LiberTercius

conuenit ꝙͣ id qd̓ eſt ꝓprium ſecundū ſpeciem. Terciavero eſt: qꝛ lumen non eſt cōmiſcibile cū aliquo ꝑ ſe: qd̓patet ex hoc qꝛ nichil habet ꝯtrariū. nichil aūt cōmiſcetur niſi qd̓ habet ꝯtrariū: vt patet in libro de generatōne ⁊ corruptōe. dicimꝰ ergo ꝙ ignis ī corꝑe mixto amiſſis poſterioribꝰ ꝓprietatibus ẜm actū nō de neceſſitateamittit ꝓprietatē priorē. Ideo p̄dicta corꝑa ꝙͣuis luceant ex igne: nō tn̄ neceſſe eſt ignē illa exurere ¶ IIIII.¶ Qualiter in eis vt luceāt neceſſe eſt ꝑtesignis conculcari et inſpiſſari.Erumtū hmoi corpoꝝ lucentie cauſa: nō eſt natura celi tantūmodo: nec ignis natura. aliter eīcelū in om̄i ſua ꝑte luceret. Similiter ignis intotā ſua ſpera qd̓ non ita ſe habet: quin potius oportetꝑtes ꝯculcatas eſſe ⁊ ad inuicem ꝓpinquas. Ideoqꝫ inhmoi noctilucis ad hoc vt luceāt neceſſe eſt conculcari⁊ inſpiſſari ꝑtes ip̄ius ignis. qd̓ cōtingit tribꝰ modis.Uno modo in rebꝰ corruptis in quibus cū calido naturali ꝑtes ignis euolant ad exteriꝰ ſecū trahētes humidum naturale ad ſuꝑficiem: et qm̄ humidū aqueū ẜuabile eſt luminis vt ait ph̓s. Ideoqꝫ ꝑtes ignis multiplicate in exteriore ꝑte tenent̉ ac ſeruant̉ ab humido ꝑ cōſequens inſpiſſato ad lucidū. et hoc tm̄ nō fit in quercūputrefacta: ſed etiā in alijs quibuſdā. Un̄ dicit auicennaͣ ſe gallū mortuū talē vidiſſe: ⁊ etiā gallinā talem. Similiter etiā videmꝰ interiores ſpinas quorundā piſciūque ſunt in loco ſpondiliū quibꝰ eſt nūcha deſcendēs acapite: ſic fulgentes de nocte qn̄ ſunt exiccate. In huiꝰmodi quippe ſpinis humidū medulloſum eſt. qd̓ ad ſuꝑficiem extractū ſeruat ignis ꝑtes: et hmōi ſignum eſtꝙ talia putrefacta nō fulgēt qn̄ ſunt vehemēter exiccata: ſicut cū inueniūtur in ꝑtibꝰ ſciſſa tanꝙͣ in cineres incidentia. Secundꝰ modꝰ eſt in quibuſdā nō corruptisnaturaliter frigidis ⁊ ſanguinē nō habentibꝰ. in quibꝰꝑtes ignee ꝯgregantur circa locū digeſtionis nutrimēti ad hoc vt poſſit digeſtio cōpleri. Ideoqꝫ incipiūt ibifulgere ſicut vermiculi qui lucent in nocte. Terciꝰ modus eſt in quibuſdā piſcibꝰ in quibꝰ ꝓpter ꝯſeruationēcaloris naturalis in loco frigido ⁊ humido natura circūponit extrinſecꝰ ꝑtes duras terreſtres calido digerentecoagulatas: ſpiſſa ſiquidē ⁊ dura: multū tenēt calidum⁊ idcirco multiplicant̉ in eis ꝑtes igniſ: ſicqꝫ taliū piſcium capita ⁊ ſquame ſic incipiūt fulgere.¶ Iv.