PrimusLiber

dedit: alijs ampliꝰ: alijs minus: atqꝫ ita naturas eſſentiarum gradibꝰ ordinauit. ¶ Idem in li. v. Homini verodedit eſſentiā cū lapidibꝰ. vitā ſeminalē cū arboribꝰ: vitam ſenſualem cū pecoribus: vitā intellectualē cū angelis: dedit em̄ ⁊ carni originem: pulcritudinē: valitudīeꝫ⁊ anime irrationali memoriā ſenſum apperitū. Rationali aūt inſuꝑ. mentē. intelligentiā. voluntatē ¶ Idē inli. xi. In his aūt oībus. vt diximꝰ. que a deo facta ſuntpreponunt̉ viuentia nō viuentibꝰ. Et in his que viuūtſentientia nō ſentientibꝰ: ⁊ in his q̄ ſentiūt: intelligētianō intelligentibꝰ. Et in his que intelligūt: immortaliamortalibꝰ ¶ Idem yſidorꝰ in li. de ſummo bono. Quibuſdā itaqꝫ gradibꝰ intelligentie ꝑ creaturā homo progreditur ad intelligendū creatorē: videlicet ab inſenſibilibus ad ſenſibilia: a ſenſibilibus ad rationalia: a rationalibus ſurgens ad creatorē. intelligibilia quippe deum laudant ꝑ ſe: irrationalia vero ⁊ inſenſibilia nō perſe: ſed ꝑ nos laudāt eū: dū nos ea ꝯſiderātes laudamuſdeū. Sed ideo laudare deū ⁊ ip̄a volūt: qꝛ videlicet eādem laudē eoꝝ ꝑturit. deniqꝫ dixerūt antiqui: ꝙ nichiltā hebes exiſtat: qd̓ ſenſum in deū nō habeat. ¶ Auguſtinus de ciuitate dei li. xi. Sed magnū eſt: ⁊ admodūraꝝ: pauciſqꝫ ꝯceſſum: vniuerſā creaturā corporeā: ⁊ incorporeā: mente ꝯſideratā: mutabilēqꝫ comꝑtam intentione mentis excedere. ⁊ ad immutabilē dei ſubſtantiāꝑuenire. ibiqꝫ ex ip̄o diſcere: ꝙ cunctā creaturā: que nōeſt quod ip̄e: nō fecit niſi ip̄e. Sic em̄ deꝰ cū homīe loqͥtur: nō ꝑ aliquā creaturā corꝑalem: vel corꝑali ſimileꝫSed ip̄a veritate. ſi quis ydoneꝰ ſit ad audiendū mente nō corpore ¶ Idē in libro ꝯfeſſionū. xi. Audiat ergote domine intus ſermocinantē qui poteſt: ego quidē exoraculo tuo clamabo fidenter. Quā magnificata ſuntoꝑa tua: oīa feciſti in ſapiētia. Et hec ip̄a ſapiētia tuaprincipiū eſt: qd̓ loquit̉ nobis. interiꝰ docens nos. veritas ſtabilis. ſiquideꝫ ⁊ ꝑ creaturā mutabilem cū admonemur ad veritatē ſtabilem ducimur. ¶ Idē in quintoEcce nō ceſſat dn̄e: nec tacet laudes tuas vniuerſa creatura tua: nec ſpūs homīs ꝑ os ꝯuerſum ad te: nec animalia: nec corꝑalia: ꝑ os ꝯſiderantiū ea: vt exurgat ī tea laſſitudine anima noſtra: innitēs his que feciſti: ⁊ trāſiens ad te. qui hec mirabiliter feciſti: ibiqꝫ refectio etvera fortitudo. ¶ Idē in li. x. Ecce interrogaui de deomeo terrā. ⁊ oīa que in ea ſunt: ⁊ cuncta ſe deū non eſſeconfeſſa ſunt. Interrogaui celū ⁊ luminaria eius. ⁊ hecque circūſtant fores carnis mee: dixi oībus: dicite michi de deo meo aliquid: qd̓ vos nō eſtis: exclamauerūtom̄ia voce magna: vere deus nō ſumꝰ nos: ſed ip̄e nosfecit. Interrogatio mea. Intentio mea. Reſpōſio eoꝝSpecies eoꝝ.