LiberTercius

veꝝ hec cōtrouerſia iam ſuperiꝰ eſt ſoluta: patet enī exſupradictis ꝙ colores ẜm quid ſunt in tenebris. et ſecūdum quid nō ſunt in eisLVIII.¶ De quibuſdam erroribus auerrōis circaviſibilitatem coloris.Bi aūt dixit auerrōis ſuꝑ libꝝ de aīma ꝙ colores ſimpliciter ſunt in tenebris. errauit ꝑ falſādiffinitōis intelligentiā deceptꝰ. Colores inqͥtactu ſunt in obſcuro. Sed vidētur in actu lucidi ꝓpterpotentiā dyaphani q̄ lucis actu ꝑficitur: nō ꝓpter potētiam coloꝝ. Errauit inꝙͣ: qꝛ duplex eſt illa ꝓpoſitio areſtotilis. Color eſt motiuū viſus ẜm actuꝫ lucidi: qꝛ hoctotū ẜm ⁊c̓. poteſt eſſe determinatio motiui. Et hoc mōveꝝ eſt: ſicqꝫ explanatur ab auicēna ⁊ ab auempothe:ſic etiā ꝯcordat cū verbo ſequenti qd̓ dicitur in diffinitione coloris: et hec eſt ip̄ius natura. Cōcordat etiā cūdiffinitōe poſita in libro de ſenſu ⁊ ſenſato. videlicꝫ color eſt extremitas ꝑſpicui in corꝑe terminato. aut diuiditur in ſe ⁊ etiā a verbo eſt qd̓ p̄cedit: vt ſit ſenſus. color eſt motiuū ſecundū ſe ⁊ ſecundū lucidi actū. hoc eſtlucidi ſecundū actū exiſtentis. vt .ſ. qd̓ dicitur ſecundūactū determinatio ſit lucidi. gratia ꝑticipii ſub intellecti. tunc eſt falſa. et in hoc ſenſu ab auerrōe explanaturꝘ aūt obiicit auerrōis ꝙ color eſt per ſe viſibile: ſicutareſtotiles dicit: ⁊ ita nō eſt viſibile ꝑ actū lucidi vt videtur. Reſpondemus ꝙ nō ſequitur. Illud em̄ areſtotilis verbū intelligitur d̓ colore ẜm eſſe ſuū: qd̓ habꝫ abillo actu quo agit in viſum. hoc aūt eſt lumen. Et huiꝰdemonſtratio eſt: ꝙ ſi lumen ſeꝑetur ab eſſe huiꝰ viſibiliſ qd̓ eſt color: tunc erūt duo viſibilia q̄ nō reducunturin genꝰ. cōtra quod dicit philoſophꝰ: ꝙ om̄is ſenſuſ eſtvniꝰ cōtrarietatis p̄ter tactū: que ꝯtrarietas eſt in vnogenere. Si vero diceret̉ ꝙ lumen nō eſt viſibile. hoc iāeſſet ꝯtra ſenſum. Cū em̄ vt dicit philoſophꝰ lumen ſitqualitas: ſimiliter forma rei lucentis. patet ꝙ nos illaꝫp̄cipimꝰ in tenebris. porro ſi diceretur ꝙ vtrūqꝫ nō eſtviſibile: ſed vnū ꝑ alteꝝ: tunc aut lumen videretur ꝑ cōlorem: aut color ꝑ lumen. Si primo modo tūc color eētlumini cauſa viſibilitatis: ſicqꝫ nullū lucens videreturniſi ei color adueniret: qui lumen eiꝰ in actu faceret: qd̓eſt aꝑte falſum ⁊ contra ſenſum. Si aūt ſecundo modotunc habet̉ ꝓpoſitū .ſ. ꝙ lumen eſt colori cauſa viſibilitatis: ſicut dicunt auicenna ⁊ auempothe et alphorabi¶ IIX.