TerciusLiber

peruiū Et hoc eſſe materiale habet color a qualitatibꝰprimis actiuis ⁊ paſſiuis .ſ. calido ⁊ frigido ⁊ humido⁊ſicco. Eſſe vero formale ip̄iꝰ coloris eſt ip̄iꝰ eſſe quo ēactu in potentia actiua immutādi viſuꝫ ẜm actū: ⁊ hoceſſe habet a luce. hoc eſt ꝙ ait philoſophus ꝙ color eſtimmutatiuū viſus ẜm actū lucidi. ⁊ hec eſt ip̄iꝰ naturaQuia vero lumen multiplicatur in loco reflexionis acꝑcuſſionis: pluſꝙͣ in loco vbi nō reflectitur nec reꝑcutitur. Ideo lumen exiſtens in dyaphano ẜm qd̓ hmōi nōeſt actus coloris. Sed exiſtens in extremitate ip̄ius inloco contactꝰ ad corpꝰ terminatū. Et hoc patet ex hocꝙ coloratū poſitū in lumine ꝓprio vel alieno: aere medio exiſtente tenebroſo p̄terꝙͣ in loco contactꝰ. ſimiliter⁊ oculo in tenebris exiſtente ꝯtingit videre: oculo autēcriſtente in lumine ⁊ aere ⁊ colorato in tenebris poſitonō contingit videre. Ideoqꝫ dicit philoſophꝰ ꝙ coloreſt extremitas ꝑſpicui in nō terminato corꝑe: nec dicitꝙ ſit actꝰ ꝑſpicui quicūqꝫ: qꝛ diffinitio coloris hec eſtẜm eſſe ip̄iꝰ formale ꝑ qd̓ eſt in potentia cōpleta: actiuaad mouendū ſenſum. eſſe aūt hoc nō habet a quocūqꝫactu dyaphani. ſed ab actu qui eſt in loco contactꝰ vtdictū eſt. Qd̓ auteꝫ dicit philoſophus de albo ⁊ nigrointelligitur ꝑticulariter nō vniuerſaliter. Ex preſentiaquippe lucis in quibuſdā corꝑibꝰ non terminatis vt innube generat̉ albedo: ⁊ ex priuatōe ip̄iꝰ nigredo. Un̄hoc intelligit̉ in corꝑibꝰ dyaphanis colorabilibus tantūmodo ⁊ nō in alijs: quoꝝ color nō eſt idē ex ꝓpinquo⁊ remoto: ſicut idē eſt color in corꝑibꝰ terminatis ꝓpinque ac remote aſpicienti: dicimꝰ aūt ꝙ color ẜm ꝙ agitin viſum eſt in eſſe formali: ⁊ ſic cōnaturale eſt ei lumēquo agit in ip̄m. Eſt em̄ ſemꝑ ſibi ẜm hoc eſſe ꝯiunctū.Sed ẜm eſſe materiale nō agit aliquid: qꝛ ſic eſt lumenextra ip̄m. Deniqꝫ exꝑimēta p̄dicta ⁊ autoritates philoſophoꝝ intelligunt̉ de eſſe formali coloris in ꝯꝑatōead mouendū viſum.XLV.¶ Improbationes opinionis predicte.Uod aūt lux nō ſit apparentia ſiue reſplendentia coloris ꝓbari poteſt multis modis. Qui eīhoc dicūt aūt intelligūt ꝙ eſſe lumīs et colorisſit idē ẜm actū: aut ꝙ eſſe coloris ſit vnū. ⁊ lumē nichiladdat niſi ꝑ comꝑatōeꝫ illiꝰ ad viſū. Si primū adhucpoteſt intelligi ẜm duplicē modū .ſ. vel ꝙ lumē habeatidem eſſe cū quolibet colore: vel ꝙ habeat idē tantū cūalbedine ẜm ꝙ ait empedocles: ꝙ ſol eſt alba ⁊ calidares. Si primo modo dicat̉ .ſ. ꝙ lumen habeat ideꝫ eſſecū quolibet colore: tunc ſequitur ꝙ lumen ſit ꝯtrariū lumini: qꝛ .