LiberTercius

eo igne calorē. Ꝙ aūt calor nō ſit maior in medio aereꝙͣ iuxta terrā: exp̄ſſe dicit philoſophꝰ in libro metheororum. Idē etiā de facili poteſt cognoſci ꝑ exꝑimentuꝫvapores em̄ eleuati ex reuerberatōe luminis ab inferioribus congelant̉ in grandines ⁊ nubes in medio aerisinterſtitio. Similiter etiam patet ex hoc qd̓ accidit inſpeculis cōcauis ⁊ conuexis luci ſolari obiectis. Reflectitur em̄ lux cū calore. Ita etiā ꝙ lux intenſiua fit ī loco: vbi cōueniūt multe reflexiones ex oībus ſpeculi ꝑtibus: p̄terea ſol a ꝓprio ſubiecto calorē trahere nō pōt:qꝛ ſol neqꝫ calidꝰ neqꝫ frigidus eſt: querenti ergo vndelumen habeat calorē diffundere poſſumꝰ hoc modo reſpoudere. Lumen eſt ꝓpria forma corꝑis ſuꝑioriſ: ⁊ nōinferioꝝ corpoꝝ. Nā etiā ignis ẜm qͦſdā philoſophosnō lucet in ſpera ſua. Ideoqꝫ caliditas ſequitur ad lumen ⁊ ad luminis multiplicatōeꝫ ſicut ad cauſā primāque nō de neceſſitate diſponitur motu quo mouet. Et ēſimile in motu locali ⁊ motore primo qui nequaꝙͣ motulocali diſponitur ⁊ tn̄ localiter mouet: veꝝ de hac materia ⁊ alijs ſimilibꝰ pleniꝰ requirat lector in tractatu deſtellaꝝ qualitatibꝰ.LI¶ Ꝙ lux ignis et lux ſuꝑiorū corporū nō ſitvniꝰ rationis in genere vel in ſpecie.Ubitare aut poteſt aliquis vtrū lux ignis ⁊ ſuperioꝝ corpoꝝ ⁊ inferioꝝ ſit eiuſdeꝫ rationis.videtur aūt ꝙ ſic: qꝛ vtraqꝫ eſt actꝰ dyaphant⁊ vtraqꝫ facit colores in actu: ⁊ vtraqꝫ immutat ſubitop̄terea ſic loquitur areſtotiles in. ii. li. de anima. Nō ſecundū ꝙ aqua: neqꝫ ẜm ꝙ aer lucidū eſt: ſed qm̄ eadeꝫeſt natura vtriſqꝫ his ⁊ in ꝑpetuo ſuꝑius corꝑe. Sic exgo dyaphanū eſt idē in aere ⁊ aqua ⁊ in ꝑpetuo corꝑe.et actꝰ dyaphani erit idē ꝙͣtum ad ratōeꝫ. hoc etiā ibidem cōmentator dicit hoc modo: vna eſt natura in omni ꝑſpicuo in qua ꝯueniūt ꝑſpicua cū celo: ſꝫ in quibuſdam ꝑfectio luminis ſemꝑ actu eſt vt in celo ⁊ in igne.In quibuſdā aūt nō vt aqua ⁊ aere. At vero in contrarium obiicitur hoc modo: nō eſt eadem ratio ſubſtantiecorruptibilis ⁊ incorruptibilis. Nichil em̄ vnū ẜm rationē poteſt eſſe in corruptibili ⁊ in incorruptibili: quianec idē genꝰ: nec eadē ſpecies: nec eadē propria paſſio.Cū ergo lumen ſuꝑioꝝ ſit in incorruptibili. Et lumenignis ſit in corruptibili: non erit lumen eiuſdē rationishinc ⁊ inde p̄terea nō ſunt eiuſdē rationis miſcibile etnō miſcibile. At vero ſuꝑiora in actibuſ ſuis ⁊ formisnō ſunt miſcibilia. Ignis aūt cū ſuis formiſ eſt miſcibilis. hoꝝ ergo forme nō ſunt eiuſdē rationis. Itē igniseſt ſubſtātia generabilis ⁊ corruptibilis: ⁊ ꝑ cōſequenſin ip̄o lumen generatur vl̓ corrumpitur. Sic aūt nō eſtin lumine ſolis ⁊ corpoꝝ ſuꝑioꝝ in comꝑatōe ad ſubiectum. Nos itaqꝫ de vtriuſqꝫ luminis ratōe dicimus ꝙnō eſt vna ratio generis vel ſpeciei: ſed vna ratio ꝓportionis ad actū: vtrūqꝫ ſiquidē eſt actꝰ dyaphaui ac ꝑfectio coloris ẜm actū. Nā lumen ſolis in inferioribꝰ quidem manet ẜm virtutē tm̄: ſed ẜm eſſentiā nō manet inaliquo vt habituſ: hoc patet in coloribꝰ ⁊ coloratis: quiſcꝫ colores lumine p̄ſente ſunt in actu: eoqꝫ recedentemanent in materia vel potentia tantū. At vero lumenignis manens in ſubſtantia ignis cōmiſcibile eſt corporibus ⁊ manet in eis vt habitꝰ: ſicut patet ī his que lucent in tenebris.¶ III.¶ Cur ignis in corꝑibus mxtis manens corpora ſibi adiuncta non conſumit.T vero ẜm hoc queri poteſt ſi lumen ignis manet in corꝑibꝰ mixtis. Cur nō cōſumit corꝑa ſi¶ Si adiuncta. hoc em̄ licet videre in oculo vbi lumen ignis eſt cū humore criſtallino: ⁊ tn̄ non exiccat humorem criſtallinū: nec extinguit̉ ab ip̄o. Ad hāc queſtionem dicendū eſt ꝙ ignis ſubſtātia duplicē compoſitō

nem habet. Unā ſiquidē habet cū forma ꝑpetui corporis ſecundū ꝓportionē que eſt lumen: et ab hac non habet ꝙ ſit elementū. Alia vero habet cū qualitatibꝰ actiuis atqꝫ paſſiuis: et ab hac habet ꝙ ſit elementuꝫ. Iſteaūt due opiniones ſic ordinātur ad inuicē ꝙ prima ẜmnaturā ⁊ ratōeꝫ eſt ante ſecundā: qd̓ patet ex hoc: quiaſi prima nō eſſet ante ſecundā ſed ecōtra: tūc lumen nōcomponeretur cū ſubſtātia ignis: niſi mediāte calido ⁊ſicco: ⁊ tunc nō eſſet cōponibile cū aliis elemētis: niſi ꝑeaſdē qualitates: qd̓ patet falſuꝫ eſſe in aqua ⁊ aere. lumen eī ex ꝑte ſubiecti nō requirit niſi materiā dyaphani q̄ eſt in tribꝰ elemētis: ſecundū ratōeꝫ aūt cōpoſitionis cuꝫ qualitatibꝰ actiuis ⁊ paſſiuis eſt in igne ⁊ aere⁊ aqua. Ideoqꝫ ignis in mixto alterari pōt a qualitatiabus actiuis et paſſiuis nō retinendo eas ſecūduꝫ actū:et tn̄ retinebit lumē: qd̓ habuit ante qualitates illas ſecundū naturā Et quoniā ip̄m lumen nō habet cōtrarietatem ad aliquā qualitatū ſubſtantialiuꝫ. Ideo nec corrumpit eas: nec corrūpitur ab eiſ. Si quis ergo queratque ſit differentia lucis ⁊ luminis et ſplendoris ⁊ radiiet luminaris. Dicimꝰ ꝙ ẜm rationeꝫ noīm vt dicit auicenna. Lux eſt in ꝓpria natura. Lumen aūt in ſubiectorecipiente. Porro radiꝰ exitꝰ luminis ẜm lineā rectamRadioſum vero eſt .