Druckschrift 
1 (1481)
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

TerciusLiber

fit: aut poſtꝙͣ interuenit iam oꝑacum: aut qn̄ eſt vicinūSi primo modo tunc oporteret mediū opacum retraheretur: ita videremꝰ ip̄am traſire ꝑtes opaci: qd̓patet eſſe falſum. Si aūt ſecūdo modo tunc ex opaci vicinitate lumen recederet: ſed hoc etiā patet falſū: qꝛ videmꝰ immediate lumē ꝯiungi vmbre. eſt ergo luxſubſtātia compoſita. Si ꝓpter hoc dicat̉ ſit ſubſtātialis forma ſubſtātia cōpoſita: huic quoqꝫ obuiatratio manifeſta: nulla quippe forma ſubſtātialis eſt immutatiua actū alteriꝰ corꝑis aliud corpꝰ. lux aūt immutat aliud corpꝰ ꝙͣ id cui ineſt videlicet aerē. Itē oīsforma ſubſtātialis eſt ꝑfectio eiꝰ in quo eſt ſecundūSi ergo lumen eſſet forma ſubſtātialis. eſſet aeris ꝑfectio: in quo eſt ſecundū eſſe ip̄iꝰ aeris: qd̓ patet falſumeſſe. p̄terea nulla ſubſtantialis forma materie aduenitẜm naturā. tempꝰ poſt receptōeꝫ accidentis: at verolux aduenit aeri poſt accidentia ip̄iꝰ aeris. Nulla quoqꝫ forma ſubſtātialis ẜm eſſe ſuū inuenitur extra ꝓpriam materiā. lux aūt inuenitur extra ꝓpriā materia: queeſt corpus naturaliter luminoſum. eſt ergo lux forma ſubſtātialis. p̄terea dicit ph̓s in libro de viſu lux eſt corpꝰ ſed accidens. Itē auicēna. lux inquit eſtlitas eſt ꝑfectio trāſlucentis ẜm eſt tranſlucens: atvero qualitatem cōſtat eſſe accidēs. Idem quoqꝫ auicenna: lumen inquit eſt qualitas quā corpꝰ trāſlucēſa lucido mutuat. trāſlucens illā efficit̉ tranſlucensin effectu. patet itaqꝫ lux eſt corpꝰ: nec forma ſubſtantialis: nec ſubſtātiā ſpūalis: ſed qualitas mutuataac conſequēs eſt accidenſ. Si aūt in contrariū obiicitur nullū accidens ſit forma ꝑfectiua alteriꝰ accidētis actꝰ ip̄ius quo agit actualiter. lumē aūt eſt formaꝑfectiua coloris qua mediante actualiter agit in viſū. ita videtur eſſe accidens. Reſpondemꝰ primaꝓpoſitio non eſt vera .ſ. nulla forma accidentalis ſitactus alteriꝰ accidentis mediante quo ſit actu: quin potius oīs forma accidentalis ſi habeat actū ſecundūforme vl̓ materie: ille erit actꝰ accidentalis nature quoniam ex ſubſtantia accidente fit vnū vt ex potētia actu.XIVIII. lux proprie ſit habitus.Taqꝫ ſuppoſito iam qd̓ ꝓbatuꝫ eſt multis modis videlicet lux ſit accidens qualitas: merito queri poteſt in qua ſpecie qualitatis. videtur em̄ primo ſit paſſio vel paſſibilis qualitas: qꝛ habetur exp̄ſſe in libro de ſenſu ſenſato illuminatio ēalteratio. Eſt itaqꝫ lux forma ſe alterans ac oīs talisforma paſſio eſt vl̓ paſſibilis qualitas. Un̄ ph̓s in viii.li. phiſicoꝝ. Que alterātur inquit alterātur oīa a ſenſibilibus: hoꝝ ſolū alteratio eſt. Senſibilia vero appellat ibi paſſiones paſſibiles qualitates: p̄terea in librode viſu dicit ph̓s color ſecundū quē aer alteratur abigne dicitur lux. Differtqꝫ flamā a luce: qꝛ flama eſt fumus accenſus: ac ꝯſequens corpꝰ. Lux aūt inquiteſt corpꝰ: ſed eſt paſſio dyaphani corꝑis. Itē auicennain li. vi. de naturalibꝰ. Lumen inquit eſt effectio corporis lucem habentis ei appoſituꝫ fuerit. at vero effectio eſt accidentis imp̄ſſio. Ex his ergo videtur paſſioeſſe. At vero ī contrariū obiici poteſt: qꝛ ſi eſt paſſio vl̓paſſibilis qualitas: erit aliqua de primis vel de poſterioribus. At vero cōſtat de primis ſunt caliduꝫ frigidū. humidū ſiccū. erit ergo de poſterioribus atom̄es ille cauſantur de primis. ſequitur ergo lumencauſetur ab illis vel a quibuſdā eaꝝ: qd̓ patet eſſe falſūinuenitur em̄ lumen in quibuſdā corꝑibꝰ ſubiiciūtur primis qualitatibꝰ. Itē oīs paſſio vel paſſibilis qͣltas habet contrariū in ſpecie ꝙͣuis in genere qd̓ patet inductōeꝫ. At vero lumen habet contrariū inſpecie̓: qꝛ nichil alterās ſubito habet contrariū. Cōtrarium em̄ in ſubiecto reſiſtit alteratōi ne fiat ſubito: p̄te

