LiberTercius

parte diuideret: et quidquid in eius ſuꝑficie eſſet deſiocando illā cineraret: deniqꝫ quod deteriꝰ eſſet: homo ꝓpter quē oīa creata ſunt: in terra viuere non poſſet. necalia bruta. nec herbe. nec arbores. que homini deſeruiunt. exiſterent. porro nec vnū ſolū creauit deꝰ mediuminter illa: ſed duo .ſ. ignē ⁊ aerem. Nā ſi ſolꝰ aer in medio eſſet: cū plus habeat ſe ad naturā ignis ꝙͣ terre: citius in illā tranſiret: paulatimqꝫ mutatꝰ ⁊ ignitꝰ terramcōbureret: p̄dictaqꝫ īcōmoda ſequerent̉. Similiter etiāſi aquā ſola in medio poneret̉: cū plus ſe habeat ad terram ꝙͣ ad ignē: citiꝰ in eā verteretur. Et ſic igni terraiungeretur. Sed fortaſſis aliquis dicet. Nonne potuitdeus in medio iſtoꝝ aliquod creare corpꝰ quod equaliter ad duo extrema ſe haberet. In potentia quidē diuina nullū pono terminū: ſꝫ tn̄ dico ꝙ ſi hoc feciſſet: aer n̄eſſet: ſine cuiꝰ ſpiritu homo viuere nō poſſet. nec aquacuiꝰ vſus in ml̓tis eſt homini neceſſariꝰ. ¶ IX.¶ Adhuc de eodemEteꝝ etiā ſi ſine homine mundū deꝰ eſſe velletnec ſic manente reꝝ natura vnū medium inter¶ hec extrema ſufficere poſſet. Cum eniꝫ terra ⁊ignis in t̓ribꝰ qualitatibꝰ contraria ſint. Eſt em̄ terracorpulenta. obtuſa. immobilis. Ignis vero ſubtilis. acitus. mobilis. id mediū vel vnā ſolā qualitatē de tribꝰ p̄dictis ab vtroqꝫ acciꝑet: vel duas ab vtroqꝫ: vel ab altero vnā: ab altero duas. Si em̄ nullā haberet: cōueniens illoꝝ mediū nō eſſet. Om̄e em̄ mediū qualitatibuſextremoꝝ ꝑticipare debet. Si ab vtroqꝫ vnā ſolā acciperet: quid inde ſequeret̉. Accipiat a terra ſolū eſſe corpulentū: cū hoc nō poterit habere ab igne ſubtilitatemſunt em̄ duo cōtraria. Habeat igitur ab igne ſoluꝫ eſſeacutū. erit igit̉ corpulētū ⁊ acutū: ſꝫ neqꝫ mobilis: neqꝫīmobilis: qd̓ rō nō patit̉. ſil̓r ⁊ in alijs p̄t prudēs intelligere lector. cū eī immediata ſint circa corꝑa corpulentū⁊ ſb̓tile. obtuſū ⁊ acutū: mobile ⁊ īmobile: ſi illud medium vnū ab vtroqꝫ acciꝑet: remanerēt duo īmediate cōtraria: quoꝝ vtroqꝫ careret. Itē ſi vnā tm̄ de illis ſex qͣlitatibus ab vtroqꝫ acciꝑet: duas tm̄ haberet. cū vnūquodqꝫ extremoꝝ habeat tres. ⁊ tūc debiliꝰ illis cōuen. ens nō eſſet mediū: neqꝫ ſe: neqꝫ illa ſeruaret. Si aūtab vtroqꝫ duas haberet: tūc quattuor haberet: qd̓ vtiqꝫ nō poſſet: quin duas cōtrarias haberet. Si vero abalterno vnā ab alterno duas acciꝑet: plꝰ ſe haberet adillud a quo plures acceꝑat. ſicqꝫ citiꝰ in illud trāſmutaretur mundiqꝫ machina ſolueret̉. Itaqꝫ duo in medioſunt creata. quoꝝ vtrūqꝫ a ꝓximo recipit duas: de p̄dictis qualitatibꝰ: a remoto vnum. Eſt em̄ aquā corpulēta obtuſa mobilis. Aer vero ſubtilis obtuſus et mobilis.