¶ d.XIIII.Ꝙ deū multis modis hoīes cognouerunt¶ Hijgo de ſacramētis libro primoIc aūt ab initio deus noticiā ſuā ab hoīe tꝑauit: vt ſicut nunꝙͣ quid eſſet toto poterat comp̄hendi: ſic qꝛ eſſet nunꝙͣ ꝓrſus poſſet ignorari: ne ſi totꝰ manifeſtꝰ eſſet fides nō haberet meritum:nec infidelitas locū. ſi vero abſconditꝰ totꝰ eſſet: fidesquidem a ſcientia non iuuaret̉. Et infidelitas de ignorantia excuſaret̉. Proditꝰ eſt igitur ⁊ indicatus eſt occultus deus: partim ratōe humana: partim reuelationediuina. Et ratio quidē humana duplici inueſtigationedeū dep̄hendit ꝑtim videlicet in ſe: ꝑtim ex his q̄ erantextra ſe. ſimiliter reuelatio diuina humanā ignorantiānunc ab intus ꝑ aſpiratōeꝫ edocuit: nunc vero foris ꝑdoctrine eruditione inſtruxit: vel ꝑ miraculoꝝ oſtenſionem confirmauit. Et approbauit hec ratio: ⁊ acquieuit⁊ vnū eſſe deū aſſeruit: nec collectioneꝫ diuerſoꝝ ne turbam faceret. nec cōpoſitionem partiū ne maſſaꝫ formaret. nec ſimilitudineꝫ multoꝝ: ne pluralitas ſuꝑflua: velſingularitas imꝑfecta appareret. Itaqꝫ quattuor mo-

dis ad noticiā hoīs egredit̉ deus inuiſibilis. Intꝰ ſcilicet ꝑ ratōeꝫ ⁊ aſpiratōeꝫ. foris ꝑ creaturā ⁊ doctrināRatio quidē ⁊ creatura ꝑtinent ad naturā. Aſpiratioaūt ⁊ doctrina. ꝑtinent ad gratiaꝫ. Ex ratione ſunt neceſſaria. ẜm rationē ꝓbabilia: ſupra rationeꝫ mirabiliacōtra rationē impoſſibilia. Et duo quidē extremā eoꝝque dicta ſunt: fidem omnino nō capiūt. Nā q̄ ex ratione ſunt. qm̄ ſciuntur. credi nō poſſunt. Que aūt contrarationem ſunt: nullo modo his acquieſcit ratio. Illa ergo que ſunt ẜm rationē ⁊ illa q̄ ſunt ſupra rationē. tantummodo ſuſcipiūt fideꝫ. Et in primo genere. fides ratione adiuuatur: ⁊ ratio fide ꝑficitur. In his vero queſupra rationem ſunt: fides a ratione nō adiuuatur: ſedratio fidē venerari: quā comp̄hendere non valet: admonetur. Dyoniſius de diuinis nominibꝰ. Deū itaqꝫ n̄ex ſua cognoſcimꝰ natura: ſed ex oīm exiſtentiū ordinatione ex ip̄o ꝓpoſita. imagines quaſdā diuinoꝝ ipſiushabente: omniqꝫ via ⁊ ordine in ip̄m eſt redeundū: omni ablatione ⁊ eminentia vt cauſa oīm: ꝓinde ⁊ in oībꝰ⁊ ſine omnibꝰ: ⁊ ꝑ ſcientiā ⁊ ſine ſciētia cognoſcitur deus: vtiqꝫ ẜm ſuꝑ omnē animi virtutē cognoſcitur: cumanimꝰ ab exiſtentibꝰ oībus recedens. de inde ⁊ ſeipſuꝫrelinquens. ſuꝑ apparentibus radiis innititur. Inde inſcrutabilis ſapientie ꝓfundo illuminatꝰ: que vt dictumeſt: cognoſcenda eſt ex oībus. ip̄a eſt em̄ oīm factrix ſꝑcōpaginans oīa. ⁊ inſolubilis oīm congruentie ⁊ ordīationis cauſa: ſemper propinquoꝝ fines ſeculoꝝ connectens: ⁊ vnā vniuerſitatis conſpirantiā armoniāqꝫ pulcram faciens.