LiberPrimus

in maſſa ⁊ pondere. Spaciū eſt in lato ⁊ longo profundo ⁊ alto. Decor creaturaꝝ eſt in ſitu. in motu. ſpecie.qualitate. Situs eſt in cōpoſitione ⁊ ordine. Ordo eſtin ꝓprietate. et tꝑe. ⁊ loco. Motus eſt quadripertituslocalis. naturalis. animalis. rationalis. Localis eſt ante ⁊ retro: dextrorſum ⁊ ſiniſtrorſum: ſurſum ⁊ deorſuꝫ⁊ circū. Naturalis eſt in cremento ⁊ decremento. Animalis eſt in ſenſibꝰ ⁊ appetitibus. Rationalis eſt in factis ⁊ conſiliis. Species eſt forma viſibilis: que oculodiſcernitur. ſicut figure ⁊ coloreſ corpoꝝ. Qualitas eſtꝓprietas interior: que ceteris ſenſibus ꝑcipitur. vt melos auditu. dulcor guſtu. fragrantia olfactu: lenitas tactu: vtilitas creaturaꝝ ꝯſtat in grato ⁊ apto ⁊ cōmodo⁊ neceſſario. Gratū eſt qd̓ placet. Aptū quod conuenitCōmodum quod ꝓdeſt. Neceſſariū ſine quo quid eſſenō poteſt. Mundꝰ iſte ſenſibilis quaſi quidaꝫ liber eſtſcriptus digito dei: hoc eſt virtute diuina creatꝰ: ⁊ ſingule creature quaſi figure ¶ Idē de ſacramentis libroprimo. Cū aūt in deo ſint tria. voluntas .ſ. ⁊ ſapientia.⁊ potentia: primordiales cauſe a voluntate ꝓficiſcunt̉:ꝑ ſapientiā dirigūtur. ꝑ poteſtatē ꝓducuntur. Uoluntas etenī mouet: ſapientia diſponit: poteſtas explicat.Hec ſunt eterna creaturaꝝ oīm fundamenta: omni creature incōprehenſibilia. ſicut em̄ eternitatē dei nō eqͣttempꝰ: nec immenſitatē locꝰ: ſic nec eiꝰ ſapiētiā ſenſusnec bonitatē virtꝰ: nec potentiā opꝰ¶ A. .XI.Qualiter ex creaturarū conſideratōe cognoſcitur eſſe ſumma eſſentia ¶ Iohānes da.Eum itaqꝫ iuxta iohannis ſententiā nemo vidit vnꝙͣ: nec tn̄ nos in omnimoda ſui dereliqͥtignoratia: om̄ibꝰ em̄ cognitio exiſtēdi deū abip̄o naturaliter eſt inſerta. Ip̄a quoqꝫ creatōis permanentia ⁊ ꝯſeruatio ⁊ gubernatio nos docet: qm̄ eſt deꝰ.qui hanc vniuerſitate ꝯſiſtere facit: cōtinet ⁊ cōſeruat:⁊ ei ſemꝑ ꝓuidet. Qualiter em̄ vtiqꝫ contrarie natureignis. dico. et aque ⁊ aeris ⁊ terre in vniꝰ mundi ꝯſummatione ad inuicē conueniſſent ⁊ indiſſolubiles ꝑmanſiſſent: niſi aliqua virtꝰ omnipotēs ea cōſeruaſſet: et indiſſolubilia ſemꝑ conſeruaret Ceteꝝ quid eſt quod mouet celū. Nā om̄e quod mouet̉ ab alio mouet̉. Et illuditeꝝ a quo mouetur. ſic eſt in infinitū querēdo ꝓcederedonec ad aliquid p̄ueniamus immobile. Primū eī mouens immobile eſt: qd̓ deꝰ eſt ¶ Auguſtinꝰ de ciuitatedei li. xi. Deniqꝫ ſicut iam dictū eſt. Mundꝰ iſte ordinatiſſima ſua mobilitate ⁊ mutabilitate ac viſibiliumpulcerrima ſpecie. Si quis