LiberSecundus

enarrans intus inſtruxit: et ſicut de viſibilibꝰ que notvidemꝰ: illis credimꝰ qui viderūt: ita de inuiſibilibuſ q̄a noſtro interiore ſenſu remota ſunt his nos oportetcredere: qui hec nullo lumine corporeo diſpoſita didicerunt. Ex his erat ille vnꝰ ꝓpheta tā ydoneꝰ teſtis: perquē deo credendū ſit vt eodē ſpiritu quo hec ſibi reuelata cognouit ⁊ ip̄am fidē noſtrā futurā tanto ante predixit. ¶ Iſidorꝰ de ſummo bono li. i. Ueꝝ in creationemundi ſicut iā dictum eſt noua voluntas exorta nō eſt.Nā etſi mundꝰ in re nō erat: in eterna tn̄ ratione ⁊ cōſilio ſemꝑ erat. ¶ Hugo de ſacramentis li. i. Itaqꝫ prima reꝝ oīm cauſa: voluntas creatoris eſt. Quam nullap̄cedens cauſa mouit: qꝛ eterna eſt: nec ſubſequēs aliqͣꝯfirmat: qꝛ ex ſemetip̄a iuſta eſt: ac ẜm eā iuſtū eſt om̄equod iuſtū eſtXXV.U.Ꝙ mundus cū tꝑe factus ſit et non ante¶ Auguſtinus vbi ſupraLlis vero qui deū conditorē eſſe mundi cōſenM tiunt: ſed tn̄ de tꝑe cur potiꝰ factꝰ ſit tunc. ⁊ n̄antea querūt. Reſpondemꝰ ⁊ nos ſimiliter q̄rentes de loco: cur hic potiꝰ ⁊ nō alibi. ſi vero dixerītinanes cogitatōes eſſe hoīm: quibꝰ infinita imaginant̉loca: cū nullus ſit locꝰ p̄ter mundū. Reſpōdetur eiſ ſil̓rinanes eſſe illas. quibꝰ infinita cogitant p̄terite vacatōnis dei tꝑa. cū nullū ſit tempꝰ ante mundū. Nam ſi diſcernuntur eternitas ⁊ tempꝰ. qd̓ videlicet tempꝰ ſinealiqua mutabilitate nō eſt: in eternitate autē nulla mutatio eſt: quis nō videat. ꝙ tꝑa nō fuiſſent niſi creaturafieret: que aliquid aliqua motione mutaret: cuiꝰ .ſ. motionis ⁊ mutatōis: cū aliud atqꝫ aliud q̄ ſimul eē nō poſſunt cedit atqꝫ ſuccedit. in breuioribꝰ vel ꝓductioribꝰmoraꝝ interuallis ſequeret̉ tempꝰ. Cū ergo deus creator ſit tempoꝝ ⁊ ordinator: in cuiꝰ eternitate mutationō eſt: qūo dicatur poſt tempoꝝ ſpacia mundū creaſſe:nō video. Nō itaqꝫ factꝰ eſt mundꝰ in tꝑe: ſed cū tꝑe.Qd̓ enim in tꝑe fit: ⁊ poſt aliquod ⁊ ante aliquod tempus fit: porro ſi littere ſacre ⁊ veriſſime d̓icunt a principio deū feciſſe celū ⁊ terrā ⁊ nil antea feciſſe intelligijꝓculdubio nō eſt mundꝰ factꝰ in tꝑe: ſed cū tꝑe. Quodem̄ fit in tꝑe: ⁊ poſt aliquod tempus fit ⁊ ante aliquod:poſt p̄teritum ⁊ ante futuꝝ ¶ Idem libro de trinitate.Deus fuit dn̄s anteꝙͣ fuit tempuſ. Et in tꝑe cepit eſſedeus: qꝛ dn̄s tꝑis quādoqꝫ eſſe cepit. nec vtiqꝫ tempuſceꝑit eſſe in tꝑe: qꝛ nō erat tempꝰ anteꝙͣ inciꝑet tempꝰ¶ Idē de ciuitate dei li. xii. Hanc aūt queſtionē cur deus ita