Prologus

¶ Incipit ſpeculum naturale Uincentij beluacenſis fratris ordinis predicatorū. Et primo prologus de cauſa ſuſcepti operis et eius¶ Ca. ¶ Primummateria.Uoniammultitudo libroruꝫ⁊ temꝑis breuitas:memorie quoqꝫ labilitas: nō patiunt̉cūcta q̄ ſcripta ſuntꝑiter aīo comp̄hendi. Michi oīm fr̄mminimo plurimorūlibros aſſidue r̄uoluenti: ac longo tꝑeſtudioſe legenti: vrſum eſt tandē. accedente etiā maioꝝ meoꝝ ꝯſilio. quoſdam flores ꝓ modulo ingenii mei electos: ex oībꝰ ferequos legere potui: ſiue noſtrorum. id eſt. catholicorumdoctorum ſiue gentilium ſcilicet philoſophorum ⁊ poetarum: et ex vtriſqꝫ hiſtoricorum in vnum corpus voluminis quodā compēdio ⁊ ordine ſummatiꝫ redigereEx his dūtaxat p̄cipue que ꝑtinere vident̉: vl̓ ad fideinoſtre dogmatis aſtructionē: vel ad moꝝ inſtructionēſiue ad excitandā charitatis deuotionē. Aut diuinarūſcripturaꝝ miſticā expoſitionē: vel etiā ad ipſiꝰ veritatis manifeſtā aūt ſimbolicam declarationē. vt ⁊ ſtudiomeo quaſi modū quendā imponens curioſitati mee: ceterorūqꝫ nōnulloꝝ forſitan mei ſimiliū: quoꝝ ſtudiū etlabor eſt plurimos legere: eorūqꝫ flores excerpere: perhoc vnū grande opꝰ vtcunqꝫ ſatiſfacerē. ⁊ laboris meifructū poſcentibꝰ nō negarē. Siquidē faciendi plureslibros nullꝰ eſt finis: ⁊ curioſi lectoris nō ſatiat̉ oculꝰviſu: nec auris implet̉ auditu. Ad iſtud ip̄m ꝓuocauiſme plurimū falſitas vel ambiguitas quaternoꝝ: in quibus autoritates ſanctoꝝ adeo plerumqꝫ mendaciter aſcriptoribꝰ vel notariis intitulabant̉ cū ſcribebant̉: vtque hec ſententia vel cuiꝰ autoris eſſet omnino neſciretur. dū verbi gratia. que auguſtini vel hieronimi erataſcribebatur ambroſio vel gregorio vel yſidoro v ecōtra. Aut verboꝝ aliqua parte dempta vel addita velmutata ſenſus autoris corrumpebatur. ſic ⁊ de dictisphiloſophoꝝ aut poetaꝝ. ſic de narrationibꝰ hiſtoricorum fiebat: dū vnius nomē pro alio ſumebat̉. vel dictorum veritas ſimpliciter euertebatur. ¶A. .II.¶ Iterū alia cauſa.¶ Idebam p̄terea. iuxta danielis ꝓphetiaꝫ. temporibꝰ noſtris nō tm̄modo ſeculariū litteraꝝ:veꝝ etiā diuinarū ſcripturaꝝ vbiqꝫ multiplicatam eſſe ſcientiā. Om̄eſqꝫ p̄cipue fratres noſtros aſſidue ſacroꝝ libroꝝ hiſtoricis ac miſticis expoſitōibꝰ:inſuꝑ ⁊ obſcurioribꝰ queſtionibus enodandis inſiſtereInter hec aūt hiſtorias eccleſiaſticas quaꝝ lacte paſcebatur antiquoꝝ ſimplicitas: qd̓ammodo viluiſſe ⁊ ī neglectum veniſſe. Cū tamē nō ſolū vtiqꝫ voluptatis acrecreationis ſpiritꝰ: veꝝ etiā edificatōis plurimū in ſecontineant. Eo ꝙ primū quidā eccleſie naſcentis infātiam in apl̓is deſcribebāt: quos ipſe dn̄s tanꝙͣ materfilios ⁊ tanꝙͣ gallina pullos ſub alaꝝ ſuaꝝ deliciis educauit ⁊ fouit. Geinde vero eandē ſpiritu oris ſui virtute indutam: ⁊ quaſi iā in robuſtiorē etatem ꝓuectam:nō ſolū in ip̄is apl̓is ſed etiā in ceteris martiribus eoꝝſequacibus ꝑ duodecim ꝑſecutionū tꝑa tribulatōibuſexpoſuit. eiuſqꝫ patientiā in illis exercuit. Poſt hec autem cōſummata victoria .ſ. p̄dictoꝝ ſanctoꝝ iamqꝫ pace ꝑ conſtantinū eccleſie reddita: pullulantibꝰ iteruꝫ di