rea ſi haberet contrariuꝫ corrumꝑetur illiꝰ p̄ſentiamin ſubiecto. lumen aūt ſic corrupitur: ſed abſentiāilluminantis. Nos itaqꝫ areſtotile dicimꝰ lumeneſt habitꝰ ita non eſt paſſio vel qualitas paſſibilis.nec oportet habitꝰ habeat contrarium: qꝛ nec ſciētiacontrariū habet: ſed ei opponitur ignorātia vt priuatōSi aūt obiicitur lux infert paſſionem ſenſui .ſ. viſuiReſpondemꝰ quedā eſt inferēs paſſionem ſenſui vtalterans ſolum: hec eſt paſſio vel paſſibilis qualitas:quedā aūt eſt alterās ſe: ſed vt perfectio viſus acviſibilis ẜm eſt viſibile ẜm eſt viſus ad actū: ethoc eſt habitꝰ vel diſpoſitio. Sūt em̄ habitꝰ diſpoſitio qualitates ꝑficientes potentiā ad actū: vt viſus etiam lumine ſibi cōiuncto humore criſtallino ꝑficiturad actum videndi. XIIX. Qualiter lux ſe habeat ad viſum.I tn̄ velimus vim facere in verbo philoſophi:dicamꝰ viſibile ꝓprie color eſt. lux aūt eſtviſibile: ſed habitꝰ vel diſpoſitio: quo ꝑficiturviſio ẜm actuꝫ. vnde actꝰ cōmunis eſt organo ac medio obiecto viſus: habet em̄ oculus aliqd̓ lumen innatum. et lumen actꝰ eſt dyaphani vt ait philoſophus etactꝰ coloris quē mouet viſuꝫ. Nec valet hoc argumētum. color videtur lumen ergo lumen magis eſt obiectum viſus ꝙͣ color: em̄ eodē modo ſe habent lux etcolor ad viſum. vnū ſe habet vt paſſio vel paſſibilis qualitas. Alteꝝ vt habitꝰ vel diſpoſitō. Et poni p̄tinſtantia: qꝛ cōceptio vel ſentētia vocis alicuiꝰ prolateꝑuenit ad intellectū mediāte voce: ergo nec tn̄ vox velphantaſia vocis eſt obiectū intellectꝰ: qꝛ vero ſic dicētes declinamꝰ om̄s obiectōes. dicamus aliter videlicet lumen nichil ꝓhibet paſſionē eſſe vel paſſibilemqualitatem. Sed tunc diſtinguimꝰ inter paſſiones corporuꝫ paſſiuoꝝ et actiuoꝝ. Et paſſiones corpoꝝ nonhabent contrarietatē nec agūt nec patiūtur: ſed mouēttm̄. Sicut em̄ ſe habet celeſte corpꝰ ad inferiora corꝑaſic eiꝰ paſſio ad paſſiones illoꝝ. vnde ſicut celi corpꝰ inelementis nullū habet ꝯtrariū: ita nec paſſio eiꝰ in paſſionibus elementatoꝝ. vbi vero dicit philoſophꝰ ſecūdas qualitates a primis generari: intendit de generation corruptōe elementoꝝ circulari. Ideoqꝫ intelligit̉illud dictū de paſſibilibꝰ qualitatibꝰ que ꝓprie ſunt elementatoꝝ: et ſicut dictū eſt lux habet contrariuꝫ:nec oportet paſſibilis qualitaſ ſuꝑioris corꝑis aliqͥdhabeat contrariū. concedimꝰ tn̄ ꝙͣ lux ꝓprie alterari dicitur: qm̄ ad hoc vt alteratio ſit ꝓprie tria requirūtur. Primū eſt alterās forma habeat alterā eſſentiaa quātitate atqꝫ eſſentia materie. vnde raꝝ et dep̄ſſum niſi quandā poſitōeꝫ ꝑtium materie dicāt: ꝓpriealterant. Secundū eſt forma alterās magis excellēſabiiciat a ſubſtātia corrūpendo ſubiectū. hoc habitus et diſpoſitio aīe ſicut virtutes ac ſcientie: et etiāhabitꝰ corporei: ſicut ſanitas in hoīe et lumen ſi in ration habitꝰ accipiātur alterāt. vnuſquiſqꝫ ſcd̓mphiloſophū attingit ſcientias et virtutes: potiꝰ dicitur ꝑfectus: ꝙͣ corruptꝰ vel alteratꝰ. Tercium formaalterans corrūpat aliā formā ſibi contrariā in ſubiectoet hoc modo iteꝝ alterat lumen. VQualiter ad multitudineꝫ luminis ſequaturmultitudo caloris.Um aūt lux ſit ꝯtraria frigiditati: queriturſecundū quem modū ad multitudinem luminiequitur multitudo caloris. Si em̄ vt dicūt quidam radiꝰ luminis ſecū trahit caloreꝫ vel corpꝰ in quoeſt lumen: tunc maior eſſe deberet calor in corꝑe qd̓ vicinius eſt illi corꝑi a quo lumen ſumit calorem ꝙͣ in remotiori. Et ſecundū hoc maior deberet calor in medioaeris eſſe ꝙͣ iuxta terrā. Idemqꝫ ſequitur contra illosqui dicunt radiꝰ ſuꝑioꝝ tranſiens igneꝫ accipit ab