tarde creauit mundū: nō putauerūt ph̓i ſe aliterpoſſe vel debere diſſoluere: niſi vt circūitus tempoꝝ inducerent. quibꝰ ſemꝑ eadē fuiſſe renouata: ⁊ repetitamnaturā reꝝ. Atqꝫ ita deinceps ſine ceſſatōe fore volūmina venientiū p̄tereuntiūqꝫ ſeculoꝝ aſſeuerarent. fallunt eos quedā mendaciſſime littere: que ꝑhibent ml̓taannoꝝ milia tranſiſſe. cū in ſacris litteris ab inſtitutione hominis nondum completa ſex milia annorum computemus.¶ A..XXVI.¶ Ꝙ nō faciebat aliquid antequā mundū faceret. ¶ Idem in libro confeſſionū. xi.Uam magnificata ſunt oꝑa tua dn̄e: oīa in ſapientia feciſti: ⁊ illa principiū. ⁊ in eo principiocelum ⁊ terrā. Nōne ecce pleni ſunt vetuſtatisſue. qui nobis dicunt. Quid faciebat deus anteꝙͣ faceret celum ⁊ terrā. ſi em̄ vacabat inquiūt. cur nō ſic ſemper ⁊ deinceps. Nā ſi vllꝰ motꝰ in deo nouus extitit ⁊in deo extitit volūtas noua oꝑandi. qūo iam vera eternitas vbi orit̉ que nō erat voluntas. Si aūt voluntasdei erat ſempiterna vt eſſet creatura: cur non eſt ſempiterna creatura: qui hoc dicūt nōdum intelligūt. O ſapientia dei: lux mentiū: nōdum intelligunt qūo fiunt. queꝑ te fiūt. ⁊ conant̉ eterna ſapere: ſed adhuc in p̄teritis⁊ futuris motibꝰ reꝝ cor eoꝝ volitat: ⁊ adhuc vanū eſt

Quis tenebit ⁊ figet illud: vt paululū ⁊ ſtet ⁊ paululūrapiat ſplendorē ſemꝑ ſtantis eternitatis: vt comparetcū tꝑibus nunꝙͣ ſtantibꝰ ⁊ eſſe videat incomꝑabilē: videatqꝫ longū tempꝰ: nō niſi ex multis p̄tereuntibꝰ motibus: qui ſimul extendi nō poſſunt longū fieri. Nō autem p̄terire quicꝙͣ in eterno: ſꝫ totū eſſe p̄ſens. Sꝫ om̄ep̄teritum ꝓpelli ex futuro: ⁊ om̄e futuꝝ ex p̄terito cōſequi. ⁊ om̄e p̄teritum ac futuꝝ: ab eo quod ſemꝑ eſt preſens creari ⁊ excurrere. Dicente ergo qͥd faciebat ⁊c̄.Reſpōdeo nō illud quod quidā ioculariter reſpondiſſeꝑhibetur eludens queſtionis violentiam. alta inqͥt querentibꝰ gehennas parabat. Un̄ irridet̉ qui alta q̄ſiuit:⁊ laudatur qui falſa reſpōdit. Sed audenter dico: ſi celi⁊ terre noīe oīs creatura intelligit̉: anteꝙͣ faceret deuscelum ⁊ terrā nō faciebat aliquid. At ſi cuiuſꝙͣ volatilis ſenſus vagatur ꝑ imagines retro tempoꝝ. ⁊ te deꝰom̄ia creantē: ⁊ oīa tenente: ab oꝑe tanto: anteꝙͣ ea facereſ ꝑ innumerabilia ſecula ceſſaſſe miratur. Attēdatꝙͣ falſa miratur. nō em̄ potuerūt p̄terire tꝑa anteꝙͣ faceres tꝑa. nec tu tꝑa p̄cedis tꝑe. ſed ſemꝑ ſtantis eternitatis celſitudine ¶ Hieronimꝰ ſuꝑ yſaiā li. iii. Faciēitaqꝫ dn̄i ⁊ manꝰ ⁊ pedes