Prologus

Taqꝫ cum hoc agerem: nō ignorans pleroſqꝫlongitudinē voluminis poſtmodū cū iā ꝑfectuꝫforet nimium abhorrere: ſciens tn̄ vtilitatē nolui penitꝰ ab oꝑe cepto deſiſtere: donec illud iuuante deo ad finem ꝑducerem. Certus ſum em̄⁊ confido in domino: hoc ip̄m opꝰ nō ſolū mihi ſꝫ om̄iſtudioſe legenti nō paꝝ vtilitatis afferre: nō ſolum addeū ꝑ ſe ⁊ creaturas viſibiles ⁊ inniſibiles cognoſcendum ac ꝑ hoc diligendū: ⁊ cor ſuum in deuotionē charitatis multoꝝ doctoꝝ ignitis ſentētiis ⁊ exemplis excitandū: veꝝ ad p̄dicandū ad legendū ad diſputandūad ſoluendū necnō ⁊ generaliter ad vnumquenqꝫ feremodū ⁊ genꝰ artis cuiuſlibet mere explicandū Porrone quis in hoc oꝑe vel de nouitate vel de nimia ꝓlixitate me eſtimet arguendū: qm̄ hoc ip̄m opus nouum quidem eſt ſimul ⁊ antiquū: breue quoqꝫ pariter ⁊ ꝓlixuꝫAntiquū certe autoritate ⁊ materiā. Nouū vero partium compilatōe ⁊ eaꝝ aggregatōe. Breue quoqꝫ propter multoꝝ dictoꝝ in breue ꝑſtrictionem Longum nichilominus ꝓpter immenſaꝫ materie multitudinē Deniqꝫ ſi paucos ex ipſis minimis particularibꝰ voluminibus ex quoꝝ floſculis hoc ip̄m opus vniuerſale contextum eſt precio compararē aut ſcribi facerē. quorumtn̄ magnitudo forſitan huic operi vel maiori parte perequiꝑantiam reſpondere poſſet: Uerbi gratiā ex philoſophis Areſtotilem de animalibꝰ. Auicennā de medicina. Pliniū de hiſtoria naturali. vel ex iudeis Ioſephum. Ex noſtris aūt auguſtinū de ciuitate dei vel ſuper pſalteriū vel ſuꝑ iohannem. Moralia quoqꝫ beatigregorii. vl̓ aliquē hmōi. Nullus eſſet fortaſſis qui argueret: nemoqꝫ rep̄henderet: ⁊ tn̄ cum haberē hec oīa:ne dicam terciā vel quartā. īmo nec ſaltē decimam autvice ſimā partē eoꝝ que in hoc ope continentur vtiliuꝫin ſcriptis poſſiderem aut tenerē. Nā ⁊ ex ip̄is certe libris quos etiam ſacri doctores olim in exponēdis ſcripturis aut in reuellendis hereticis ſiue quibuſlibet aliis emergētibꝰ cauſis vtiliter ediderūt. dū quiſꝙͣ a quoꝙͣ legitur. plerūqꝫ vix in tribꝰ aut quattuor vel quinqꝫcapitulis ſententia notabilis ad ꝓferendum in publicoſermone ſiue etiā in lectione vel diſputatōe repperiturQuanto minꝰ ergo nunc arguendus videor. qꝛ multorum libroꝝ florē quendā atqꝫ medullā in vnū volumēcompegi. iterūqꝫ ſub certis titulis ordine congruo redegi. Nō aūt hoc dico ſanctoꝝ patꝝ vel etiā ceterorūautoꝝ veteꝝ ſcriptis p̄ſumptuoſe derogando. meūqꝫiactanter ⁊ inaniter extollendo. p̄ſertiꝫ cū hoc ip̄m opꝰvtiqꝫ meū ſimpliciter nō ſit. ſed illoꝝ potiꝰ ex quoꝝ dictis fere totū illud contexui. Nā ex meo ingenio pauca⁊ quaſi nulla addidi. Ip̄oꝝ igitur eſt autoritate. meuꝫaūt ſola partiū ordinatōe. Nec ignoro me nō oīa queſcripta ſunt inueniſſe vel legere potuiſſe. Nec me profiteor etiā ex his que legere potui: cuncta que ibi notabilia ſunt exp̄ſſiſſe: alioquin in immēſum volumē oporteret extendi. Sed de bonis vt arbitror meliora vel celte de melioribꝰ nōnulla collegi. ¶ C.V.Apologia de regnis et bellis huic oꝑi īſertisT aūt vtilitatem oꝑis pleniꝰ innoteſcam: taceo de virtutibꝰ ⁊ vitiis ⁊ ſacr̄is ⁊ ceteris huiuſmodi que ad edificatōeꝫ moꝝ ac fidei euidentius ꝑtinent. ⁊ quoꝝ vtilitates ꝑ ſe patent. Etiā eaque minoris hic vtilitatis īmo quaſi ſuꝑflua penitꝰ eēvident̉: vt ſunt ea que de regnis ⁊ bellis ac ceteris huiuſmodi enarrantur: attentiꝰ conſideranti vtilia ſatiseſſe ꝓbantur. Nā ⁊ hiſtorie nō ſolū gentiliū ſed ⁊ eccleſiaſtice ⁊ etiā euāgelice ẜm imꝑatoꝝ ⁊ regū tꝑa deſcribuntur. Lucas nanqꝫ cū incarnationis dominice hiſtoriam texeret: in ip̄o euangelii ſui principio de heroderege ⁊ poſt pauca de auguſto ceſare mentionē fecit. vtilla que minꝰ nota erant hoībuſ: ab his que pene apud