diligenter attendat: qd̓ammodo tacitꝰ ⁊ factū ſe eſſe: ⁊ nō niſi a deo ineffabiliteratqꝫ inuiſibiliter pulcro fieri potuiſſe ꝓclamat. ¶ Richardus de trinitate libro primo. Inceſſanter quippevidemꝰ in his que ab eterno nō fuerūt: alia quidem ſuccedere: alia vero decedere. Porro manifeſta ratio inuenit: qꝛ quidquid ab eterno nō fuit: a ſemetip̄o eē nō poſſit. Alioquin aꝑte conuincit̉. ꝙ aliquid ſibi exiſtēdi initium dedit: ſub illo inſtanti qn̄ nichil habuit: qn̄ om̄inonichil potuit. hinc ergo colligitur raciocinando ⁊ aliqͥdeſſe: qd̓ eſt a ſemetipſo. Nā ſi nichil a ſemetip̄o fuiſſet:omnino nō eſſet vnde illa exiſtere potuiſſent: que ſuumeſſe a ſemetipſis nō habent. Conuincitur ergo ut dictūeſt. aliquid eſſe a ſemetip̄o: ⁊ eo ip̄o etiā ab eterno: alioquin fuit qn̄ nichil fuit. quod ꝙͣ falſum ſit: ip̄a reruꝫ experientia ꝯuincit exiſtentium. Sic ſane nemo dubitarepoteſt: qꝛ in tanta reꝝ multitudine exiſtentiū. et tā multiplici differentia graduū eſſe oporteat aliquid ſummūAbſqꝫ dubio aūt: melior eſt naturā rationalis ꝙͣ irrationalis: oportet ergo vt aliqua rationalis ſubſtantia ſitomniū ſumma. ¶ Gregoriꝰ in moralibꝰ li. xxvii. Itaqꝫoīs homo eo ip̄o ꝙ rationalis conditꝰ eſt: ex ip̄a ratōeillū qui ſe condidit deū eſſe colligere debet. Unde perquendā ſapientē in libro iob dicit̉. Om̄es hoīes vidēt

eum: quē nimiꝝ iam videre: eſt dominationē illiꝰ ratiocinando cōſpicere: recte quoqꝫ ibidē ſubiungit̉: vnuſqͥſqꝫ intuetur ꝓcul: ip̄m quippe ꝓcul intueri: eſt nō iā illūꝑ ſpecieꝫ cernere: ſed adhuc ex ſola opeꝝ ſuorum admiratione penſare..XII.Qualiter in omni creatura relucent trinitatis veſtigia ¶ Augu. in li. queſtionū. lxxxiij.Eteꝝ om̄e quod eſt: aliud eſt quo cōſtat: aliudquo diſcernitur: aliud quo congruit. vniuerſaigit̉ creaturaᵇ ⁊ eſt: et pl̓imuꝫ diſtat ab eo quodnichil eſt: et ſuis partibꝰ ſibi congruit. cauſaꝫ quoqꝫ illius trinā eſſe oportet: qua ſit: quā hoc ſit: qua ſibi amica ſit. oportet igit̉ trinitatē eſſe: qua nichil p̄ſtantiꝰ. intelligentius. beatiꝰ. ratio poteſt inuenire. Ob hoc etiāvbi veritas queritur: tria tm̄ genera queſtionū eſſe probantur. videlicet an ſit: an hoc: an aliud ſit: an̄ ꝓbandūan improbandū ſit. ¶ Idē de ciuitate dei li. xi. Quoniāigitur hoīes ſumꝰ ad noſtri creatoris imaginē creati.cuius eſt vera eternitas: eterna veritas: eterna ⁊ veracharitas. Eſtqꝫ ip̄a eterna. ⁊ vera. ⁊ cara trinitas. Neqꝫ cōfuſa neqꝫ ſeꝑata. In his quidē rebꝰ que infra noſſunt: qm̄ nec ip̄a