LiberTerciusⁱ

in celo ergo ſecundum hoc etiaꝫ aliquid celi corrumpitur. vt ex materia partis corrupte fiat lux quod eſt impoſſibile.XL.¶ Eiuſdē queſtionis determinatio.D huiꝰ queſtionis euidentiā nota: ꝙ aliqn̄ idēeſt nomen ſubſtātie ⁊ accidentis ab ea cauſatilicet equiuoce. Utrūqꝫ em̄ eodē noīe ſignificamus: tu qꝛ formas ſubſtantiales ignoramꝰ. tū qꝛ ꝓpterꝓpinquitatē ſubſtātie ⁊ accidētis ab ea cauſati non diſcernimꝰ inter ea. Sic ergo lux aliqn̄ noīatur ſubſtātiainter corꝑa ſubtiliſſima. Aliqn̄ accideus cauſatū ab ea.ſ. illuminatio q̄ eſt de genere motuū: ⁊ eſt accidēs ipſiꝰaeris illuminati cauſatū a luce. Eſt em̄ illuminatio aeris a luce indeficiens motio generatiue motōnis. Luxergo dicitur aliqn̄ ip̄a aeris medii vel obiecti illuminatio. Aliqn̄ vero ip̄a ſubſtātia a qua eſt illuminatio. neceſt incōueniens multa corꝑa ſpūalia ſimul eſſe in eodeꝫloco: ſicut ꝯſtat de corꝑibus glorificatis. Nec tn̄ eadeꝫnumero eſt linea lōgitudinis vtriuſqꝫ: qm̄ ydemptitasnumeralis nō eſt niſi ab ydemptitate numerali eiuſdēforme vltime. vnde linea illa mathematicalis vel local̓q̄ imaginat̉ eadē vtriuſqꝫ corꝑis: non eſt eadē ſed dueIlla quippe nō eſt niſi linea ſpacii in qua due linee diuerſe ẜm numeꝝ: qꝛ forme corpoꝝ quoꝝ ſunt linee: forme dico vltime .i. forma lucis ⁊ aeris ſunt naturaliterdiuiſe: fruſtra ergo obiicitur ſecūdū qd̓ intelligit̉ linealocalis nō corꝑalis. Uidetur aūt alicui ꝙ huius lucismateria nō de ſole exit: nec eſt aliquid d̓ materia aerisſed cōtinue cauſatur. quaſi aīa dū corꝑi infunditur Inhoc aūt eſt diſtātia. qꝛ tota ſimul anima .ſ. eiꝰ materia⁊ formā creant̉ qn̄ aīa datur Cū aūt fit lux materia nōtm̄ creatur: ſed forma gignitur a corꝑe luminoſo. hoc ēſoli lucē generare .ſ. materie que eſt aliūde formā dare.hoc eſt em̄ veriꝰ generare .ſ. dare formā genito ꝙͣ daretm̄ materiā: ſicut fit qn̄ homo generatur tm̄ de homīeẜm hoc poteſt dici ꝙ in vniuerſitate rerū ſunt aliqua adeo creata ratōe materie ⁊ forme vt angeli. aliqua rōeforme .ſ. aīe vt homo. Terciū vero ratione materie tm̄¶ Aſſertio ꝙ lux ſit corpus. ¶ Albertus invt luxXLI.tractatu de animaUm de lumine qd̓ a corꝑibus luminoſis deſcēIdit. vtꝝ ſit ſubſtātia vel accidens eſſe ſoleat diſputatio inter ſapientes. multa de iſta materiamultiplexqꝫ eſt opinio. Quidā em̄ dicūt ꝙ lux ē corpꝰ:pluraqꝫ ſunt corꝑa radioſa deſcendētia in aerē ac terrāq̄ illuminātur. quoꝝ opinio videtur poſſe fulciri