¶ X.¶ De ſinzugia .i. de coniugatione quattuorelementorumN hac ergo ſolida ſinzugia corꝑa p̄dicta concordantque em̄ vicina ſunt duas qualitates habent cōmunes.In tercia differūt. Similiter in plana ſinzugia concordant Eſt em̄ terra frigida ⁊ ſicca: aqua frigida ⁊ humida: aer calidꝰ ⁊ humidꝰ. ignis calidus ⁊ ſiccꝰ. In pōdere etiā cōueniunt: qꝛ quāto terra aqua ponderoſior eſttm̄ aquā aere: aer igni: ⁊ ecōtra. Eſt aūt ſinzugia ꝙͣtuꝫad vocem ꝯiugatio: ſꝫ ꝙͣtum ad ſignificatōeꝫ ſinzugiaeſt eoꝝ que in qualitatibꝰ differūt ꝑ mediū coniunctioſicut terra ⁊ ignis ꝯiungunt̉ duobꝰ mediis. Terra velaer. Et aqua vel ignis vno extremoꝝ ꝑ duo media eſtſolida: qꝛ illoꝝ cōtrarietas in tribꝰ exiſtit qualitatibusquēadmodū ſoliditas in tribꝰ dimenſionibꝰ. vel ꝙͣtumad ſimilitudinē ſolidoꝝ numeroꝝ ſunt cōiuncta. ſinzugia vero terre vel aeris vel aque ⁊ ignis eſt plana: qꝛꝯtrarietas iſtoꝝ in duabꝰ eſt quālitatibꝰ quēadmoduꝫplanicies in duabꝰ dimenſionibꝰ: vel ꝙͣtum ad planoꝝ

numeroꝝ ſimilitudinem ſunt coniuncta. ¶ Ex imaginemundi. Hec itaqꝫ ſingula ꝓpriis qualitatibꝰ: quaſi quibuſdā brachiis ſe inuicē tenent: ⁊ diſcordie ſue naturāconcordi federe viciſſim cōmiſcent. Nā terra frigida ⁊arida frigide aque ꝯnectitur. Aqua frigida ⁊ humidaaeri humido aſtringitur. Aer humidꝰ ⁊ calidꝰ calidoigni aſſociatur. Ignis calidus ⁊ aridꝰ aride terre cōpulatur. Ex his terra vtpote grauiſſima imum. Ignis vtpote calidiſſimꝰ ſup̄mum locū obtinet. Alia duo mediūqd̓ ſoliditatis vinculū qd̓dā quoꝝ aqͣ grauior: ꝓximuꝫterre. Aer leuior igni ꝓximū locū poſſidet.¶ XI¶ De ordine vel pondere ipſorū ¶ Auguſtinus ſuꝑ gene. ad litterā libro ſecundolitatibꝰ diſtingui ꝓbantur vt ꝓ qualitatibus ꝓLementa ergo quattuor: nō tm̄ locis: ſed ⁊ quapriis: etiā loca ꝓpria ſortirent̉. Aqua .ſ. ſuꝑ terram: q̄ etiā ſi ſub terra ſtat aut labitur. ſicut in antriſ ⁊cauernis. nō tn̄ ea ꝑte terre quā ſupra: ſed ea quā infraſe habet: continetur. Nā ſi ex ꝑte ſuꝑiore ꝑs aliquā terre delapſa fuerit nō manet ſuꝑ aqua: ſed eā p̄rupta demergitur: ⁊ ad terrā vergit. ibiqꝫ tanꝙͣ in loco proprioconquieſcit. Illud itaqꝫ pſalmi. qui fundauit terrā ſuꝑaquas: ſi quis ad litterā cogit