ſ. albedo contraria eſt nigredini. Qd̓ vtiqꝫ abſurdū eſt ⁊ impoſſibile: p̄terea lumini nichil eſt ꝯtrariūqꝛ tenebra priuatio eſt luminis: ⁊ non contrariū: coloriaūt in ſpecie aliquid eſt contrariū. Itē intentio quā nigrum eſt viſibile ẜm actū eſſet p̄ter eſſe nigredinis Alioquin nigredo ſemꝑ ſecundū actū eſſet viſibilis. Cū ergo eadem ſit ratio de om̄i colore. Intentio quoqꝫ quāviſibilis eſt albedo ſecundū actū: ceteriqꝫ colores: eſſetp̄ter eoꝝ eſſe quod patet falſum eſſe. Porro ſi dicat̉ eēluminis eſt eſſe generis in colore: et nō eſſe ſpecieꝝ: hicquoqꝫ inuenitur repugnantia: qꝛ eſſe generis in ſpecienō eſt diſtinctū a ſpecie ſua: vt em̄ dicit auicēna: color qͥeſt in albedine eſt albedo: ⁊ color qui eſt in nigredine eſtnigredo. ⁊ ita lux ſecundū eſſe ſuū eſſet in contrariis etcauſa contrarioꝝ qd̓ eſt impoſſibile: qꝛ .ſ. cōtrarie ſuntcauſe contrarioꝝ: vt habet̉ in libro metheoroꝝ: p̄tereaſi dicat̉ ꝙ tota coloris eſſentia ſit lux. cū ea q̄ eſſentialiter in ſe lucē habent viſum īmutent. in tenebris diceretur color videri: ſicut in lumine: vel etiā magis quod tn̄nō ꝯtingit. Itē oculo in tenebris poſito: ⁊ colore ī luceaccidit coloratū videri ſecundū actū. quod ideo ꝯtingitſecundū auicennā ⁊ alphorabiū: qm̄ ad viſuꝫ nō exigitur: niſi vt color ſit in actu: etiā ſi mediū nō ſit illumina

tum. Alii vero ſequentes platōnē dicūt: qd̓ hoc contingit ob aliquod lumē quod eſt coniunctum oculi naturequod penetrat mediū vſqꝫ ad colorē in actu exiſtenteꝫItaqꝫ ſi lumen eſt tota coloris eſſentia: multomagis debet videri color in tenebra poſitꝰ ab oculo exiſtente ī lumine ꝙͣ ecōtra. Si em̄ quod habꝫ lumen ſecundū eſſentie ſue ꝑtem: vt oculꝰ a tenebra nō impedit̉: multominꝰillud qd̓ habet lumen ſecundū totā eſſentiā ſuam nō impeditur. Si forte dicat̉ ꝙ lumen eſt albedinis tm̄ eſſentia: et ſecundū magis ⁊ minꝰ ceteri colores a lumīe generantur. hoc etiā eſt ꝯtra ratōeꝫ: qꝛ magis ⁊ minꝰ nōdiuerſificāt ſpeciē. Itaqꝫ ſecundū hoc omnes coloreseſſent in vna coloris ſpecie: quod patet falſum eſſe: p̄terea cū nigredo maxime diſtet ab albedine: nichil ꝑticipabit de illiꝰ eſſentia. Ideoqꝫ nigredo nō generabitura lumine: ſed a luminis priuatōne. Quidquid aūt generatur a priuatōe eſt priuatio. Cū priuatio nō poſſit dare ſpeciem: nec materiā ip̄i generato. Ergo nigredo eſtpriuatio. Ex hoc aūt ſequitur ꝙ nigredo nō eſt colorisſpecies quod eſt cōtra omnes.¶ XLVI.