Reſtitutio. viij.Id eſt ſi ſe reſtauraturum ꝓponat. ⁊ ad hoc facultatem ſe habituruꝫ ꝓbabiliter credit. Quarto ꝓpterignorantiam. quia ſi neſcit rem eſſe vſurariaꝫ. neccauſam habeat hoc ſciendi illum vicꝫ eſſe talem.Quinto ꝓpter neceſſitatem. puta ꝙͣtum ad hoc. qꝛfilij ⁊ filie in tali etate ſunt ꝙ aliter comode viuerenon poſſunt.Poteſt etiaꝫ queri: ſi dum viueret pater ticij expendit. ccc. lib. in ſtudio ꝓ filio ſuo vt doctor efficeret̉: cum nihil niſi de vſuris hrēt. Canqꝫ de vſurishabuiſſet. M. poſt mortem non dimiſit filio ſuoniſi. ccccc. lib. Querit̉ vtrum de illis. ccc. ticius adreſtitutōem ſit obligatus. Ad qd̓ rn̄dit. S. Ber.Si pater ticij nō erat ſoluendo quando filium inſtudio nutriebat: tunc diſtinguendum eſt. Namſi ticius credebat ꝙ pater ſuus ſibi d̓ licitis bonisꝓuideret: rōne bonefidei: de bonis iam ꝯſumptſatiſfacere non tenet̉: ſꝫ ſolum de extantibꝰ. Si autem nouiſſet patrem ſuum de vſuris omnia poſſidere: ꝓpter conſcientiam leſam quam habebat invtendo alienis rebꝰ: debet illas. ccc. libr. reſtituereẜm diuinum ius. Et idem iudicium de ꝯſimilibꝰfieri poteſt.¶ Quid autem de filia que habuit dotem de vſura. Reſpondet ſan. Ber. ꝙ ſi quis accepit filiamvſurarij in vxorem. qui nihil tunc temporis habebat niſi reddendum: tunc ẜm quoſdam: dotemquam inde accepit cum filia: reddere non tenet̉. ſinon craſſa: ſꝫ ꝓbabili ignorantia ductus fuit. quiaſcilicet ꝓbabiliter credebat ſocerum non eſſe vſurarium. Aut preter illam dotem habere ſufficientia ad ſoluendum. Uerius tamen cum diſtinctione dicendum eſt. ꝙ quando pater dotauit filiam.aut non erat ſoluendo. aut ſic. Primo caſu ſi paternon erat ſoluendo: tunc ẜm Girar. ol. alioſqꝫ ſolēnes docto. talis gener. exquo ſcit ꝙ dos acceptaquando eam accepit erat neceſſaria ad ſoluendadebita: non poteſt talem dotem cum bona conſcientia retinere. ſi certi ſunt hi quibꝰ primo talia debebant̉. Cuius ratio eſt. quia de alioꝝ rebus. nullatenus ẜm deum illa potuit dotari. Si tamenvſurarij filia talem dotem vult reſtitui. ⁊ eius maritus obſtat. culpa erit mariti ⁊ nō vxoris. Et hocſi illa ꝓponat dotem illam reſtituere ſi vir eius ante ipſam obiret. Si autem econuerſo vir eius vultillam reſtitui: ſꝫ vxor eius obſiſtit: nec patit̉ illamreddi. tunc forte illi ſufficit: ꝙ ipſe non percipiatde bonis illis ⁊ ꝓponat quando poſſet reſtituereillam. Si v̓o vtriqꝫ in non ſatiſfaciendo ex malavoluntate ꝯcordant tūc in ſtatu damnationis ambo viuunt. In remedium tamen periculi dici poſſet ꝙ ſi pater talis vxoris ſeu eius heredes haberent ſufficientia ad ſatiſfaciendum certa: tūc ſi talis dos ſit parua in totum. Si auteꝫ magna: in ꝑtem. De incertis dioceſanus poſſet cum tali muliere ẜm diſcretum iudicium diſpenſare. Conſulendum eſt autem tali mulieri de bonis certis vſurehabenti dotem: cum ſibi non poteſt aliter ꝓuidere: ꝙ ſi ꝯtingeret eam premori viro: debet in fineꝫvocare virum ⁊ filios ſi illos