ſeraphin operiūt: qꝛ ⁊ p̄teritaante mundū: ⁊ futura poſt mundū ſcire non poſſumꝰ: ſꝫmedia ꝯtemplamur.ci..XXVII.Qualiter oꝑatur et creat et facit ¶ Iohāneſdamaſcenus libro primoeſt ⁊ ſuꝑ oīa. vbiqꝫ et ẜm idē differenter oꝑaOlius dei eſt: vbiqꝫ ⁊ ẜm idē oꝑari. vbiqꝫ eītur et vna ſimplici operatione. ¶ Petrus lombardus. Creare ꝓprie eſt de nichilo aliquid facere. facere aūt eſt nō modo de nichiio aliquid oꝑari: ſed etiaꝫde materia. Deꝰ aūt et de nichilo quēdā: et de aliqͦ aliqua facit. Ip̄e eſt ergo creator et opifex et factor. Sꝫprimū ſibi ꝓprie retinuit. Alia vero etiā creaturis cōmunicauit. nam et homo et angelꝰ poteſt aliqua facereſed nō creare. Cū aūt dicimꝰ deū aliquid facere nō aliquē illi in oꝑando motū intelligimꝰ ineſſe: vel aliquā inlaborando paſſionē ſicut nobis ſolet accidere. ſed eiusſempiterne voluntatis nouū aliquē ſignificamꝰ effectū.i. eterna eiꝰ voluntate aliquid nouiter exiſtere. Et hocdicitur agere: qꝛ eiꝰ cauſa exiſtit abſqꝫ eiꝰ agitatione.vt actus ꝓprie dici nō queat cū actus oīs in motu conſiſtat. In deo aūt nullꝰ motꝰ fit. ſicut ergo ex calore ſolis aliqua ꝯtingit fieri: nulla tn̄ in ip̄o vel in eius calore facta mutatōe vel motione: ita ex dei volūtate nouahabēt eſſe ſine actoris mutatōe. ¶ G. XXVIII.De creatōe empirei et materia informi.¶ Strabus ſuꝑ geneſim.Um aūt dicitur in principio creauit deꝰ celūet terrā: celū non viſibile firmamentū appellatur: ſed empireuꝫ .i. igneū vel intellectuale: qd̓nō ab ardore ſed ſplendore igneū dicitur. Quod ſtatiꝫfactū repletum eſt angelis ¶ Iohānes damaſcenꝰ li. iiCelū eſt ꝯtinentia viſibiliū et inuiſibiliū creaturaruꝫ.Intra ipſum em̄ et intellectuales angeloꝝ virtutes: etom̄ia ſenſibilia circūcluduntur et circūterminantur.¶ Actor. Aiūt ergo celū hoc eſſe corꝑalem locū natiuūangeloꝝ: vbi creati ſunt ſuꝑ firmamētum ex omni parte concludentē intra ſe firmamentū nō continuū vl̓ cōtiguum ſed diſtantē. Sunt enī aque vaporabiles intermedie: que ẜm quoſdā in criſtallum congelate: dicūturcelum criſtallinum. nō autē empireuꝫ. propterea tantiambitꝰ factum qꝛ eſt nō poſſent minimo in loco pluresangeli eſſe. ſed ad miranduꝫ et laudanduꝫ creatoris immenſitatē cum gaudio: tanꝙͣ in eiuſdē ſummi regiſ ampliſſimo palatio ¶ Actor et gloſa ſuꝑ gen̄. Nomine vero terre materia quattuor elementoꝝ ꝯſignatur adhuccōfuſa et informis: qꝛ ſcꝫ terra inter oīa elemēta eſt minus ſpecioſa: vt dicit auguſtinꝰ. Igitur celum et terrā