TerciusLiber

repugnabant. ſimiliter humida ſiccis. Un̄ ait ouidiusRudis indigeſtaqꝫ moles. Et inde ſubiunxit: Frigidapugnabāt calidis: humentia ſiccis. Et illud quideꝫ mixtum cū impleret omnē locū vtiqꝫ nō mouebatur de loco ad locū. Circulariter tn̄ moueri poterat quod ex omni mobiliū genere mixtū erat. Ex hoc tn̄ magno corꝑeſtatim quattuor in diuerſis locis creauit corꝑa: que hodie a quibuſdā dicūtur elementa. Beniqꝫ ꝑticulas quidem calidas ⁊ ficcas q̄ alijs mixte erāt ad locū ſuperiorem deꝰ cōtulit et ex eis. adiunctis tn̄ quibuſdā ex tribus reliquis ꝑticulaꝝ generibꝰ. vnū conſtituit: quod apartibꝰ dn̄antibꝰ ignis vocatur: particulas vero frigidas ⁊ ſiccas ad locū inferiorē deduxit: atqꝫ ex eis alijſquibuſdā adiunctis vnū corpulentuꝫ et obtuſum quoda ꝑtibus dn̄antibꝰ terrā vocatur adiunxit: Ex ꝑticuliscalidis et humidis adiunctis alijs aerem. Ex frigidiset humidis aquā. ¶ Iſidorꝰ vbi ſupra. Ilen greci materiam prima vocant: nullo modo formata: ſed oīm corꝑaium formaꝝ capacē: ex qua viſibilia hec elementa fomata ſunt: que ſibi quadā cōcordia ⁊ cōmunionē cōueniunt. Nā ſic inter ſe naturali ratōne iuncta dicuntur:vt ignis quidē in aere deſinat: aer ī aqua denſet̉: aquain terra craſſeſcat: rurſuſqꝫ terra diluatur in aquaꝫ: aqͣrareſcat in aerē: aer extenuetur in ignē.V.¶ Cur deus illā confuſionem creauit quāa nōdiu permanſuram cognouit ¶ Guilhermusde conchis.Ed fortaſſe dicet aliquis: creator qui oīa ſolodicto creauit ⁊ anteꝙͣ fiant cognoſcit. Cur exquattuor elementis illud cōpoſuit qd̓ non diuꝑmanſuꝝ cognouit. Opera inꝙͣ creatoris videmus: ſꝫcauſaſ ignoramꝰ. qd̓ tn̄ nobis inde videt̉ dicemꝰ. Om̄eopꝰ vel eſt creatoris vel nature vel artificis. Opꝰ creatoris eſt elementoꝝ ⁊ aīaꝝ ex nichilo creatio: mortuoꝝreſuſcitatio: partꝰ virginis ⁊ ſimilia. Natura vero eſtquedā vis rebꝰ inſita. ſimilia de ſimilibꝰ ꝓcreans. Opꝰigitur nature ꝙ hoīes ex hoībus naſcātur. aſini de aſinis: ⁊ ſic de alijs. Opꝰ aūt artificis eſt quod ab homīecontra naturales indigētias componitur. vt veſtis contra frigus: cōtra aeris intemperie domꝰ. Sed cū natura aliquid oꝑatur. primo quoddā cōmixtuꝫ oꝑatur. Deinde paulatim format ⁊ diuidit. priꝰ nanqꝫ oꝑatur mixtum: deinde qd̓ in eo eſt feculentū ⁊ graue ad infimuꝫlocū trahit. quod vero leue eſt ad ſupremū. quod mediocre ad mediū locū. Similiter in lacte mixtim creat treſſubſtantias. quas poſt homo adiuuāte natura artificōſeꝑat. Quia igitur natura ⁊ artifex nō poterāt ad oꝑationem creatoris aſcendere. voluit creator ad illoꝝ operationem ꝯdeſcendere. Si em̄ hoc nō eſſet: debilitas nature putaretur quotiēs ab ea aliqua mixta crearenturUel vt alij dicūt mixtū creauit vt ſignificaret quantaconfuſio reꝝ eſſe poſſet: niſi ſua dilectio res ordinaret.hinc om̄e corporeū importuno motū dixit plato fluitāsnaturalē motū elementoꝝ cōſiderās: quo duo a centroduo ad centrū mouentur: ⁊ hec inquit ex inordinata iaetatione deꝰ in ordinē redegit: nō .ſ. q̄ fuit: ſed que eſſet.niſi res ſic ordinauiſſet.¶ VI.Qualiter elementorū cōmixtio ſtare poſſit¶ Iſidorus vbi ſupraUapropter oīa elementa oībus inſunt. ſꝫ vnūquodqꝫ eoꝝ ex eo qd̓ ampliꝰ habet accipit vocabulū. ¶ Guilhermꝰ de conchis. Sed qūo inquit in igne poteſt eſſe ꝑticula frigida. In aere vero vl̓in aqua ficca. Ignē vtiqꝫ certū eſt eſſe cōſpicue natureſeqꝫ ⁊ alia conſumere. Iteꝫ certū eſt ignis ꝑtem in hieme maxime inſpiſſari: et in aereꝫ mutari. Quod igiturvel a ſe vel ab alio in vno tꝑe de igne conſumitur. oportet ꝙ in alio reſtauretur in eſtate. ꝑtem igitur aque quāpriꝰ in aera mutauit poſtmodū in ſe attrahit. hinc ē ꝙ

