Druckschrift 
1 (1481)
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

LiberTercius

eque diſtāti in ꝑte vna: et aliꝰ vicinior eſt eque diſtāti in ꝑte altera. Si vero q̄ritur: cur ꝯꝑetur eq̄ diſtāsad eq̄ diſtās: extremū ad eq̄ diſtas: vt reſultarētalij duo colores. Rn̄demꝰ illa ꝓportō īmediata eēt enī habitū eſt ab eque diſtati generatur eque diſtans: et ideo ſua ꝓportio immediata eſt ad eque diſtāſac ip̄m ad ineque diſtās: ſecunduꝫ ꝓportōis arithmetrice ratōeꝫ. Similiter habituꝫ eſt ineque diſtās nongeneratur ab extremo niſi comꝑatōeꝫ ad eque diſtāset ob hoc etiā comꝑatio extremi ad ineque diſtanseſt immediata: ſecundū regulā arithmetrice ꝓportōis.Ideoqꝫ ex comꝑatōibus illis reſultaret color aliqͥsſecundū hunc modū. vnde iſti colores dicuntur eſſe ſimetri .i. cōmenſurabiles. Si vero non attendit̉ talis regula ꝓportōis: tunc generabunt̉ multi: qꝛ om̄s erūt aſimetri. ẜm arithmetrice ꝓportionis metꝝ. Si vero fiatmixtura ẜm principia regulaſqꝫ ꝓportōis muſice: tuncfiat ꝓportio in comꝑatione ad ſenſuꝫ. ſicut ſemitonium: dyapenteⁱ ꝓportionē facit dulcē in auditu: ſicmultū albedinis modico rubedinis: multū viriditatis modico citrinitatis facit delectatōneꝫ in viſu:ſicqꝫ fiūt multi colores ſimetri quidem delectabiles:aſimetri vero indelectabiles. LXVIII. De medio mutatōis ab vno colore in aliūIcit aūt auicenna albū mutatur in nigrū triſplici via .ſ. vt primo ſit ſubpallidū: poſtea palIlidum: et ſic deinceps. Uel primo ſit ſubrubeum poſtea rubeū. et ſic deinceps. Uel primo ſit viride: poſtea veniat ad colorē mediū: tandē ad nigredinem ꝑfectam. Sed multa ſint media videt̉ albumpoſſe mutari in nigꝝ qd̓libet illoꝝ medioꝝ: et ſic multiplex erit via. Mediū em̄ eſt vt dicit philoſophꝰ in qd̓prius venit id qd̓ mutatur ꝙͣ in extremuꝫ. p̄terea videt̉ eſſe niſi vnā ſola via. In inceptōe em̄ motꝰ ab alboin nigꝝ: id qd̓ mutatur vicimꝰ eſt albo ꝙͣ nigro: et ita īeo obtinet qualitatē albi. et ſic reſtat illa ſola via eſtab albo in ſubpallidū: et deinde in pallidū: poſteagreſſione ꝯtinua in nigꝝ. ſecundū auicennā etiā videt̉ ſint infiniti colores medii: cuꝫ in vnoquoqꝫ fieri ſintinfinita facta: vt dicitur in ſecūdo poſterioꝝ: ꝓbaturſexto phiſicoꝝ. Poſſumꝰ em̄ nos ſignificare motū albiin nigꝝ ẜm quēlibet punctū. intermediū. ſemꝑ ī ſigno illo ſit iteꝝ in motu eſſe ẜm qd̓libet illoꝝ ſignoruꝫhabebit nouū colorē mediū. Et illa ſigna ſint infinita: medii colores poſſunt eſſe infiniti. dicimꝰ ergo auicenna loquitur de ꝯſtitutōe medioꝝ coloꝝ ẜm naturalem mutationē: et ẜm arithmetricā vel muſicā ꝓportionē: ſecundū hunc em̄ moduꝫ: tot ſunt colores mēdii:quot in alteratōne ab albo in nigꝝ poſſunt eſſe terminimotꝰ. Mediū aūt eſt in qd̓ primū venit id qd̓ mutaturanteꝙͣ ꝑueniat ad extremū: qd̓ tribꝰ modis p̄t eſſe .ſ. ſecundū dominiū albi: et ẜm dominiū nigri: ſecundumvtrūqꝫ. Et ſi dicatur ſecūdū dominiū albi ſic eſt ꝓgreſſio prima: qꝛ naturalis eſt: paulatim ab illo recedensEt iſta eſt prima via .ſ. ab albo in ſubpallidū: ſic deinceps. Si vero ſecundū dominiū nigri: ſic erit vehementer intenſe cauſe nigredinis: valde debilis cauſe albedinis. Et ſic erit tercia via eſt ab albo in viride īducit ſe in nigꝝ. Si vero eſt ſecundū vtrūqꝫ tunc etiaꝫ: qꝛreceſſus eſt ab albo: deficientes erūt cauſe albi: inualeſcentes cauſe nigri. Et ob hoc albū erit ſubtus claꝝ: deſuꝑ nigꝝ: obtinens nigꝝ. Et ex hoc reſultat pͥmoſubrubeū: poſtea rubeū: ſic deinceps ſecundū cauſaruꝫ albedinis defectū. Concedimꝰ itaqꝫ vna ſola eſtvia mutatōis albi in nigꝝ .i. vna ſola ꝓgreſſio pura ſicut eſt oſtenſuꝫ. Sed alie ꝯtingunt ex fortificationemaiori vel minori cauſaꝝ nigredinis: ſuꝑ cauſas albedinis. Concedimꝰ etiā infiniti ſunt colores medii potentia: ſed actu: ſic etiā infinita ſunt facta in vno fie