ſ. corpꝰ politū in ſe lumē nō habēſradios tn̄ reflectens. Splendor aūt eſt ipſa luminis reflexio a reflexione radioꝝ ꝓcedens. In hoc enī radiꝰ alumine diſtat: ꝙ radiꝰ nō ꝓcedit immutādo niſi recta linea. Lumen aūt etiā ad nō rectā lineā immutat. Licethoc videre in ſole ꝑ feneſtras ingredientē. Ibi quipperadii ſolis ad recta ingrediūtur lineā. Lumen vero ſubfeneſtra iuxta parietē illuminat aerem quo nō poteſt recta liuea trahi ab illumināte. Similiter etiā eſt de ſplēdore et radioſitatis reflexionē. Radioſitas enī inflectitradiū ⁊ ſplendor lumen. Luminare vero ẜm iohannemdamaſcenuꝫ eſt luminis receptaculum. vt corpus lunevel ſolis.¶ IIII.¶ De corporibus noctilucis vnde lumen eorum proueniatOrro de noctilucis q̄ ſunt obiecta viſus in teOnebris vt quercꝰ putrefacta: quedā oſſa piſciūAet ſquamē. et quedā aīmalia. queri poteſt vndelumen eoꝝ ꝓueniat. Nā ſi dicat̉ ꝙ ab igne. nō videt̉ ꝙhoc poſſit eſſe. Ignis enī nō eſt in corꝑe mixto actu: ſedpotentia tantūmodo. Nec ignis eſt in potentia lucere:ſic enī lucerent oīa mixta: ꝙ aūt ignis actu nō ſit in eispatet ꝑ hoc ꝙ ignis in actu vſtiuꝰ eſt eius in quo eſt. tālia aūt corꝑa nō videmꝰ aduri: p̄terea ſi lumen eoꝝ eētab igne tūc videt̉ ꝙ dicerent̉ extingui ī glacie aut niuepoſita vel aqua ꝑfuſa: cū vt dicit philoſophꝰ calido etſicco contrariet̉ frigidum et humidū. Si vero dicaturꝙ hoc ſit ex celi lumine. cōtra hoc eſt: ꝙ alibi de celo ꝓbatum eſt .ſ. ꝙ non eſt corpꝰ generabile nec cōmiſcibilealijs elementis: cū nō ſit eiuſdeꝫ materie cū alijs. Noſaūt dicimꝰ ad hoc. ꝙ ignis dupliceꝫ habet ꝓprietatemſcꝫ luminis qd̓ accipit a primo corꝑe qd̓ eſt celū. et calidi ⁊ ſicci ẜm ꝙ eſt elementū. Et illa quidem compoſitōq̄ eſt ſubſtātia ignis cū lumine: prior eſt natura: ꝙ illa q̄eſt ſubſtātia ignis cū calido et ſicco. triplici ratōe. Primā qꝛ illā habet ꝑ relatōeꝫ ad primū corpꝰ qd̓ eſt celū.Un̄ dicit philoſophꝰ celū nō recipit imp̄ſſiones ꝑegrinas ſed elemēta. Idcirco ignis receptiuꝰ eſt imp̄ſſionūceli maxime inter elementa oīa: qꝛ celo viciniſſimus eſt:et vbiqꝫ contingit ſperaꝫ lune. prima vero imp̄ſſio celiſuꝑ inferiora eſt imp̄ſſio luminis. Secūda eſt qꝛ lumencōmunius eſt ꝙͣ calidū et ſiccū. Inuenitur enī inſeꝑabiliter in celo et in igne inſpiſſatis ꝑtibus: licet in ꝑtibusnō adeo ſpiſſis vero luceat. Seꝑabiliter aūt in aere etin aqua. qd̓ nō cōmunius eſt ratōne cōmunionis prius