intelligi. nō incōgruētervel ſublimia terraꝝ ſiue ꝯtinentiū ſiue inſulaꝝ ſignificat que ſunt aquis ſuꝑiora. vel ip̄a tegmina ſpeluncaꝝq̄ ſuꝑ aquas pendula ſoliditate ſunt firmata. Aerē vero ſuꝑiorem eſſe aqua hinc patet qꝛ nullum vas ab oreimp̄ſſum aquis poteſt impleri. videtur enī vas eſſe vacuum: ſed aere plenū eſſe ꝓbatur cū ore imo in aquā deprimitur. Nā qꝛ ſuꝑius nō inuenit locū exeūdi. Nec inferiꝰ irruptis aquis ſubter eas eū ire natura p̄mittit:plenitudine ſua repellit eas: nec ī vas intrare ſinit. Cūaūt vas ita collocatur: vt nō habeat os deorſum ſed inlatus inclinatū: tūc intrat inferiꝰ aere exeūte ſuperius:hinc etiā ꝓbatur nichil eſſe vacuū. Itēqꝫ ſi vaſis erectipateat os in celū: cū infundis aqua aer ex alijs ꝑtibuſqua nō infundis ſurſum euadit: ⁊ aque deorſum locusfit. Ꝙ ſi in ore vas deprimitur vt vel ex latere vel deſuꝑ aque repente defluāt: et vndiqꝫ os vaſis obtegantaer ſurſum nitens eas diſrūpit vt eis ad ima locū faciat. Et ip̄a diruptio ſingultꝰ vaſoꝝ eſt: dū ꝑtibus fugitqꝛ totꝰ ꝓpter oris illiꝰ anguſtias exire tam cito non poteſt: porro ſi ſub aquas aer cogatur ire ex vaſe: vt illocedente. vas ab ore in ima preſſo replere velles. faciliꝰvndis vndiqꝫ oꝑitur ꝙͣ ꝑ os eiꝰ ab inferiori guttā exigua locū intrandi reperiat. Iā vero ignē ad ſuꝑna emicantem. etiā ipſiꝰ aeris naturā velle tranſcēdere ex hocpatet: qꝛ ſi quis faculā accenſam capite deorſuꝫ teneatnichilominꝰ flame crinis ad ſuꝑiora aſcendūt: ſed cōſtipatione aeris circūfuſi ſuꝑata extinguit̉. ⁊ in eiꝰ qualitatem cōmutatur..XII.¶ De mobilitate elementorum. ¶ Guilhermus de conchis.Ec aūt quattuor corꝑa diſcernendū eſt: vtrumſint mobilia: an immobilia. Motuū em̄ aliꝰ eſt¶ ẜm ſubſtantiā generādo ⁊ corrumpendo: aliusẜm quantitatē ꝑ augmentū ⁊ diminutōeꝫ: aliꝰ ẜm qualitatem: mutatōe de vna in contrariā. aliꝰ ẜm locū: cumergo iſta ⁊ ẜm ſubſtantiā ſaltē in ꝑtibꝰ ſuis moueāturet creſcant ac minuātur: ⁊ qualitatibꝰ alterentur: cur ila eſſe mobilia dubitētur. Beniqꝫ ad generatōeꝫ ⁊ corruptionem ꝑtium in quadā ꝑte anni duo ſuꝑiora q̄ naturaliter ſubtilia ſunt: accidentaliter ſpiſſantur. ⁊ ī duoinferiora ꝑs eoꝝ trāſmutatur. In alia vero ꝑte duo inferiora q̄ naturaliter corpulenta ſunt accidētaliter ſubtiliantur: vnde in duo ſuꝑiora trāſmutantur. Ceteruꝫquia infimꝰ mundi locus elemento ſolidiore .i. terrā eſtoccupatus: et aſcēdere cōtra naturā eiꝰ eſt: nulla ſpecie