ꝑ hocꝙ lux deſcendit a ſole ⁊ aduenit ex ignis ꝑte Soliꝰ aūtcorꝑis eſt venire ac deſcendere: p̄terea ſoliꝰ corꝑis eſtmoueri localiter. lux aūt mouetur localiter: qꝛ ſurſuꝫ etdeorſū. Itē ſoliꝰ corꝑis eſt attingere aliquid ⁊ reflectiab illo. lumen aūt radioſuꝫ corpꝰ attingit ⁊ reflectit̉ abip̄o. Nos aūt dicētes lumen non eſſe corpꝰ. Ad p̄dictareſpondemꝰ ꝙ lumen nō deſcendit ⁊ aſcēdit vt mobiliꝑ ſeip̄m: ſed vt immutās ſubiectuꝫ inferiꝰ ac ſuꝑiꝰ ẜmꝑtes dyaphani: nec mouetur localiter: niſi ſicut vmbravt dicit auicenna: ⁊ ſicut illa q̄ eſt ī ſpeculo forma. Nōeſt em̄ idem lumen modo hic modo ibi. vel modo in hocloco. ⁊ poſt tenebrā iteꝝ in eodē loco. Sed decedit hoclumen ⁊ alteꝝ ſuccedit ad p̄ſentiā ⁊ ad abſentiā corꝑiſilluminatis: ſicut ⁊ vmbra ex obiecto corꝑis opaci adlumen. ⁊ figura in ſpeculo ex diuerſa oppoſitōe aſpiciētis. Cū ergo lumen attingit corpꝰ radioſuꝫ ⁊ ab ip̄o reflectitur: nequaꝙͣ ideꝫ lumen ſed diuerſū reflectit̉. Ꝙꝫaūt lux nō ſit corpꝰ patet qꝛ corpꝰ naturaliter ad vnumlocū tantūmodo mouetur. lumen autē mouetur ad locadiuerſa: qd̓ patet ex hoc: qꝛ īmutat ſurſū ⁊ deorſū circūquaqꝫ ad latera.XLII.¶ Ꝙ lux nō ſit ſubſtantia ſpūalis.

Uidam aūt dicunt ꝙ lux eſt ſubſtātia ſpūalisadueniens ei qd̓ illuminatur ſine corruptōe alicuiꝰ forme: ſicut aīa corꝑi aduenit nō corrūpēsaliquā formā in organico corꝑe phiſico potentia vitaꝫhabente: veꝝ ſi eſſet ſubſtātia ſpūaliſ. aut diceretur ſpiritualis modo phiſico: ẜm quē dicitur ꝙ ſpūs eſt quoddam corpꝰ ſubtile qd̓ in humano corꝑe oritur ex cordeAut modo theologico .ſ. ꝓ eo qd̓ eſt aīa vl̓ eiuſdē nature cū ip̄a. Si primo modo tūc eſſet corporea. nullaqꝫ eſſet diſtinctio inter dicentes illā eſſe ſpūalem ⁊ corꝑaleꝫPreterea ſi ita eſſet: aut illa ſubſtātia peruia eſſet cuꝫlumine qd̓ habet: aut non peruia ſed luminoſa ſicut eſtſubſtantia ſolis ⁊ ignis. Si primo modo dicatur. Ecōtrario obiicitur om̄e peruiū denſatū minꝰ eſſe peruiuꝫ:hoc patet in ꝯdenſatōe aeris ⁊ aque ⁊ etiā in ꝑtibꝰ criſtalli q̄ ſunt tenues. Nā ſi cōponantur multe: peruietaſdiminuetur ⁊ tandeꝫ in toto tolletur. ſi ergo ſubſtantialuminis eſt peruia denſata minꝰ erit peruia ac per hocminꝰ viſibile ꝯducet ad viſuꝫ: qd̓ vtiqꝫ eſt falſū qꝛ ꝙͣtomagis eſt luminoſuꝫ tanto melius videtur aliqͥd in ip̄olumine. Si ergo ſecūdo modo dicatur cōtra hoc obucitur. primo ꝙ hec nō eſt ph̓i opinio: p̄terea ſi eſſet ſimiliſſubſtātie cū aīa: aut vegetabili: aut ſenſibili: aut ratōali. ac ꝑ ꝯſequens eſſet ꝑfectio alicuius corꝑis organici.Nā ea q̄ ſunt eiuſdē nature atqꝫ ſubſtātie: ſunt eiuſdēordinis in natura. Unde cū vna ſubſtātia ſpūalis vt ꝑfectio ad corpꝰ ordinetur: et alia ſimiliter ordinabitur:p̄terea nulla ſubſtātia ſpūalis menſurabilis eſt dimenſione ꝙͣtitatis: at vero lumen habet hmōi dimenſioneꝫNā in aere tricubico lumen eſt tricubicum: in bicubicoXLIII.bicubicum.Ꝙ lux videtur apparētia ſiue reſplendētia.Lii vero dicūt ꝙ lux non eſt aliud niſi manifeſtatio ſiue reſplendentia coloꝝ. Et hi quidē talibus nitūtur rationibꝰ. In libro de ſenſu ⁊ ſenſato loquitur areſtotiles hoc modo. Quemadmodū inaere hoc quideꝫ lumen eſt. hoc tenebra: ſic et in corꝑibꝰalbū et nigꝝ. videtur ergo ꝙ p̄ſentia luminis in corꝑeterminato nichil aliud ſit niſi albedo: et̄ eiꝰ abſentia nilaliud ꝙͣ nigredo. Ceteꝝ in quibuſdā corꝑibꝰ nō terminatis vt eſſet nubes exp̄ſſe videmꝰ: ꝙ p̄ſentia luminiseſt albedo. et abſentia lumīs eſt nigredo. Preterea qͥdquid agit ẜm naturā agit ẜm aliquid extrinſecū ſibi eteſſentiale: qd̓ patet ꝑ diffinitōeꝫ nature q̄ talis eſt in ſecundo phiſicoꝝ. Natura eſt principiū alicuiꝰ et cauſamouendi et quieſcendi in quo eſt: primū: ꝑ ſe: et nō ẜmaccidens. Color aūt ẜm naturā agit in uiſum: qꝛ eſt immutatiuū viſus ẜm actū lucidi: iuxta ph̓m. agit quoqꝫẜm eſſentiale ſibi et intrinſecū: qd̓ nichil aliud videtureſſe ꝙͣ lux. dicit em̄ ph̓s ꝙ lux eſt ypoſtaſiſ .i. ſubſtantiacoloꝝ. Item alphorabiꝰ: colores inquit fiūt in admixtione ignis cū corꝑibus: et lux nō eſt cauſa in inductionecoloris tantū in viſum ſed in eſſe illius. Ad hoc quoqꝫvidetur exꝑimentum facere: qꝛ .ſ. in eclipſi ſolis cuꝫ ſoltegitur in ꝑte alba ſtatim apparet pallidus: qd̓ vtiqꝫ n̄contingit niſi ex ſubtractōe lucis. Cū itaqꝫ lux ſubtracta colorem diminuat poſitaqꝫ augmentat. vid̓r ꝙ luxſit eſſentialis cauſa coloris. Aliud quoqꝫ exꝑimentumeſt in vitro et vino. Nā ſi paꝝ de vino rubeo infundatur in vitro puro: ſol penetrans vinū generabit albedinem in fundo vitri: que inter omnes colores ſimilior ēluci: Si vero multum infundatur non erit in fundo albedo: quia tunc lux non poteſt intrare vt multipliceturin fundo.¶ XIIIII.¶ Reſponſiones ad eadē obiecta.Os aūt ad hoc dicimꝰ ꝙ duplex eſt coloris eſſe. materiale .ſ. ⁊ formale. Materiale dico qd̓habet materiaꝫ nō qd̓ ex aliqua materia. Materia vero coloris in qua eſt determinatur .ſ. corpus nō