Druckschrift 
1 (1481)
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

LiberQuartus

quoꝝ forme carent contrariis. Ideoqꝫ ingenerabilesincorruptibiles ſunt. Et ſubiectū eoꝝ non eſt cōmune.Si em̄ cōmune eſſet ꝓpriaꝫ formā haberet. Nūc ātꝓpriam habet: quā ſemꝑ habet.IIIDe diuerſis opinionibus circa natura eius.ActorAtet ergo de natura celi multe fuerūt opiniones. alij quidē poſuerūt ip̄m eſſe de numero ſimpliciū: ita vt totū eſſet forma: materiaꝫ haberet: inducentes ſe illud areſtotilis in libro decelo mundo. Celū eſt ex aliquo omnino. Alii verodixerūt illud eſſe compoſitū ex materia forma: iuxtaillud ph̓i in eodē. Celū eſt ex tota materia: hoꝝ aūt quidam ponūt ip̄m eſſe vnū de quattuor elemētis. Et hi diuerſificantur. Quidā em̄ ponūt ip̄m eſſe aquā. Quidaꝫvero ignē: vt plato in thymeo: cui ſentire videt̉ auguſtinus. Damaſcenꝰ vero dicit ip̄m eſſe corpꝰ immateriale. Ph̓s aūt ſequaces dicūt ip̄m eſſe quintū corpꝰ preter quattuor elementa Et hec opinio videt̉ verior. Cuietiā om̄s pene moderni ꝯſentiunt. Si aūt obiiciturtrariū: in ip̄o videmꝰ ꝓprietates ignis videlicet calidum lucidū. Et vbi eſt ꝓprietas ibi ſubiectū: et itavidetur eſſe igneū: poſſumꝰ reſpondere ꝓprietas celi ignis ſunt vniuoce ꝯuenientes vtriqꝫ: lucidū eniꝫ calidū ſiue lux calor in celo ſunt viuificatīa motum corꝑis celeſtis: ſicut dicit philoſophꝰ in octauo li.phiſicoꝝ: celi motꝰ vt vita quedā eſt naturā exiſtentibus oībus. Calidū aūt qd̓ eſt radio ignis iuxta eundem philoſophū ſe ꝯgregatiuū eſt homogeneoꝝ. id ēſubtiliū aſcendentiū ſurſum: ac ꝯſequens conſūptiuūac diſgregatiuū ethrogeneoꝝ ſibi ꝓpinquoꝝ .i. groſſorum deſcendentiū deorſum. Si aūt obiicitur iteꝝ: ſicut ꝓbatur in libro de celo mundo: vnūqd̓qꝫ elemētūeſt ſpericū. Dicit etiā plato: ignis mouetur circulariter in loco ꝓprio: et ita ignis videtur habere motuꝫrectū obſtat quin celū qd̓ eſt circulare ſit igneū. Dicendū eſt: ignis mouetur circulariter: niſi accidens .ſ. motu corꝑis ꝯtinentis ip̄m. Ideoqꝫ determinatur eiꝰ natura motū illū. Ad hoc aūt dicūt autores multi celū eſſe igneū: dicimꝰ: ignis dicitur duobꝰmodis .ſ. ab inflamatōne tm̄ actiua vel paſſiua: vel abvtraqꝫ. Si ab actiua tantū celū eſt ignis ẜm hunc modum: qꝛ .ſ. inflamat. Si vero a paſſiua tm̄: ẜm hoc carbo eſt ignis. Sed vtrunqꝫ dicitur large imꝓprie. Siaūt ab vtraqꝫ: ſic dicitur ignis ꝓprie. Itaqꝫ p̄dicti autores capiunt ignē large: ſicut accipitur in gloſa ſupergeneſim dicit. empireū dicitur igneū. ab ardore: ſꝫ a ſplendore vel illuminatōe. III. De inuiſibilitate ipſius.Um aūt firmamentū eſſe ꝯſtet ſubtilis natureſcreditur eſſe inuiſibile: licet quidā rudes dicātſe illud videre: qn̄ purꝰ eſt aer: vbi em̄ viſus deficit: ibi error ſenſui dat imaginatōeꝫ videndi qd̓ videt: ſicut aliquis oculis clauſis videtur ſibi tenebrasvidere. ꝙͣuis viſus ex luce oculoꝝ ſumat exordiuꝫnichil tn̄ valet niſi ex alicuiꝰ ſpiſſitudinis obſtaculo repercutiat̉. Guilhermꝰ de conchis. Uiſus qn̄ deficitſurſum intendens: quiddā ſpiſſuꝫ ibi cōfingit. deficiendo ſpiſſatur. Sꝫ qꝛ oculū tranſit ī quo eſt humoraqueꝰ criſtallinꝰ. deficit: nec aliꝰ color occurrit:lem colorē .i. aqueū ſibi cōfingit. Actor. ergo ſuperius dictū eſt: firmamentū ſit flaui coloris: viſꝰmaxime confortatiuū eſt: eſt intelligendū ita: illecolor ip̄iꝰ firmamēti ſit in ſe: ſꝫ in oculi confinctōe Porro de falſitate viſus plenius dicet̉ infra eodē libro vbitractabitur de aquis ſuꝑceleſtibꝰ. vel etiaꝫ in tractatude aīa vbi agitur de ſenſu viſuſ. aūt in eccleſiaſticodicit ſcriptura: altitudinis firmamentū pulcritudo

