Druckschrift 
1 (1481)
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

LiberTercius

aūt oportet̉ illud quod receptū eſt in oculo ſpiritu viſibili in ſpeculo ſit color ẜm eſſe coloris: ſꝫ potiꝰeſt ſpecies coloris: que eſt principiū cognoſcendi colorēItaqꝫ pari ratōe. nec dicimꝰ illa imago ſit forma. vl̓circa hoc aliquid ꝯſtanſ figura. vt dictū eſt. habet terminū qualitatis ẜm eſſe figure: ſed potiuſ ſimilitudine ip̄iꝰ ad ſpeciē aptā nata eſt figurā ẜm quātiterminati rep̄ſentare.LXXVI Qualiter illa forma recipiatur in ſpeculiſuperficie.Nter hec oībus difficillimū eſt videre: vtꝝ recipiat̉ illa formā in ſuꝑficie ſpeculi: vt in puncto vel in ſuꝑficieUidetur aūt vt in ſuꝑficie: qꝛ ẜm rationeꝫ ſuꝑficieiapparet quidquid apparet ſub longitudine latitudine. Qd̓ ſi concedat̉ multis ratōibꝰ improbat̉. Quidqͥdem̄ apparet vt in ſuꝑficie. ſi ip̄m eſt totū in vna ſuꝑficie alicuiꝰ ꝙͣtitatiſ: ip̄m totū in minori erit. Si ergoſpeculi forma tota eſt vt in ſuꝑficie alicuiꝰ ꝙͣtitatis totiꝰ: tunc erit tota in minori ſuꝑficie. qd̓ eſt cōtra ſenſum manifeſte. Si em̄ ſpeculū frangatur in deceꝫ ꝑtesin qualibet illaꝝ eſt formā tota. p̄terea forma illa ſcd̓meandeꝫ quantitatē ſimul ſemel reſultat in maiori ſpeculo minori: ſicut patet ad ſenſuꝫ ſi duo ſpecula maiꝰ minꝰ opponātur ſimul aſpicienti: eſt ergo in eis pdimenſionē ꝙͣtitatis. ratō dimēſionis ꝙͣtitatis eſteſſe ẜm maiorē dimenſionē in maiori: ẜm minoreꝫ inminori. patet ergo eſt in ſuꝑficie ſpeculi ẜm ſuꝑficiei rationē. Nos quoqꝫ ſoluendo dicimꝰ: non eſt ibivt in ſuꝑficie: ſed vt in puncto. Cuiꝰ euidens eſt exemplum in forma totiꝰ ſpere dimidii celi: tota reſultat īvna ꝑua acie oculi: qd̓ vtiqꝫ patet fieri poſſe ſi reciꝑetur ibi vt in ſuꝑficie. Eadeꝫ vero eſt ratio de ſpeculoque de oculo. Ad hoc aūt quo in ꝯtrariuꝫ obiicit̉ deapparentia in longo lato p̄dicta patet reſponſio imago reſultas in ſpeculo habet longitudinem latitudinē: ſed potiꝰ illaꝝ dimenſionū tantūmodo ſpeciem intentōeꝫ. LXXVII. Aſſertio ibi recipiat̉ vt inpuncto.Uod aūt ibi recipiatur vt in ſpeculo ſicut īcto: declarat etiā neceſſaria demonſtratio. euclydes in libro de ſpeculis ꝓbat: oīs viſioꝑficitur ſub triangulo ampligonio. hoc eſt qui habetvnū angulū obtuſum. ſiue amplū. ſiue extenſum quodidem eſt. Itaqꝫ ſi oculꝰ vt dicit ph̓s: eſt ſpeculū qd̓daꝫanimatū: ſequitur id qd̓ īmutat oculuꝫ ſub triangulilateribus īmutat ip̄m. Et ſic attingit ip̄m in puncto anguli. ergo eodē modo fiat immutatio ſpeculi quooculi forma in ip̄o reſultat: erit ſicut in puncto angili: ſicut in ſuꝑficie. Iteꝫ ab euclyde inuenitur ꝓbatum reflexio luminis ſemꝑ fit ad pares angulos velin ſe ip̄m. Ad pares quidē angulos fit: ſi radiꝰ ex obliq̄veniens eſt ad ſuꝑficiem ſpeculi. In ſeip̄m aūt ſi ꝑpendiculariter. Ex hoc accipitur radiꝰ oīs reflexꝰ a ſpeculo ꝯtingit ſpeculū ad angulū rectū vel acutū aut obtuſum. ſi ꝑpendicularis incidat radiꝰ ſuꝑ ſpeculuꝫplanū: tunc reflectitur in ſeip̄m: ſuꝑficieꝫ ſpeculi planam in puncto tangit: ex vtrāqꝫ ꝑte ſui ꝯtactꝰ ad ſuꝑficiem. rectū angulū facit. apud eūclydē principium eſt. linea recta ꝑpendiculariter cadens ſuꝑ linearecta facit duos angulos rectos. Si autē oblique veniat radiꝰ ſuꝑ ſpeculū: tūc de neceſſitate fient ibi tres anguli equales duobꝰ rectis. quoꝝ vnꝰ eſt inter radiū incidentem lineā ſuꝑficiei ſpeculi: eſt acutꝰ. Aliꝰ auteꝫinter radiū reflexū alterā ꝑtem linee ſuꝑficiei ſpeculi eſt ſimiliter acutꝰ equalis priori. Terciꝰ inter radiuꝫincidenteꝫ radiū reflexū: eſt qn̄qꝫ obtuſus. qn̄qꝫ rectus. qn̄qꝫ acutꝰ. ergo om̄e qd̓ venit ad ſpeculū: ſb̓his angulis veniat ad ip̄m. om̄e qd̓ recipitur ī ſpeculo:recipietur in anguli termino: om̄is aūt anguli terminꝰ

