LiberTercius
tranſparens: nichilominꝰ tn̄ vt p̄dictum eſt ꝑ immixtionem ſue lucis dat eſſe alteratiuū ſenſus ip̄i colori. Porro ꝑſpicuū eſt ꝯſiderare duplici modo .ſ. ẜm natura dyaphani ſiue tranſparentis: ⁊ ẜm actū luminis qd̓ eſt ineo. Conſideratū primo modo eiuſdē ratōnis eſt in principio in fine ⁊ in medio. Si vero conſideretur ſecundomodo. tunc nō eſt eiuſdē ratōis ꝓpter duo. primo qꝛ lumen magis ꝯdenſatur ⁊ multiplicat̉ vbi reuerberat̉ ꝙͣvbi nō reuerberat̉. Cū igitur in contactu corꝑis denſiac lucidi ſit luminis reuerberatio patet ꝙ ꝑſpicuum inextremitate tangente corpꝰ tale. plus habet de lumineꝙͣ in medio vel in principio. Cunqꝫ colorem eſſe faciatactu lumine ſuo: magiſ facit actū in extremitate ꝙͣ ī medio vel in principio. Alia ratio eſt: qꝛ color nō eſt ſubſtātiale lumen qd̓ eſt in medio vel in principio: ſꝫ tm̄ illudqd̓ in extremitate eſt: cuiꝰ exp̄ſſum documentū eſt: qꝛ ſiponat̉ color in lumine ẜm extremū ꝑſpicui tm̄. ⁊ principium ac mediū ꝑſpicui ſit tenebroſuꝫ videbitur color.Si vero principiū ac mediū ꝑſpicui illuminatū ſit: extremitas aūt tantūmodo ſit tenebroſa nō videbitur cōlor. Deniqꝫ corpꝰ terminatū vt in p̄dicta diffinitōe capitur: dicitur corpꝰ denſum ⁊ ſolidū. Diuiditur eīꝫ corpus terminatū ꝯtra corpꝰ peruiū. et dicit̉ corpuſ terminatum: qꝛ nō ſuſcipit lumen niſi in terminis ſuis exterioribus tm̄. peruiū aūt dico qd̓ ſuſcipit lumen in terminis ſuis ⁊ in ꝓfundo.¶ AII.¶ De colorū generatōe multipliciUm aūt color vt habitū eſt: relationē habeatad duplex agēs .ſ. ad primas qualitates: et adlumen ſecundū qd̓ alterat corꝑa: videtur a primis qualitatibꝰ generari: qd̓ tn̄ ecōtrario videt̉ pluribꝰrationibꝰ reprobari. Nā quidquid eſt ꝑ ſe generās: generatur ꝑ eſſentiā ſuā: ſi ergo prime qualitates ꝑ ſe generarent albū vel nigꝝ: tūc albū vel nigꝝ eſſent calidū⁊ ſiccū humidū ⁊ frigidū: qd̓ patet eſſe falſum. Ceterūoīs generatio ꝑ ſe habet ſimilitudinē ſpeciei ac formecū eo qd̓ generatur. Si ergo albū generat̉ a calido velfrigido ꝑ ſe: erit albuꝫ ſimile in ſpecie ac forma calidovel frigido: qd̓ falſuꝫ eſt. p̄terea quidquid generat̉ ꝑ ſeab aliquo: nō generatur ab eiꝰ ꝯtrario. Si ergo albumꝑ ſe generaretur a calido: nunꝙͣ generaretur a frigidoEt ſi a frigido ꝑ ſe nunꝙͣ generaretur a calido: quoruꝫvtrunqꝫ falſum eſt. videmꝰ em̄ ꝙ albū generatur a frigido in niue. In gypſo aūt ⁊ calce generatur a calido.Porro ſi dicatur ꝙ colores ſufficienter generatur a luce. hoc iā multipliciter improbatū eſt. ſuꝑiꝰ in tractatude lumine. p̄terea quidquid ꝑ ſe ⁊ ſufficienter aliqͥd generat: hoc ſufficienter ac ꝑ ſe eſſentiā ei tribuit. Sic ergo oporterꝫ ꝙ lux ꝑ ſe albo ⁊ nigro eſſentiā daret ⁊ ſicduo contraria eſſent: ab aliquo eodē modo. ſe habentequod eſt impoſſibile. Si ergo fortaſſe dicat aliquis ꝙalbēdo ⁊ nigredo qualitates ſint ꝑ ſe ip̄as actiue: ⁊ iōgenerāt ſeip̄as in ſua ſpecie: ſicut homo hominē: ⁊ calidum generat calidū. huic etiā ſentētie obuiat ratio manifeſta. Nā qualitates actiue contrarie iuxta ſe poſite.inuicē tranſmutant ſe. ſicut videmꝰ in calido ⁊ frigido.humido ⁊ ſicco. hoc aūt nō videmꝰ in albo ⁊ nigro. Niger em̄ lapis ⁊ albꝰ qn̄cunqꝫ ponātur iuxta ſe. nunꝙͣ ſecundū colores inuicē ſe tranſmutabunt. p̄terea qualitates om̄s actiue ꝯtrarie. habent aliquas paſſiuas ad qͣsillaruꝫ actio determinatur: dicatur ergo q̄ ſint qͣlitatesalbi ⁊ nigri paſſiue. In quibꝰ illoꝝ actio determinaturſed nō inueniūtur. Nos itaqꝫ queſtionē illā ſoluēdo dicimꝰ: ꝙ triplex eſt coloꝝ generatio. In corꝑe .ſ. terminato fit duobꝰ modis .ſ. ꝑ mixturā vel ſuꝑenatatōeꝫ. Tercio modo in corꝑe ꝑſpicuo: ſicut in nubibꝰ vel vapore.ſcꝫ ꝑ lucis immixtionē. Et hoꝝ quilibet triū modoruꝫml̓tiplex eſt: ſicut poſtea patebit. Bicimꝰ ergo breuiterꝙ colores ꝑ calidū ⁊ frigidum generātur in terminato
corꝑe: ⁊ hoc ꝑ accidēs ſiue ꝑ aliud: nō āt ꝑ ſe ¶ XIII.¶ Qualiter fiat generatio colorū ꝑ mixturāin corpore terminato.T aūt cognoſcatur generatio ꝑ mixturā in corrans ꝑ ſe: ſicut calidū generat calidum: ⁊ frigipore terminato: ſcienduꝫ eſt ꝙ duplex eſt genedum generat frigidū. Et generās ꝑ aliud: ſicut lumengenerat calorē: ⁊ motꝰ ſimiliter. Nō em̄ hec caloreꝫ generant ꝑ ſe: ſed per hoc ꝙ diſſoluunt ⁊ ꝑtem a parte diſtare faciunt: q̄ eſt actio calidi. vnde qꝛ calidi actio ſeqͥtur ad actōes eoꝝ. Ideo generāt ip̄a calidū ꝑ accidēs:ſiue per aliud. Et ẜm hunc modū vt dictū eſt ꝑ calidū⁊ frigidū generatur colores in terminato corꝑe .ſ. ꝑ accidens ⁊ nō ꝑ ſe. p̄terea ſciendū eſt ꝙ cōtraria ſimpliciter ad inuicē ſunt actiua ⁊ paſſiua: qꝛ quedaꝫ em̄ eo mōad inuicē ſunt actiua ⁊ paſſiua ꝙ tranſmutāt ſeip̄a: itavt nō oportet ꝙ aliquid de materia vniꝰ ingrediatur īmateria alteriꝰ: ſed tm̄ virtꝰ eiꝰ in ſubiectuꝫ alteriꝰ. Etſic actiua ſunt ad inuicē calidū ⁊ frigidū. Si em̄ ponat̉calidū iuxͣ frigiduꝫ: ſubintrabit calidi virtꝰ in ſubiectūfrigidi ⁊ ecōtra. Nec oportet ergo ꝙ aliquid de ꝑtibuſmaterialibꝰ calidi ſubintret partes materiales frigidi⁊ ecōtra. Quedā vero ſic actiua ſunt ad inuicē vt nontranſmutent: nec ingrediuntur in ſe ſine materia ī quaſunt. Et ẜm hunc modū inuicē ſe tranſmutāt humiduꝫ⁊ ſiccū. Ideoqꝫ minꝰ actiua ſunt ꝙͣ calidū et frigidum.