¶ Cur eorū quedā lucent tantū de die: quedam autem de nocte.Llud aūt videt̉ mirabile: ꝙ quedaꝫ eoꝝ de dielucent ⁊ de nocte: quedā vero tm̄ de nocte. Ulba quidem in loco lucis vident̉ in die. ignis ātvidetur die ac nocte: vt dicit areſtotiles in li. de animaſed hmōi ratio eſt: quia lux ignis fortior eſt ꝙͣ alioꝝ: nichilominꝰ tn̄ ignis ſi radiis ſolis immediate exponat̉albꝰ videbit̉. Cū em̄ carbones igniti radiis ſolis immediate exponuntur ſtatim alba fauilla cooꝑti vident̉: qd̓ideo contingit: qꝛ fortiꝰ lumen minꝰ lumen vincit tegēdo ip̄m ⁊ calorē ꝓpriū amittunt. Porro quercꝰ putrefacta de nocte quaſi apparet alba ⁊ videtur ſub colore.Quedā aūt videntur in luce ignis de nocte ſicut vermiculi in quibuſ apparet quaſi ſimilitudo carbonis ignitiſucceſſiue ſufflati. et hoꝝ ratio ē: qꝛ in putrefactis ꝑterignis deficientes: ſunt retente in humido ad ſuꝑficieꝫextracte. et ideo debiles in lumine: et ideo illa lux in qͣrcū putrefacta tāꝙͣ albedini apparet immixta. At veroin illis q̄ nō ſunt corrupta: lumen eſt in ꝑtibꝰ ignis caloris naturalis multiplicati circa locū digeſtionis: ideofortior eſt in illuminādo. Et qm̄ in talibꝰ cū volāt vt dicit ph̓s in li. de ſomno ⁊ vigilia fit ꝑcuſſio ſpūs ad ſuccinctoriū ſiue dyafragma. ꝓpter hoc illa lux videtur qͣiſucceſſiue ſufflata.LVI.Ꝙ colores ſunt obiecta viſus in lumine.

Icut aūt p̄dicta ſunt obiecta viſus in tenebrisſic colores ſunt obiecta eiuſdeꝫ in lumine. Un̄dicit auicēna ꝙ color eſt qualitas q̄ ex luce ꝑcipitur. Et areſtotiles in li. ii. de anima: ꝙ color eſt motiuum viſus ẜm actū lucidi. et hec eſt ip̄iꝰ natura. Ideꝫin libro de ſenſu et ſenſato dicit: ꝙ color eſt ꝑſpicui extremitas in corꝑe terminato: et ip̄oꝝ ꝑſpicuoꝝ. hec eſttriplex coloris diffinitio. Ad cuiꝰ euidentiā oportꝫ noſſcire ꝙ color habet duplex eſſe: videlicet eſſe materialeqd̓ habet in corꝑe ſpiſſo qd̓ nō eſt peruiū: ſed terminatviſum. Et eſſe formale ẜm ꝙ ip̄e mouet ſenſuꝫ. hoc aūtduplex eſſe ꝓbatur ineſſe colori. ex hoc ꝙ color non tm̄alterat ſenſū: ſed etiā corꝑa. Et corꝑa quidē alterat nōſubito. ſenſum vero ſubito. Cū itaqꝫ color ꝑ ſe nō ſit qͣlitas actiua vel paſſiua: alterabit quidē nō actu ꝓprio:ſed actu alteriꝰ agentis. Et ſi agens illud quo color alterat in corꝑa nō agit ſubito: tūc color nō alterabit ſubito. Agens aūt illud eſt aut calidū. aut ſiccuꝫ. aut frigidum. aut humiduꝫ. Quoꝝ qꝛ nullū agit vel patit̉ ſubito. Idcirco coloris alteratio quo corꝑa alterat non fitſubito. Dicit aūt ph̓s in libro de celo ⁊ mundo: ꝙ ſcd̓milla om̄ia ẜm que alterātur inaīata alterātur ⁊ aīmataſed nō ꝯuertitur. qm̄ animata quidē alterantur ẜm ſenſus: ẜm quos inanimata nō alterātur. Relinquitur ergo ꝙ alia actōe agit color in viſū: ac ꝑ hoc etiā cū alioagente. qd̓ .