eſt punctus: omne ergo quod recipitur in ſpeculo recipitur vt in puncto.LXXVIII. Secundū quā naturam ſpeculum ſit ſuſceptibile talis forme.Oc quoqꝫ difficile eſt ꝑcipere ſecundū quā naturā ſpeculū ſuſceptibile ſit talis forme. aut eiꝫſecundū eſt corpꝰ. aut ſecundū eſt tranſparens ſiue ꝑuium. aut ſecundū eſt tranſparēs in vnaꝑte: in altera ꝑte extinctū ſiue terminatū. Si primuꝫdicatur ſecundū hoc ſequit̉ hmōi forme ſuſceptō omni corꝑi debeat̉ quod vtiqꝫ fl̓m eſt. Si ſecundo modotuuc hoc magis aeri debetur: vt videtur qꝛ magis trāſparens eſt. Si tercio modo: tūc corpꝰ poſſet eſſe ſpeculum quod eſſet in altera ꝑte terminatum: hoc videmus eſſe falſum in aqua: eſt ſpeculū aſpiciētis adip̄m: licet non ſit in altera ꝑte terminata. Similiter metalla videmꝰ eſſe ſpecula qn̄ polita ſunt ac terſa: vt ferrum argentū talia. Idē quoqꝫ videmꝰ de quibuſdampolitis lapidibꝰ. In quibꝰ oībus merito queri poteſt. ſecundū quā natura cōmunē eis ꝯtingat ſuſciꝑe huiꝰ formam. dicimꝰ itaqꝫ tria ꝯcurrere in ſpeculi natura. videlicet planiciē in ſuꝑficiem tranſparenteꝫ. aliud terminans ip̄m poſt ſuꝑficiem. Terciū ſit ꝓportionata reflexio. aer qui trāſparens eſt tm̄ eſt ſpeculum.Aqua vero trāſparens ac ſpiſſa eſt aliquo modo terminat luceꝫ: abſtrahit formas viſibiles. eaſdemqꝫ reflectit a ſuꝑficie plana. ꝯſequens ibidem congregatformā abſtractā a luce reflexā. vnde ip̄a eſt ſpeculū ſedaliquātulū obſcuꝝ. At vero inter oīa meliꝰ eſt ſpeculūex vitro et plumbo: qꝛ vitꝝ ꝓpter trāſparentiā meliusrecipit radios: plumbū non habet humidū ſolubile abip̄o. vnde qn̄ ſuꝑfunditur plumbū vitro calido. ſiccitasvitri calidi abſtrahit ip̄m: et efficitur in altera ꝑte terminatū valde radioſū. Exigitur etiā ꝓportio reflexiōis ſi multo minꝰ fieret reflexio ſicut in ſpeculo immediate ſoli oppoſito: color figura non reſultaret vel obſcure reſultaret. Et hoc ideo etiā accidit: qꝛ ꝯdenſatioradioꝝ ac luminis: colores ac figuras tegit. Nam ſi lapis niger valde politꝰ ſub ſole ponatur: et aliquis eminus reſpiciat illū ex obliquo videbit̉ ille lapis albꝰ velſplendidꝰ. ꝓpter diffuſionē radioꝝ ī ſuꝑficie. LXXXIXDe ſpeculis metallinis.Orro metalla quedā multū in ſuꝑficie politadepurata ſunt ſpecula: hmōi em̄ oīa generāturKex ſulphure argēto viuo. Argentū aūt viuūfit ex ſubtili aqueo ſubtili terreo. ergo argentumviuū et ſulphur valde ſubtilia ſunt cōmiſcentur calidum digerēs et inflamās: tūc fit auꝝ quod in ſuꝑficiepolitū ꝓpter ſubtile aqueū ac mediū. receptiuū eſt reflexiuū: ꝓpter ſubtile terreū eſt terminatiuū ac ſic efficitur ſpeculū. Similiter etiā fit de argēto ꝓpter eaſdeꝫcauſas: hoc ſolū excepto: calidū in ip̄o eſt ita benecōmiſcens ac digerens et inflamans ſicut in auro. Etetiā auꝝ magis ſequitur colorē ſulphuris. Argentuvero magis colorē argenti viui. In vtroqꝫ tn̄ eſt friguſmagis coagulans. ob hoc luminis receptiuū eſt ac reflexiuum. Cupꝝ aūt depuratū eſt ex ſulphure quidempuro et argento viuo minꝰ puro bene cōmixtis: ꝓptehoc etiā ex ip̄o fit ſpeculū bene in ſuꝑficie politū: ferrūvero ex vtroqꝫ quidē eſt puro et bene cōmixtis. et humiditas eiꝰ viſcoſa eſt ab ip̄o ſeꝑabilis eliquatōeꝫcalidi: ꝓpter hoc efficitur quidē ſpeculū ſed magis obſcuꝝ ſecundū quid: ac ſecundū quid minus obſcuꝝ. Ineo quippe qd̓ politū eſt. magis accedit ad naturaꝫ dyaphani natutā aque: et magis receptiuū eſt formeloris. In eo vero qd̓ eſt ex partibꝰ groſſis terreis. magis eſt vmbroſum: et ſic minꝰ receptiuū. Auꝝ aūt cuprum in eo quod habent coloreꝫ ſulphuris: minus receptiua ſunt forme et coloris. In eo vero habēt ſubtile