqꝫ corꝑa diſtinguūtur in mundo videlicet. Infimuꝫ qd̓ eſt terra in centropoſita ideoqꝫ manens immobilis. mediū aūt aer vl̓ aqͣvel ignis. Suꝑmum vero celeſte. Et ſicut corꝑa: ſic etiam qualitates differūt. In infimo nanqꝫ eſt opacitas.In medio dyaphaneitas. In ſup̄mo vero ꝑſpicuitas.De his quidā ex noſtris ſatis aꝑte diſtinguēs: ſic ait.Terra iacet ſtabilis: aqua fluit labilis. aer nutat mobilis. ignis volat volubilis. voluit̉ rotabilis machina ſperalis. ¶ Albertus. Figura ſiquidem ſperica latior eſt:⁊ occupatior oībus figuris rectaꝝ ſuꝑficieꝝ. Ideoqꝫconuenientior eſt celo. Et hoc etiā qꝛ multe linee: multeqꝫ ſuꝑficies ambiunt omnes figuras ſuꝑficiales. Sola vero ſperica inter oēs figuras corꝑales eſt quaꝫ ambit vna ſuꝑficies. Circulꝰ quoqꝫ ſolꝰ eſt inter oēs figuras quē ambit vna linea. Ceteꝝ corꝑi rotundo non eſtcontrarium omnino.VIII.¶ De dextra celi ac ſiniſtra. ¶ Actor.Cce dictum eſt de firmamento ẜm ſe. Nunc reſtat dicendū de ꝑtibus eiꝰ. Et primo quidē deꝑtibus orbis q̄ ſunt principia ſue dimenſionisin oībus orbibꝰ .ſ. longitudinis. latitudinis. ⁊ ꝓfunditatis. He ſunt ſurſuꝫ ⁊ deorſum: dextꝝ ⁊ ſiniſtꝝ: ante etretro. ¶ Albertꝰ. Dextꝝ ſiquideꝫ ⁊ ſiniſtꝝ q̄ ſunt prircipia motꝰ localis dixit pitagoras eſſe in celo. dicit philoſophꝰ aūt: ꝙ dextꝝ eſt: vnde motꝰ localis incipit. Sꝫniſtrum vero ꝑ qd̓ in dextꝝ reuoluit̉. vnde cū circulusnō habeat principiū ac medium ⁊ fineꝫ ſui motꝰ vt dicit ph̓s in phiſicis. Nō videt̉ firmamentū qd̓ eſt circūlare: dextꝝ vel ſiniſtꝝ habere. Qd̓ enī principiuꝫ ⁊ medium ⁊ finem ſui motus nō habet in ſe: nec in ſe habetvnde motus incipiat: ⁊ ꝑ qd̓ reuoluitur: p̄terea cū celūmoueat̉ ab oriente in occidentē: nec ibi motꝰ ſiſtat: ſed

econuerſo regirat. Qua ratōe dicit̉ inciꝑe grātia ſemicirculi ſuꝑioris in oriente: dicitur ⁊ inciꝑe gratia inferioris in occidente. Si ergo dextra celi dicitur oriens qꝛſcilicet inde motꝰ eiꝰ incipit: eadem ratōne ⁊ occidens.Itē vna ꝑte circuli mota: mouent̉ omnes. qua ergo ratione incipit in vna motꝰ: eadē ratōe in oībus. vbiqꝫ ergo eſt dextera: vbiqꝫ ſiniſtra. Nos aūt dicimus reueracelū habere dextꝝ ⁊ ſiniſtꝝ: differentes in virtute: ſꝫ cōuenientes in figuris. Sic enī areſtotiles ait in li. ii. decelo ⁊ mundo: Ꝙ dextra ⁊ ſiniſtra nō differunt ī figura. ſed ante ⁊ retro ſurſum ⁊ deorſum. Quod etiā videmus exp̄ſſe in humano corꝑe. pes enī dexter figuraturſicut ſiniſter. Et manꝰ dextra: ſicut ſiniſtra. membra vero ſuꝑiora nō figurātur: ſicut inferiora. nec anteriora: ſicut poſteriora Sed notandū ꝙ celū aliter conſideraturvt eſt locꝰ inferioꝝ. et aliter ẜm naturā ꝓpriā: ẜm quādiſtinguitur a ceteris corꝑalibꝰ. Ideoqꝫ virtutes quaſdam habet: ẜm ꝙ eſt locꝰ. ⁊ quaſdā ẜm ꝙ eſt celū. Suꝑponimus aūt ꝙ celū