⁊ dicuntur paſſiua reſpectu ip̄oꝝ. Tercio modo dicuntur actiua ⁊ paſſiua q̄ tranſmutat ſe: ſed nō primo action ꝓpria vel ſubintratōne ꝓpria: īmo prius agere velſubintrare oportet alia. Talia ſunt albū et nigꝝ: dulce⁊ amaꝝ et hmōi. Hec etem̄ nō tranſmutāt ſe niſi ꝑ actionem calidi et frigidi. humidi ⁊ ſicci. et ſic etiaꝫ miſcentur ꝑ actōes illoꝝ et cōmixtiones: ꝑ hūc itaqꝫ modummulti colores a calido ⁊ frigido generātur. ¶ LXIIII.¶ Ꝙ multipliciter a calido et frigido generantur album et nigrumFSt enī caliduꝫ adurēs partes terreſtres et ſicper conſequēs eſt generatiuū nigri: partes enīterreſtres aduſte per ſeꝑationē ab aereo ⁊ aq̄oque fit in iſtis. cōprimuntur in ſeip̄is et obſtruūtur pori. ita ꝙ n̄ poteſt eis lux miſceri. Et cū euolauerint partes dyaphani .ſ. aeris et aque q̄ lucis erāt perceptibileſper cōſequens remanet illud obſcuꝝ et nigꝝ qd̓ cōbuſtum eſt. Eſt etiā calidū diſſoluens ac per hoc ſubſtantiam rarificans: et per ꝯſequens introductiuū aeris: quicum ſit corpꝰ dyaphanum ac perceptibile luminis: ſicgeneratur albedo in corꝑe terminato. Eſt iteꝝ caliduꝫhumidi cōtinuantis extractiuum et per conſequens facit albedinē in diſſolutis ac rarefactis ſic cauſatur albedo a calido in calce et gypſo. Et iteꝝ calidum eſt extractiuuꝫ humidi acrei. ⁊ coagulatiuū groſſi aquei cū ſubtili terreſtri cōmixto ſibi: ac per cōſequens cauſatiuumeſt albedinis in eo qd̓ prius erat dyaphanuꝫ. qn̄ multepartes aeris erāt in eo: facientes diſtare partes terre etpartes aeris cōmixtas: ſic cauſatur albedo in albumīeoui cocti. Eſt iteꝝ caliduꝫ digerēs ac cōmiſcens groſſūterreum cū ſubtili aqueo ꝯtinuante: et hoc eſt cauſatimalbedinis in oſſibꝰ q̄ oīa fere ſunt alba. Eſt etiā caliduꝫfugans frigidum in ꝓfundum. Cunqꝫ frigidū partesinſpiſſat ꝓhibet in ſuꝑficie luminis receptōneꝫ: ac perconſequens relinquit nigredinem. Multis etiam alijsmodis generātur albū et nigꝝ a calido. Eſt quoqꝫ frigidum inducēs humidū aqueū: eo ꝙ ſimbolū habet cuip̄o: qꝛ vtrunqꝫ in aqua eſt: ac per conſequens qꝛ humidum eſt dyaphanuꝫ ac luminis receptiuuꝫ cauſat albedinem. Eſt iteꝝ frigidū coagulatiuum ac cōgelatiuumterreſtrium partiū et per conſequēs claritatis in ſuperficie deſtructiuū et nigri cauſatiuum: Eſt etiā frigiduꝫexcellens calidum qd̓ ſecū ad ſuperficiē trahit humidū