¶ Iv.¶ Qualiter ad vnius dei cognitionē philoſophi peruenerunt ¶ Richardus in prologo libri de trinitate.Ogitemꝰ igitur ꝙͣtum in eiꝰ cognitōne ſtuduerunt: vel quouſqꝫ ꝑfecerunt etiā huius mundiph̓i. Et pudeat nos ī hac ꝑte inferiores illis inueniri: amplius aliquid debet in nobis amor veritatisꝙͣ in illis potuit amor vanitatis. Ampliꝰ etiā aliquidin his nos poſſe oportebit: quos fides dirigit: ſpes trahit: charitas impellit. ¶ Augꝰ de ciuitate dei li. viii.Illi nimiꝝ ſummi ph̓i. quos merito fama ⁊ gloria: ceteris p̄latos videmus: nulluꝫ corpꝰ deū eſſe comp̄henderunt: ⁊ ideo querentes eū: cuncta corꝑa trāſcenderunt.viderūt quoqꝫ quiquid eſt mutabile: non eſſe ſummumIdeoqꝫ om̄es etiā ſpiritus mutabiles tranſcenderuntquerentes ſummū bonū. Beinde cōſiderarūt omnē ſpeciem in re quacūqꝫ mutabili quā eſt: quidquid illud eſtnō eē poſſe: niſi ab illo qui vere eſt: qꝛ incōmutabilitereſt. Ac ꝑ hoc ſiue vniuerſi mundi corpꝰ. figuras. qualitātes. ordinatūqꝫ motū. ⁊ elementa a celo vſqꝫ ad terram diſpoſita. ⁊ quecūqꝫ in eis ſunt: ſiue omnem vitaꝫvel que nutrit ⁊ cōtinet: qualis eſt in arboribꝰ: vel queet hoc habet et ſentit: qualis eſt in pecoribꝰ: vel que ethabet hoc et intelligit: qualis in hoībus. vel q̄ nutritorio ſubſidio nō indiget: ſed tn̄ cōtinet. ſentit. intelligitqualis eſt in angelis. niſi ab illo eſſe non poſſe qui ſimpliciter eſt. Qd̓ em̄ illi eſt viuere intelligere beatū eſſehoc eſt illi et eſſe. ꝓpter hanc incōmutabilitateꝫ. et ſimplicitatem intellexerūt eū: et oīa illa feciſſe: et ip̄m a nullo fieri potuiſſe. Cōſiderarūt em̄ quidquid eſt: vel corpus vel vitā eſſe: meliuſqꝫ aliquid vitā eſſe ꝙͣ corpus.ſpeciēqꝫ vite intelligibilem ꝙͣ corꝑis ſenſibilē eſſe. nulla em̄ eſt corꝑalis pulcritudo. ſiue in ſtatu corꝑis. ſicuteſt figura. ſiue in motu. ſicut eſt cantilena: de qua n̄ animus iudicet: quod ꝓfecto nō poſſet. niſi ſpecies hec inip̄o melior eſſet: ſine tumore molis: ſine ſtrepitu vocis.ſine ſpacio loci aut tꝑis. ſed ibi quoqꝫ niſi mutabiliseſſet: nō alius alio melius de ſenſibili ſpecie iudicaret.Quod enī maius aut minus recipit. ſine dubio mutabile exiſtit. Unde ingenioſi homines ac docti facile