LXI.eri. potentia. ſed actu. Cur qd̓libet nigrū mutari poſſit in aliūcolorem ſicut et qd̓libet album.Ueritur etiā quodlibet albū poſſit mutari īnigꝝ artē naturā. Quare qd̓libet nigrūpoſſit mutari in albū aliū coloreꝫ. Tinctorreem̄ pannū nigꝝ habentē colorē: poſſunt mutare ī album vel in aliū colorem mediū. Nos aūt ad hoc facilepoſſumꝰ reſpōdere: natura quidē bene trāſmutat mꝰgruꝫ in album: vt patet in canicie nigroꝝ capilloꝝ. Atvero tinctoꝝ ars nequaꝙͣ hoc facit: qꝛ in oībus arspoteſt natutā imitari. ars quidē tinctoria nigꝝ facit ex colore rem tinctā penetrāte: ac poros eiꝰ opilanteita poſtea poteſt aliuſ color ſubintrare. Ideoqꝫ nigruꝫ ab artifice mutatur in colorē albū: ſed alij colores bene ꝑmutātur in nigꝝ: qꝛ ſunt in materia adeopenetrante opilante poros rei tincte. dictū eſt em̄ ſupͣ calidū adurendo ꝑtes terreſtres generat nigꝝ: quiaꝑtes ille ſeꝑatōeꝫ aeris aque cōprimuntur in ſeipſis obſtruuntur pori. Ita eis poteſt lux miſcerivnde euolauerint ꝑtes dyaphani. neceſſe eſt deficiēte luce qd̓ combuſtū eſt: obſcuꝝ nigꝝ remanere. Necvltra poteſt colorē albū immutatōeꝫ ſuſciꝑe. Ex p̄dictis itaqꝫ patent duo modi quibꝰ generātur colores incorꝑe terminato .ſ. modꝰ generandi extremoꝝ mixturam vel vniꝰ coloris ſuꝑ aliū enatatōeꝫ ℟X. De generatione colorū in nubibus.Taqꝫ reſtat terciꝰ modꝰ quo generātur colores ī corꝑe terminato ſicut in nubibꝰ: in his em̄ videtur multiplex color: ſecundū diuerſā admixtionē .ſ. luminis ſuꝑiorum corpoꝝ ad materiā nubis. ſi vapor ſit aqueuſdiſgregatꝰ multꝰ: ita poſſit totꝰ penetrare radus: tunc erit rubeū quaſi inflamatū: dicitur color purpureus: qui frequentiꝰ apparet in ſuꝑioribꝰ. ſi vero ſitaqueꝰ diſgregatꝰ magis atqꝫ ſubtilis. ita ſuꝑ ip̄mplus micat lux ſuꝑueniens: tūc erit quaſi color auri valde fulgentis. Si vero ſit aqueꝰ quidē ſed ſubtꝰ magisſpiſſus ſupra magis rarus. ſitqꝫ diſgregatꝰ diſtana ꝑtes ꝑtes nubis: tunc lumen immixtū ei deſuꝑ faciet quaſi colorē velleris. Si vero ſit inſpiſſatꝰ ad pluuiā ſoli ſup̄ponatur: ita lumen ſolū ſubtꝰ in ip̄m veniatex ꝑte concaui. tunc ille vapor tres ꝑtes diſtabit. Idem̄ qd̓ graue eſt ꝯuerſuꝫ ad aque naturā inſpiſſatū ſubtus erit: lumen ſolis ad hoc adueniens colorē vir ideꝫfacit. Illud aūt quod eſt ſupra in nube aquoſuꝫ incipiens inſpiſſari: ſed nondū inſpiſſatuꝫ. ſequitur caliduꝫeleuans ip̄m. et lumen ſolis ad hoc deueniens. facitlorem rubeuꝫ vel niuoſum. ſecundū magis aut minꝰeſt ſpiſſum. Mediū autē inter hec eſt peruiū: qꝛ ꝑtes multū diſtat. inter calidū eleuans frigidum deprimens iuſpiſſans. Idcirco lumen ſolis ad hoc deuenens. facit ceruleū colorē: tendentē ad albedineꝫ. Et iſtiſunt colores in yride apparentes. Et hic etiā patet ratio cur in yride color ſuꝑior qui eſt in cōuexo arcꝰ. ſemper eſt niuoſus: et inferior ſemꝑ viridis. Mediꝰ aūt ceruleus ad albedinē tendenſ. Si vero ſit vapor vehemēter comp̄ſſus frigidū ꝯſtringēſ: tūc p̄t īmiſceri luxdeſuꝑ adueniēs: tūc apparebit color niger LXXI. Utrum color tantuꝫ in aſpectu colorati ſitobiectum viſus.Ubitare vero poteſt aliquis vtꝝ color tantumſit obiectū viſus. qui videt colorē: qꝛ ſuꝑiꝰ habitum eſt: color eſt in actu viſibilis niſilumen: qd̓ eſt in extremitate ꝑſpicui immixtū ſuꝑficietcorꝑis colorati. Cum itaqꝫ cum colore ſemꝑ videat̉ lumen. et nunꝙͣ color ſolus. videtur color tantū vnꝙͣeſſe obiectum viſus. At vero poteſt obiici ecōtrario:viſio vnꝰ et idē actꝰ ſit in numero: videt̉ terminari ad duo. Et ita terminari videt̉ ad vtrunqꝫ ſimul