eiꝰ eſt ſpecies celi in viſione glorie. Referri pōt ad ſtellarum pulcritudinē: que etiā ẜm quoſdā in firmamentodicuntur fixe. vnde paulopoſt dicitur ibidē: Speciesceli gloria ſtellaꝝ. Si quis aūt aſſerere voluerit firmamentū aſpectibꝰ nr̄is viſibile: de hoc nolo cōtendere. v De figura eiuſdē Iſidorus vbi ſupraEli aūt ſpera. vt dictū eſt ſupra. ſpecies eſt quedam in rotundū formata: cuius centꝝ eſt terraex om̄ibus ꝑtibus equaliter incluſa Iohānesdamaſcenꝰ vbi ſupra. Quidā opinati ſunt celuꝫ hoc totum in circūitu continere: ſperice forme exiſtere: vndiqꝫ ſup̄mam partē totiꝰ ip̄m eſſe. Media vero eiusab ip̄o continent̉ loci eſſe infimā parteꝫ. Leuia vero corpoꝝ ſuꝑiorem ordinē eſſe ſortita: et inferiorē grauia. ſcilicet terrā: et aquā quidē qꝛ leuior eſt. vnde et mobiliorterra exiſtit deſuꝑ vndiqꝫ: ſic in circūitu aereꝫ: et circaaerē vndiqꝫ ethera .i. igneꝫ qui eſt leuiꝰ elementū: ideoſurſum oībus fertur. Deforis autē oīm in circūitū celum. Hi circulariter aiūt moueri celū: et conſtringereinfra ſe ſunt: et manere oīa firma et excidentia. Dicunt aūt equaliter id diſtare ſemotū eſſe a terra: deſuper: et ex lateribꝰ: et de ſubtuſ: de ſubtꝰ aūt et ex lateribus aio ꝙͣtum ad noſtꝝ ſenſuꝫ: qꝛ ẜm continentie rationem: vndiqꝫ ſuꝑiorē locū celū habet. Aiūt aūt quidaꝫip̄m ſubtiliſſime nature velut fumū eſſe: ac ſperice circūdare terrā: et circūferre ſuo acutiſſimo motu ſoleꝫ etlunā et reliquos planetas: qui tn̄ aduerſus celū faciuntmotū. Et ſuꝑ terrā quidē exiſtente ſole diem hic fieri.Sub terra vero eo deſcendēte: hic quidem noctem: illicvero diem. Alii vero emiſperiū et ſemicirculū eſſe celūimaginati ſunt: qꝛ dicit dauid. Qui extendit celū ſicutpellem. Et yſaias: Qui ſtatuit celū ſicut camerā. id eſtarcham. Et quoniaꝫ occidens ſol luna et aſtra circūeunt terrā: ab occidente in aquilonē: et ita rurſus in oriente deueniunt. V.De eodem. Ex ſpera.Ormam celi ſperica eſſe hoc comꝑtum eſt:ſtelle que ſunt in eiꝰ medio: maximos deſcribūtcirculos. Alie vero ꝙͣtū remotiores ſunt adi medio: tanto minores deſcribūt. Et talis eſt naturacorꝑis ſperici. Preterea ſtelle ſunt in medio mūdi velociſſimo curſu mouentur. Que aūt in extremitatibꝰ fitmamenti: tardiſſimo. lineares ſint ad inuicē: qd̓ nonfieret ſi firmamentū quadratū vl̓ oblongū eſſet. Oportet ergo qd̓ quecūqꝫ ſibi inuiceꝫ linearia ſunt: in alio latere quadrati ip̄m quadratū mouetur: eque cito moueantur. Itē ſi quadratā vel oblongā formaꝫ haberetfirmamentū: contingeret ip̄m habere angulos: ſed totius philoſophie principiū eſt. Uniuerſitatē reꝝ includia circūferentia firmamenti. ergo vnꝰ angulꝰ a locorecederet oporteret locꝰ ille vacuꝰ remaneret: donecille vel alter angulꝰ ſubintraret. Sed cōſtat aliquemlocū eſſe vacuū eſt impoſſibile: ergo eſt ſpericū. Areſtotiles in li. ii. de celo et mundo. Circulꝰ eſt prima figuraꝝ ſuꝑficialiū et ante figuras reliquas. Quapropteret corpꝰ orbiculatū eſt ante reliquā corꝑa: qm̄ ip̄m ſolūvna ſuꝑficie continetur. Reliqua vero corꝑa equalislinee ſuꝑficiebꝰ multis. Om̄is ſiquidē figura ſuꝑficialis: aut eſt equalis: aut rotunda. Suꝑficiēs equalis eſtque pluribꝰ lineis cōtinet̉. Rotunda vero vna linea Albertꝰ. Celū itaqꝫ tribꝰ de cauſis dicimꝰ eſſe rotūdum. Primo ꝓpter eiꝰ motū quē oportet eſſe continuū inquietum: et hoc poteſt eſſe niſi in circulo. Secundo ꝓpter naturā celi: qm̄ alias haberet contrariū: eētcorruptibile. Tercio qꝛ illa figura .i. circularis ſola ſimplex eſt: oīmqꝫ capaciſſima: et prior om̄ibꝰ Ideoqꝫ competit corꝑi ſimpliciſſimo primo om̄ia corꝑa continentiSi aūt in contrariū obiicitur qd̓ dicit dauid. Extendēs