¶ Qualiter intelligi debeat predicta colorisdiffinitio.Otiuum in diffinitōe coloris tangit potentiāactiuā: ſed in hoc ꝙ additur in diffinitōe. ſecun¶ Udum actū lucidi determinatur eiꝰ paſſiuuꝫ: peractu em̄ lucidi mouetur a colore mediū tranſparens etviſus. Nō aūt color lumen mouet: ſed mouet̉ ab ip̄o ſecundū eſſe formale. Color quippe nō mouet ꝑ ſe: ſꝫ motus a lumine. Nā in naturalibꝰ materia nō mouet perſe: ſed mota ꝑ ſpeciē quā acquirit a mouēte: poteſt alterum mouere: ⁊ ita eſt hic. Eſſentia quippe coloris ē adlumen materialis. Nō aūt ſequit̉ ſi color eſt viſibilis ꝓpter lucē vel actū lucidi: ꝙ ideo actꝰ lucidi ſiue lumē ſitmagis viſibile. Nō em̄ eodē modo ſe habent ad viſuꝫcolor ⁊ lumen Sed vnū vt obiectū terminās viſuꝫ .ſ. color. Alteꝝ vt in quo color mouet viſū: ſiue vt cuiꝰ actꝰterminatur ad obiectū viſus. Preterea etiā ſi eodē modo ſe haberēt ad viſum: adhuc nō ſequeret̉ ꝙ eſſent inoībus comꝑabilia: ſed in eſſe formali comꝑabilia tantūillo .ſ. eſſe formali: quo accipit potentiā completā actiuāad mouendū viſum. Et quo ad hoc tantūmodo: nō aūtſimpliciter eſſentia luminis in ip̄o eſt. Cū autē color vtſum moueat vt ad finem. mediū aūt nō vt ad finē: ſꝫ vtad viā: videt̉ color magis eſſe motiuum viſus ꝙͣ medii.

Cū aūt diffinitio ac denoīatio a fine denominanda ſitvidetur ꝙ color ita deberet diffiniri. Color eſt motiuūviſus ẜm actū lucidi: p̄terea ꝓpter quod vnūquodqꝫ tāle ⁊ ip̄m magis. Cū ergo mediū moueatur ꝓpter viſūSequitur itē ꝙ color principaliter moueat viſuꝫ. Nosaūt ꝯcedimus quidē ꝙ mouet viſum principaliter ⁊ medium ꝓpter viſum: ſed hoc nō eſt ſibi ſubſtātiale: qꝛ p̄teſſe color in actu mouendo ſolū mediū. Iōqꝫ fortaſſe n̄exp̄ſſit ph̓s in illa diffinitōe cuiꝰ eēt motiuū. ¶ LX.¶ De illa quā idem areſtotiles in libro de ſenſu et ſenſato ponit.Orro in ſequenti diffinitōe quā ponit in librode ſenſu ⁊ ſenſato .ſ. ꝙ color eſt extremitas perſpicui in corꝑe terminato. Extremitas ꝑſpicuiaccipitur vltimū eius tangens rem coloratā: et in actuluminis immiſcēs ſe ſuꝑficiei. ac per hoc conferēs eſſeformale colori: vnde ꝙ color dicitur eſſe extremitas perſpicui: nō intelligitur de quocunqꝫ ꝑſpicuo: ſed de ꝑſpicuo quod eſt ẜm actū ꝑ lumen qd̓ eſt in ipſo: ſed nec dequacunqꝫ ꝑſpicui ꝑte: ſed de illa q̄ ſe immiſcet ſuꝑficieirei colorate: ⁊ hoc eſt quod adiungit terminato corꝑe.