moueatur a motore ſibi cōiuncto.Et nō tantū a deo: ſicut inferiuſ habetur: vbi de motuceli agit̉. Dicimꝰ ergo ꝙ dextra celi eſt in oriente: ꝙͣtuꝫad virtutē loci ſui ſitus. Et hoc patet ex eo: ꝙ motu celimouendo illud: mouet oīa naturalia. Cunqꝫ motꝰ ſemꝑſit ab immobili aliquo primo: ſicut ꝓbatur in phiſicis:oportet vt ille motor ſit immobilis. Et locꝰ vnde primomouetur immobilis. dico aūt locū in ꝑte orientis: eo ꝙibi abundat vis primi motoris. vnde qꝛ ꝑ motum celieffluit virtꝰ eiꝰ in totā naturā. Ad primū ergo obiectūdicimꝰ: ꝙ licet circulꝰ inꝙͣtum circulꝰ principium et mediuꝫ ac finē habeat in centro: ⁊ nō in circūferentia. Circulꝰ tn̄ in materia naturali habens poſitōeꝫ ẜm ſitummundi: nō eſt eiuſdē ratōis cū oībus ꝑtibus ſuis. vndemotus eiꝰ in vna ꝑte inchoat: ⁊ in alia ꝑte regirat. Adaliud dicendū eſt: ꝙ diſtinctio circuli celi ꝑ dyametruꝫnō ſiſtit motum. Et ideo nō de neceſſitate eſt oriens invtroqꝫ puncto dyametri. Niſi forte quo ad nos ⁊ nō ſecundum naturaꝫ. Ad aliud ſimiliter poteſt dici: ꝙ licetmota vna ꝑte circuli: moueant̉ omnes: nō tn̄ in oībuseſt rō inceptōis motꝰ: vt patet ex p̄dictis. ¶ IX.Utrū oīm celi orbiū ſit eadē dextra.Uxta hoc queri poteſt vtꝝ eadē dextra ſit omnium orbiū. hoc eſt. vtꝝ omnes orbes eundemhabeāt orientē. videt̉ enī ꝙ nequaꝙͣ: qꝛ non eſtidem initiū vnde incipit motꝰ oīm. ⁊ tn̄ ab oībꝰ imponitur areſtotili: ꝙ dixerit omnes orbes ab oriente in occidentem moueri. At hoc itaqꝫ ſoluit̉ diuerſimode a diuerſis. Nā ẜm areſtotilē: nō eſt idē oriēs oīm. Sꝫ oriēsplanetaꝝ eſt in occidēte orbis ſtellaꝝ fixaꝝ. Ideoqꝫ dicit ꝙ oēs orbes mouent̉ ab oriente in occidentē. Increpatqꝫ pitagoraꝫ qui dixit: eos qui habitant ſub ſperaviſibꝰ noſtris occultatos eſſe in medietate orbis inferioris in ſiniſtra ꝑte. hoc eſt. illos antipedes qui ſunt verſus polum antarticū verſus orientem. Nos autē habitare dixit in medietate orbis ſuꝑioris ī dextra ꝑte. Ethoc ẜm motum ſpere ſtellate. Satiſqꝫ patet eum dixiſſefalſum. Si enī dextra eſt in orientē. ſicut ip̄e dicit. tuncantipedes habitant in ꝑte ſuꝑiori orbis. In ſiniſtraqꝫſub motu habitāt regiratōis. Nos aūt qui verſus articum polum ſumꝰ: habitamus in celi dextra inferioreꝑte orbis: quoniā habitamꝰ ſub aſcenſu inceptōis motus celi. Sed ẜm orbes planetaꝝ veꝝ dixit pitagorasqꝛ dextra planetaꝝ eſt in ſiniſtra orbis ſtellaꝝ fixarumIdeoqꝫ ẜm orbes illos nos ſumuſ in orbe ſuꝑiori in ſiniſtra: qꝛ motꝰ regiratōis planetaꝝ eſt ſuꝑ nos. Et illiqui habitāt in emiſperio alio: ſunt in ꝑte inferiori in dextra. Et ẜm ꝓprium motū planetaꝝ: non ẜm diurnunNā ẜm illum motum aſcenſus planetaꝝ ex inceptōibꝰeoꝝ eſt ſuꝑ eos: et ideo contingit: qꝛ variantur poli plauetaꝝ a polis orbis ſtellaꝝ fixaꝝ: oriēteſqꝫ ⁊ occidētes