dixerūt philoſophici ignē humorē nut̓rire. Illūd veroquod attrahit niſi retineat ⁊ digerat non tranſfor mat.In hoc aūt om̄s philoſophici conſentiūt: ꝙ frigiditas⁊ ſiccitas oꝑantur vim retentiuaꝫ. Calor ⁊ humiditasdigeſtiuā. Calor eī ſiccus rem ꝯſumit ⁊ cremat. Frigꝰſiccū cōgelat. frigꝰ humidū diſſipat. Solꝰ igitur calorhumidū digerit. Eſt igitur digerere aliquid in aliud ꝑebullitōeꝫ tranſmutare. In eodē etiā igne eſt vis expulſiua: quā expellit ſuꝑflua q̄ ex frigido ⁊ humido ꝯſiſtitEſt etiā vis attractiua q̄ ex calido ⁊ ſicco ꝓuenit. Sūtigitur in igne quattuor ꝑticulaꝝ genera dn̄antibus tn̄calidis ⁊ ſiccis. Eodē argumēto poteſt ꝓbari de reliqͥsCū ergo aqua ⁊ aer retineāt: in eis vis eſt retentiua q̄ſine frigido ⁊ ſicco eſſe nō poteſt. Preterea cū duo inferiora naturaliter frigida ſunt. accidentaliter tn̄ quādoqꝫ calefiūt calore qui a ſuꝑioribꝰ deſcendit vel in ſubiecto vel ſine ſubiecto: ſed cū ſine ſubiecto eſſe non poſſitin ſubiecto deſcendit. Quod .ſ. ſubiectū cum deſcenditmobile eſt ad centꝝ. Eſt ergo frigidū. Sola nanqꝫ frigida naturali grauitate tendūt ad ymum. Eſt ergo inigne aliquid naturaliter frigidū: ſed accidentaliter calidum: quod tn̄ naturali motū deſcendit ⁊ tangēdo aquāvel terrā illas calefacit.¶ VII.Ꝙ ignis et terra ſecundū platōneꝫ ſunt duomundi fundamenta ¶ IdemT auteꝫ ait plato diuini decoris ratio poſtulabat fieri talem mundū qui ⁊ viſum pateretur ⁊tactū: vt homo his duobꝰ ſenſibꝰ: ⁊ in creatōe⁊ in gubernatōe ſui creatoris. potentiā. ſapientiā. bonitatem ꝑ̄pendens. potentiā timeret. ſapientiā veneraret̉bonitatē imitaretur. Deinde ꝓſequitur dicens ꝯſtabatautē nil poſſe videri ſine ignis beneficio: neqꝫ tangi ſine ſolido: nec ſolidū eſſe ſine terra Ideo fecit deus duofundamenta ignē .ſ. ⁊ terrā. Uerūtamen nec viſus etiam ſine terra poteſt eſſe. nec tactꝰ ſine igne. Maximuſnanqꝫ ſplendor viſum diſſipat. maxima obſcuritas extīguit. ſplendor tꝑatus conſeruāt. Cum igitur in igne ſitmaximꝰ ſplendor ne viſum diſſipet. vt aliquo obſcuroadiuncto tꝑetur oportet. Quoniā ergo ſola terra obſcura eſt ex p̄dictiſ quattuor corꝑibuſ. Neceſſe eſt ſplendorem temꝑari vt poſſit eſſe viſus. hinc quoqꝫ natura inoculoꝝ medio nigꝝ quoddā ad tꝑandum ſplendoreꝫ illorum creat. melancoliā inſuꝑ que nigra eſt ⁊ obſcuraeadem cauſa ad oculos mittit: et ob hoc etiā ꝑ hos oculos melancolia purgatur. In viſu igitur aliquid terraoꝑatur. Ceteꝝ vt ait ypocras. nichil poteſt ſenſu ꝑcipiniſi priꝰ inſtrumentū vertatur in naturaꝫ ſenſe rei. Inſtrumentū dicit quandā aereā ſubſtantiā quā aīa a cerebro ꝑ neruos ad exteriora mittit. cum ergo hanc advolam manus que. vt melius ſentiat. eſt neruoſa tranſmittit: ſi tangit rem calidā calefit. cū quo calore ad cerebrum vbi eſt ſedes aīe nō ꝙ ibi ſolū ſit: ſed ꝙ ibi diſcernit. reuertitur: ſicqꝫ in illo inſtrumento calorem ſuū ꝑcipit. Similiter etiā fit cū aliquid frigidū tangit. Sꝫ cūignis qui ſemꝑ in motu eſt principiū motꝰ ſit. cauſa eſtquare hoc inſtrumentū ad exteriora diſcurrit ac redit:⁊ igitur ignis in tactu aliqͥd oꝑatur.¶ VIII.¶ Ꝙ inter hec oportuit duo eſſe mediaErum hec duo ignis terraqꝫ duo mūdi fundamenta a platōne dicta. nō potuerūt eſſe ſine medio. alioquin vel locus vacuus inter vtrūqꝫ remaneret. vel ignis ad terram deſcenderet: aut terra adignem aſcenderet. Sed vtiqꝫ locus ſine locato eſſe nopoteſt. Et ſi terra ad celū aſcenderet: cū naturaliter adcentꝝ moueatur: ad ymū tenderet. Si ignis ad terramnaturali motu quo a centro mouetur aſcendere laboraret. ſicqꝫ p̄clara mundi machina ſolueretur. Si em̄ iſtacorꝑa ſine medio ſeſe tangerent. Ignis ſubtilitate ſuaterre poros intraret: motūqꝫ ſuo. ac acumine partem a