¶ Ꝙ lux ſit accidens.Unt iteꝝ alij dicentes ꝙ lumen eſt accidēs innitētes verbo areſtotilis in. ii. li. de aīa dicētis:Lumen neqꝫ ignis eſt: neqꝫ omnino corpus: neqꝫ corꝑis defluxꝰ. Nō enī corꝑa duo poſſibile eſt in eodem eſſe loco: videtur aūt contrariū eſſe tenebra: ſed tenebra eſt pͥuatio huiꝰ habitꝰ ex lucido. Ex his eī verb̓philoſophi patet ꝙ lux eſt habitꝰ dyaphani: hoc etiamvidentur dicere oēs naturales. Ideoqꝫ ⁊ nos eis cōſentientes idē dicemꝰ ꝙ lux eſt accidēs: ⁊ in quibuſdā eſthabitꝰ. et in quibuſdā diſpoſitio. ꝙ aūt accidens ſit defacili poteſt apparere: qꝛ ꝯtingit ea eidē ſubiecto manēte .ſ. aeri ineſſe ⁊ nō ineſſe. p̄terea lumen in ſubiecto magis ac minꝰ recipit quod ſoli accidenti cōuenit: formaquippe ſubſtantialis nō recipit intenſioneꝫ ac remiſſionem. Ꝙ aūt lumen recipit magis ⁊ minꝰ manifeſtū eſtqꝛ .ſ. aer qn̄qꝫ luminoſior eſt: qͥn̄qꝫ minꝰ luminoſuſ. Itēlux eſt forma in ſubiecto diſtenſa: ita ꝙ in maiori partemaior: in minori minor. Omnis aūt talis forma eſt accidentalis. Nā forma ſubſtātialis eſt ſimplex: etiā diuiſione ſubiecti non diuiſibilis: p̄terea legitur in libro deſubſtantia orbis ⁊ dicit̉: ꝙ nulla forma diuiditur niſi q̄ſecundū naturā aduenit compoſito poſt quantitatem.Ideoqꝫ forme ſubſtātiales ſunt indiuiſibiles: qꝛ ſecūdūnatura adueniūt materie ante ꝙͣtitatem. Cux aūt eſt diuiſibilis forma diuiſione ſubiecti: ⁊ ideo cōſtat ꝙ aduenit compoſito poſt ꝙͣtitatem: nichil aūt ſic aduenit niſiaccidens. Itē lux inuenit̉ in igne ⁊ in celo ſecundū actūilluminādi ⁊ faciendi colores in actu viſibiles. Et itaſecundū vnū actū inuenitur in re corruptibili ⁊ incorruptibili. At vero quidquid tale eſt: accidens eſt. Corruꝑtibile ſiquidem ⁊ incorruptibile ſecundū formam ſubſtantialem nō poſſunt cōuenire: ſed nec ſecundū materiam. ſicut legitur in methaphiſica: ꝙ taliū nō eſt eademmateria: ſi ergo cōueniunt relinquitur ꝙ illa cōuenientia ſit in forma accidētali.¶ XLVII.Ꝙ lux nō ē ſubſtātia ſed qualitas mutuataRReterea ſi lux eſſet ſubſtātia tunc eſſet formavel materia vel compoſitū. Nunꝙͣ aūt inuenit̉aeſſe ſola forma: vel ſola materia. Et ideo relinquitur ꝙ eſſet ſubſtātia cōpoſita: ſed cōſtat ꝙ nō lucetaliquo interueniēte obſcuro inter illumināſ ⁊ illuminatum. Aut ergo tunc illa ſubſtātia deſtruitur aut retrahitur. Si dicatur ꝙ deſtruitur: tunc oportet ꝙ habeatcontrariū: qꝛ nichil deſtruitur ſecundū materiaꝫ niſi ꝑcontrariū agens: qd̓ nō habet lumen. ⁊ ideo nō deſtruitur. Nā tenebra nō eſt cōtraria luci: ſꝫ eius priuatio vtdicunt philoſophi Si vero dicatur ꝙ retrahitur. ⁊ hoc