aliquo modo eſſent: vel aliqua ſpeciecontinerentur: nec aliquē ordinē vel appeterent vel tenerent: niſi ab illo qui ſumme ſapiēs eſt: qui ſumme bonus eſt: facta eſſent. tanꝙͣ ꝑ oīa que fecit mirabili ſtabilitate currentes. quaſi quedā ip̄iꝰ: alibi plus: alibi minus imp̄ſſa veſtigia colligamꝰ. In nobis aūt ip̄is eiusimaginē contuentes. tanꝙͣ iunior ille filius euāgelicusvt in noſmetip̄os reuerſi ſurgamꝰ: ⁊ ad illū redeamus:a quo peccando receſſeramꝰ. Ibi noſtrum eſſe nō habebit mortem. ibi noſtꝝ noſſe nō habebit errorē. ibi nr̄mvelle n̄ habebit offenſionē. In his quippe que quoquomodo ſunt: et nō ſunt quod deꝰ eſt: a quo facta ſunt: p̄ponuntur viuentia nō viuentibꝰ. et in his que viuunt:ſentientia nō ſentientibꝰ. et in his que ſentiunt: intelligentia nō intelligētibꝰ. et in his que intelligūt: immortalia mortalibꝰ. Sed tm̄ valet in naturis rationalibusquoddā veluti pondꝰ voluntatis et amoris. vt cū ordine nature angeli hominibꝰ lege tn̄ iuſticie boni hoīesmalis p̄ferantur angelis. Et nos quidem in nobis imaginem illius ſumme trinitatis agnoſcimꝰ: qua nihil inrebꝰ a deo factis. ſit ei natura ꝓpinquius. Nā ⁊ ſumꝰet nos eſſe nouimꝰ: et noſtꝝ eſſe ac noſſe diligimꝰ. Animalia quoqꝫ etiā irrationalia. que ſentiūt eſſe ſe velle:et ob hoc interitū fugere: quibꝰ poſſunt nutibꝰ on̄duntSed et arbuſta fruticeſqꝫ quibꝰ nullꝰ eſt ſenſus: vt inauras tunc cacuminis germen emittant: altius terre radices infigūt: quo alimentū trahāt: ſicqꝫ ſuū eſſe quodammodo cōſeruāt. Ip̄a poſtremo corꝑa quibꝰ nec ſenſus: nec ſeminalis eſt vita: ita tn̄ vel in ſuꝑnaͣ inſiliunt:vel in yma deſcendūt: vel in mediis librādo ſe collocātvt eſſentiā ſuā vbi ẜm naturam poſſunt eſſe: cuſtodiāt.Sed et formas ſuas nobis ſentiendas p̄bent: vt ꝓ eoꝙ noſſe nō valent: qͣſi innoteſcere velle videantur. Noſqꝫ ſic ea ſenſu corꝑis capimꝰ: vt de his nō ſenſu corporis iudicemꝰ. Aliū quippe ſenſum interioris hominislonge illo p̄ſtantiorem habemꝰ: quo iuſta iniuſtaqꝫ ſentimus. iuſta ꝑ ſpeciē intelligibilem: et iniuſta ꝑ eiꝰ priuationem. Ad huiꝰ ſenſus officiū nō acies pupille: nōforamen auricule: nō ſpiramenta nariū: nō guſtꝰ faucium: nō vllus corporeꝰ accedit tactus. Ibi me et eſſe ethoc noſſe certus ſum: et hec amo: atqꝫ me amare ſimiliter certus ſum.XIII.De gradibus creaturarū quibus homīes addei cognitionē aſcendunt. ¶ Auguſtinus deciuitate dei li. xij.Um ergo deus ſumme ſit: qui ad moyſen di¶citi ego ſum quiſum. Rebꝰ quas creauit eſſe