uerſis hereſibꝰ videlicet arriana: donaticiana: pelagiana ⁊ ceteris. Sicqꝫ ad rediuiua bella ip̄am eccleſiauocantibus. Ut quā gladius nō vicerat verboꝝ r̄allacia ſubuerteret: Ip̄os itidē hereticos ꝑ doctores ſuoscatholicos videlicet Athanaſiū Hilarium BaſiliumAmbroſium Hieronimum Auguſtinum et ceteros:verbis ⁊ ſcripturis conſtanter reuicit. eiuſqꝫ ſapientiāac ſi iam perfecte etatis eſſet in eis exacuit ⁊ elimauitDeniqꝫ poſt huiuſmodi triumphos eccleſia quaſi iamemerita in pace quieuit. dū in ſanctis confeſſoribꝰ anachoritis ⁊ monachis in egipto et ſiria ceteriſqꝫ locisrobis ph̓antibꝰ: ad celeſtē ⁊ contemplatiuā vitā aſcendit ſimulqꝫ conuerſationē ducens angelicam infinitabene viuēdi vberrima exempla reliquit. Hec ⁊ alia plura in illis hoſtoriis vtilia ſimul ⁊ delectabilia cernenſ:plurimoſqꝫ fratruꝫ noſtroꝝ huiuſcemodi reꝝ ignarosconſpiciens: ip̄as etiā ſicut ⁊ cetera de diuerſis autoribus diligenter excerpendo collegi. atqꝫ ad certū ordīeꝫtemporum cuncta redegi. ¶ G. .III.¶ De modo agendi et titulo libri.Um autē apud me ſollicite ac ſtudioſe inquirerem: quonam modo vel ordine cuncta ī vnūcorpus aptius compingerē. cernēs ꝙ ſi diuerſorum ſententias ad eandem materiā ꝑtinentes. vt fieri ſolet. per ſingulos titulos annotarem. Uerbi gratiaſub vno titulo ſententias ⁊ exempla de charitate: ſubalio de caſtitate: ⁊ ſic de ceteris virtutibꝰ ⁊ viciis ſīgilatim tractando ꝓcederem: totam vtiqꝫ reꝝ naturamquā nichilominꝰ deſcribere diligēter diſpoſui: neceſſario ab hoc oꝑe nō excluderem. necnō ⁊ ordinem totiushiſtorie nō paꝝ vtilitatis ⁊ pulcritudinis habentē omnino confunderem ⁊ euerterē. Conſideratis omnibuscompetentiorē ꝓcedendi modū nullatenꝰ repꝑi ꝙͣ iſtū.quem pre cunctis elegi. videlicet vt iuxta ordinē ſacreſcripture primo de creatore: poſtea de creaturiſ: poſteaquoqꝫ de lapſū ⁊ reparatōe hominis: Deinde vero derebus geſtis iuxta ſeriē tempoꝝ ſuoꝝ ordinate diſſererem. In fine vero totius oꝑis ſingulas eiꝰ particulasad idem ꝑtinentes ꝑ ſingulas materias quibuſdā titulis ⁊ notulis concordare. Deniqꝫ. quoniā vt ſuperiusdictū eſt. ex diuerſis autoribꝰ hoc opus contextum eſt.vt ſciatur quid cuiꝰ ſit: ſinguloꝝ dictis eoꝝ noīa annotaui. ac ne facile tranſponerent̉ de locis ꝓpriis: nequaꝙͣ in margine ſicut fit in pſalterio gloſato et epiſtolispauli ⁊ in ſentētiis: ſꝫ inter lineas ip̄as. ſicut fecit gratianus in compilatione canonū. ea inſerui. Interdumetiā ea que ip̄e vel a maioribꝰ meis .ſ. modernis doctoribus didici: vel in quorundā ſcriptis notabilia repperi: nomine meo id eſt autoris intitulaui. Illud autē lectorem nō lateat: nōnulla in hoc oꝑe maxime que d̓ geſtis ſanctoꝝ martiꝝ ⁊ confeſſorū nō ita penitꝰ abbreuiata eē: vti volui. qꝛ nimiꝝ alijs quoqꝫ ſtudiis ꝑ obediētiam interdū occupatus ⁊ intentus. nō om̄ia manu ꝓpria: ſed pleraqꝫ ꝑ manus notarioꝝ abbreuiaui. vt potui. Uerūtamē hoc nichilominꝰ attendat. ꝙ nimis abbreuiata narratio legenti vel audienti minꝰ ſapiat. Utaūt huiꝰ oꝑis partes ſingule lectori facilius eluceſcāt:ip̄m totuꝫ opus ꝑ libros ⁊ libros ꝑ capitula diſtinguere volui: qd̓ ⁊ ſpeculū maius appellari decreui. Speculum quidē eo ꝙ quidquid fere ſpeculatōe .i. admiratōevel imitatione dignū eſt: ex his que in mundo viſibili⁊ inuiſibili ab initio vſqꝫ ad fineꝫ facta vel dicta ſunt:ſiue etiā adhuc futura ſunt: ex innumerabilibus fere libris colligere potui: in vno hoc breuiter contiuentur.Maius aūt ad differentiā parui libelli iam dudū editi: cuiꝰ titulus eſt: ſpeculū vel imago mundi. in quo ſcꝫhuiꝰ mundi ſenſibilis diſpoſitio ⁊ ornatus paucis ver¶ ¶. .IIII.his deſcribitur.¶ De vtilitate operis et apologia autoris.