ſ. innuens ꝙ ꝑſpicuū lumen immixtū debet eſſe coloriexiſtenti in corꝑis terminati ſuꝑficie. Color em̄ ſempereſt in ſuꝑficie. Ideoqꝫ pythagorici vocabāt illā yꝑafanam .i. ſuꝑapparentē. p̄terea non intelligitur diffinitiode quocūqꝫ eſſe coloris: ſed de illo eſſe ẜm quod alteratcolor ſenſum. nō ẜm quod alterat corꝑa. Qd̓ aūt ibidēſequitur: ⁊ ip̄oꝝ ꝑſpicuoꝝ: nō intelligitur de ꝑſpicuisquibuſcunqꝫ. Sic enī ꝓbat alexāder ⁊ bene ꝙ ꝑſpicuūeo ꝙ eſt mediū viſus nō habet colorē: ⁊ ob hoc omniscoloris eſt ſuſceptibile. Sunt aūt ꝑſpicua quedā habētia ꝯdenſatōeꝫ vt aquāa ⁊ nubes. illa ꝑ immixtionē luciſdiuerſos recipiunt colores. vnde ⁊ philoſophꝰ in talibꝰexemplū ponit auroram ⁊ mare: differt tn̄ iſtoꝝ color acorpoꝝ terminatoꝝ colore: qꝛ in iſtis color nō eodē mōapparet accedentibꝰ ꝓpe ⁊ remote: diſtās enī a mari videt colorem maris in ſuꝑficie albū Accedens aūt ꝓpemagis videt ip̄m obſcuꝝ. Et hmōi cauſa eſt: qꝛ quādolonge diſtat terminatur eiꝰ viſus ad ſuꝑficiem aque: q̄qꝛ plana eſt. ſuꝑ ip̄am diffunditur lume multū. ideoqꝫvehementis apparet albedinis. Cū aūt fit ꝓpe non ſiſtit eiꝰ viſus in ſuꝑficie aque in qua multū diffunditurlumen: ſed penetrat in ꝓfundū: in quo minꝰ eſt de lumine. et ergo magis apparet ei obſcuꝝ mare. Porro ī nubibus ⁊ in aurora eſt alia cauſa. Cū eniꝫ aliquis longediſtat ab oriente: tunc inter ip̄m ⁊ ſolē multū eſt de ſubſtantia nubis ⁊ vapoꝝ: que ꝓpter ſui denſitatē ꝓhibetmultū lumē penetrare: ob hoc apparet in eo color rubeus vel alius ẜm diuerſitatem vapoꝝ. Cū aūt eſt propetunc inter ip̄m ⁊ ſolem paꝝ eſt de ſubſtātia vapoꝝ. Ideoqꝫ tunc nullꝰ apparet color: ſed tantū videtur obſcuriXI.tas debilis nebule.Qualiter rn̄deri poſſit ad obiecta ī ꝯtrariū.Ecundū hoc de facili poſſunt argumenta ſoluiq̄ videntur cōtraria p̄dicte diffinitōi. Nullumenī ꝑſpicuū ſiue trāſparens ſecundū ꝙ tranſparens eſt color vel colorem habens. Nā licet quedaꝫ nubes ſint colorate ſicut in libro metheoroꝝ oſtenditur.hoc tn̄ nō eis accidit ſecundū materiaꝫ ꝑſpicui: ſed ẜmꝙ aliquo modo ꝑ lumen ſuꝑ ip̄as veniens terminātur.vnde hac ratione videri poſſet alicui ꝙ male dicereturcolor eſt extremitas ꝑſpicui. p̄terea cū ꝑſpicuū habeatprincipium ac mediū ⁊ extremū vniꝰ ⁊ eiuſdē generisvideri poſſet ꝙ eadeꝫ ratōe color ꝑſpicui principium ⁊medium eque ſicut extremitas dici poſſet. Nos autemdicimꝰ ad hoc ꝙ perſpicuuꝫ reuera dicitur ibi dyaphanum vel tranſparens quod eſt lucidum ſecunduꝫ actuꝫQuod licet in ſe nullum habeat colorem ſecundū ꝙ eſt