ſ. agens lumen eſt. Dicamꝰ ergo ꝙ eſt conſiderare colorē ẜm relationē ad primas qualitates q̄ cauſant ip̄m in corꝑe terminato. et hoc eſt ip̄iꝰ eſſe quod habet in materia .i. corꝑe terminato. et ſic bene eſt color īte nebris: et hoc modo nō diffinitur ab areſtotile vl̓ abauicenna: qꝛ ſic nō infert paſſionē in potētia viſiua. Eſtetiā ꝯſiderare coloreꝫ ſecundū relatōeꝫ ad agens illudqd̓ dat ei eſſe formale: quo poſſit viſuꝫ ac mediū viſusimmutare: et ſic habet eſſe color a lumine. nec eſt ī tenebris. et ſic diffinitur in diffinitōibꝰ ſupradictis. Undedicit philoſophꝰ in li. de aīa: colorem eſſe viſibileꝫ qd̓ ēratione differentie: intelligit ꝙ color viſibilis eſt nō omnino ſed in formali ratōne .i. ꝑ luminis actū: qui .ſ. datei actū ⁊ ſpeciē. ſecundū q̄ p̄t agere in viſum. ¶ VII.¶ Qualiter color ſit motiuuꝫ viſus ſecundūactum lucidiGitur ⁊ ſecundū hoc eū diffinit cū dicit: coloreſt motiuū viſus ſecundū actū lucidi. Et hec ēip̄iꝰ naturā. Actꝰ em̄ lucidi lumen eſt: et hancnequaꝙͣ diceret eſſe coloris naturaꝫ: niſi aliquo mō daret illi eſſe ac ſpeciem. veꝝ ex hoc qd̓ dicitur ſecundumactū lucidi videtur color eſſe: non niſi in lumine: qꝛ ſcilicet actꝰ ſiue ꝑfectio lucidi lumen eſt: quod etiā auicēnavidetur innuere cū dicit: ꝙ color eſt qualitaſ q̄ ꝑcipitura luce Similiter ⁊ philoſophꝰ auempothe dicit ꝙ colonichil aliud eſt ꝙͣ admixtio corꝑis lucidi cū dyaphanoIdeoqꝫ nō eſt neceſſariū ip̄m dyaphanum in actu. adhoc vt color videatur. Sed tm̄ ꝑfectio coloris ꝑ actuꝫlucis ē illuminatio dyaphani. At vero alibi oſtenſū eſtꝙ eſſe coloris nō ꝯſtituitur cauſaliter ex lumine tm̄: ſedetiā ex actōe ⁊ paſſione primaꝝ qualitatū. ex quo patꝫfalſum eſſe: ꝙ nō ſit color niſi in lumine: preterea dicitauicenna ſuꝑ illud verbū philoſophi in. ii. li. de animaColor eſt viſibile ꝑ ſe quod nō eſt intelligendū ī primomodo dicendi ꝑ ſe ſed in ſecundo .ſ. vbi ſubiectū eſt ī ratione p̄dicati. Comꝑatio enī talis eſt viſibilis ad colorēqualis eſt viſibilis ad hoīeꝫ. Ideoqꝫ color ꝑ ſe eſt cauſa viſibilitatis. Ex hoc accipitur lumen colori non auferre ꝙ ſit viſibiliſ: nec etiā dare. Et ſic vlteriꝰ relinqutur ꝙ color ī tenebris ſit. Auerrōis quoqꝫ dicit ꝙ actꝰlucidi nō facit colorem eſſe viſibilem ex ꝑte coloris: ſedex ꝑte dyaphani quod nō habet potentiam ſuſcipiendiip̄m niſi actu ſit luminoſuꝫ. Ex hoc iteꝝ relinquitur ꝙcolor ſit ī tenebris ⁊ viſibilis licet ꝑ accidēs impediat̉