om̄es fama celebri ferebātur confirmarentur ⁊ roborētur. Ille quippe res geſte. vt dicit hugo floriacenẜ. quenulla regū ac tempoꝝ certitudine cōmendantur: non ꝓhiſtoria recipiuntur. Ualet igitur in hoc oꝑe ſucceſſionis tempoꝝ ⁊ annoꝝ regū ⁊ imꝑatoꝝ necnō romanorum pontificū annotatio breuis. Nec ſolū ad preſentiſhiſtorie veꝝ etiā ad cuiuſlibet alteriꝰ nomē imꝑatorisvel pape vel regis ſub quo geſta ſit habētis confirmationem ⁊ elucidationē. vt ſcilicet ſi dubitetur de tempehoc: ad cathologū regū illiꝰ terre in qua res illa geſtarefertur recurri poſſit: ibiqꝫ reꝑiatur quo tꝑe rex ille regnauerit. ac ꝑ hoc etiā quo tꝑe illa geſta ſit. Uerumtūqꝛ de annoꝝ numero multa eſt in hyſtoriis diſſonātia:nulli reor p̄ciſe ac penitꝰ adherendū. maximeqꝫ numero cronicaꝝ. Sed ad tantū valet. vt ſciatur: nō quo anno ſed quo tꝑe vel ſub quo imꝑatore. queqꝫ res annotata acciderit. Ceteꝝ ex bellis famoſis vſquequāqꝫ ꝑorbem intra diuerſa regna cōmiſſis. anteꝙͣ veniret rexnoſter pacificꝰ qui locutꝰ eſt pacē in plebem ſuā. lectoraīaduertere poterit: ꝙͣto feruore pugnandum ſit nobiscontra ſpūales hoſtes ꝓ ſalutē noſtra ſpirituali ⁊ eterna gloria nobis ꝓmiſſa. cum illi quidē vtpote infideleshuiꝰ ſalutis ⁊ glorie ignari ac penitꝰ exſortes. tā acriter dimicauerunt ꝓ ſalute tꝑali tm̄ ⁊ gloria momentanea vel adipiſcēda vel tuenda. Ex cede quoqꝫ hoīm ineiſdem p̄liis īnumerabili perpetrata: licet aduertere ſeueritatem dei in reꝓbos. quos quaſi pecora vilia inutiles vel abiectos reputans peccatis eoꝝ exigentibꝰ: toteoꝝ milia tanꝙͣ innumerabiles multitudines in ſingulis fere bellis ꝑ manꝰ hoſtiū interire ſimulqꝫ in anima⁊ corꝑe paſſim perire ꝑmiſit. Econtra vero bonitatemipſius ⁊ clementiā in electos ꝓ quibꝰ ipſemet in fine tēporum rex iſrael mutato habitu ſuo ne agnoſceret̉ abhoſtibꝰ .i. forma ſerui ſuſcepta: armis nr̄e mortalitatisindutus: vt qd̓ infirmuꝫ eſt deo fortius eſſet hominibꝰin campū certamīs huiꝰ mundi poteſtates ꝯtrarias debellaturꝰ aduenit. ⁊ ut eos ab utraqꝫ morte miſericorditer liberaret: vſqꝫ ad ꝓprii ſanguinis effuſionē multiplicē et copioſā: inſuꝑ et uſqꝫ ad mortē ignoīoſā tamfortiter agonizauit et vicit.¶ A.VI.Apologia de natura rerū et hiſtoria tēporuꝫ.Orro ip̄aꝫ reꝝ naturā ꝙͣ diligentiꝰ utpotuideſcripſi. nullꝰ ut eſtimo. ſuꝑfluā aūt inutileꝫreputabit: qui in ipſo creaturarū libro nobisad legendū ꝓpoſito: creatoris gubernatoris et ꝯſeruatoris omniū dei potentiā ſapientiā et bonitatē ip̄a veritate ratōneꝫ illuminante: legere ꝯſueuerit. Nam. ut aitmagnꝰ ille baſiliꝰ. ab his qui veritatē intelligētes ex viſibilibꝰ inuiſibilia reputāt: in terra ⁊ in aere ⁊ in aquis⁊ in celo ⁊ in om̄ibꝰ que cernunt̉: benefactoris monimēta certiſſima capiunt̉. Sicqꝫ dn̄o ſenſibus eoꝝ iugiteradherēte: nec peccatis tempꝰ dat̉: nec inimico locꝰ ſuggerendi ꝯtraria relinquitur. Accedit ad hec ⁊ vtilitasalia: doctoribꝰ ⁊ p̄dicatoribus cunctiſqꝫ ſcripturaꝝ ſactaꝝ expoſitoribꝰ minime contemnēda. vt em̄ auguſtinus dicit. reꝝ ignorantia facit obſcuras figuratās locutiones: cū ſcilicet ignoramꝰ vel animantiū vel lapidūvel herbaꝝ naturas: aliarūue reꝝ que ponunt̉ plerūqꝫin ſcripturis alicuiꝰ ſimilitudinis gratiā. Numeroruꝫquoqꝫ imperitia multa facit in eis non intelligi miſticepoſita. Iā vero ꝙͣta eſt pulcritudo etiā infima huiꝰ mūdi: ⁊ ꝙͣ grata rationis aſpectui diligēter ꝯſideranti: nōſolū modos ⁊ numeros ⁊ ordines rerū que ꝑ diuerſasmundi partes decentiſſime ⁊ ordinatiſſime collocātur:veꝝ etiā volumina tempoꝝ que ꝑ deceſſiones atqꝫ ſucceſſiones eoꝝ iugiter explicant̉: ⁊ morte naſcentium diſtinguunt̉. Ego quidē vt taceā de mundis corde: quoꝝeſt ꝓprium videre deū ⁊ in ipſo delectari. Ego inꝙͣ. vtveꝝ fatear. licet peccator immundꝰ cuiꝰ nimium mens