habet. ac eis ꝓteſtaridotem ſuaꝫ fuiſſe de vſuris. obſecrans ⁊ obteſtāsquatenus reſtituant: quia illam nullo modo poſſunt licite retinere. qd̓ ſi noͣ fecerint: non ei: ſed imputabitur illis. Secūdo autem ſi pater vſurariusdotauit filiam ſuam eo tempore quo etiam remanebat ſoluendo. ⁊ per conſequēs non propter dotes illas factus eſt impotens ad ſoluendum: nontenetur recipiens ſatiſfacere quod recepit: qꝛ quādo vſurarius verus dominꝰ dedit: ⁊ ſine ip̄a eratpotens ſatiſfacere. ꝓpterea non dedit ei recipiensad non reſtituenduꝫ cauſam efficacem. Si autemimpotens poſtea factus eſt: nō eſt culpa recipientis. vide tamē Panor. in. c. cum tu. de vſur̄. vbi format. q. de vſurario non habente pecuniā niſi vſurariam: qui ſine fraude maritauit filiā: ⁊ dedit dotem genero reſtituendam filie in caſu ſoluti matrimonij. Queritur nūquid poſt ſolutum matrimonium et dotem ſibi traditam teneatur ſatiſfacerecreditoribus: exquo non adſunt alie facultates?:Federi. conſilio. lxiij. conſuluit. ꝙ ſi nō in fraudeꝫconſtituta fuit dos: non tenetur filia reſtituere. lꝫhabeat ex cauſa lucratiua: quia illa nō eſt pecuniavſuraria. Nam pecunia vſuraria tranſiuit in dominiū mariti. ⁊ illa eſt alia pecunia que proficiſcit̉ex bonis mariti. Sed do. An. dubitat de hac deciſione cum dos ſit quid vniuerſale. vt notat Bar.in. l. j. ff. ſol̓. ma. Et in vniuerſali vna res ſucceditloco alterius. vt. l. imꝑator. ff. de le. ij. Itē ſi filia inpoteſtate erat: ergo heres: et prius reſtitui debentomnia debita. Sed aduerte ꝙ Fede. loquit̉ quādo filia non erat heres. Sed poſſet dici ꝙ licꝫ nonſit heres: non debet habere quartā ſuam: niſi pͥusdeductis oneribus ⁊ debitis. hec deciſio videturſatis dubia. Forte de rigore iuris procedit opinio.Fede. Sed de eqͥtate ꝓcederet alia opinio.¶ Utrum famuli vſurariorū teneantur ad reſtitutionem ſalariorum perceptorū et expenſarum?Rn̄deo ẜm ſan. Ber. ꝙ aūt iſti ſunt famuli: qui īdomo eius morant̉: nō ad exercendum fenus: ſedei ſeruiūt. puta ad menſam vl̓ eum aſſociant hincinde ⁊ huiuſmodi: ⁊ de talibus dicenduꝫ eſt ſicutde vxoribus: quia ſi vſurarius nō eſt ſoluēdo. nullo modo de bonis vſurarij viuere poſſunt: nec inſuper ſalarium ſuum ab eis ſuſcipere niſi duo ibicōcurrant. Primo ꝙ ſit ibi aliquid de licite acquiſitis. non autem empta vel habita de vſuris. Secūdo ꝙ tale ſalarium prius fuerit ibi qͣꝫ vſure. hisautem duobus cōcurrentibus: predicti ſalarium.ſuum ẜm aliquos ſuſcipere poſſunt: etiaꝫ dato ꝙvſurarius non haberet ſufficientia ad ſoluendasvſuras. hoc tamē nō eſt vſqꝫquaqꝫ tutum. de bonis auteꝫ illius viuere eis nequaqꝫ licet. Aliter darent ei ad non ſoluendum cauſam efficacem: vbivſurarius nō eſt ſaluendo. Si autem dicti famuli ſunt proprie ſeruientes ⁊ mercenarij. tunc dicendum ꝙ ſi vſurarius non eſt ſoluendo. aut iſti ſeruiunt in rebus licitis ⁊ honeſtis. ⁊ tunc ſi propterdiminutioneꝫ ſubſtantie vſurarius non fiat magis impotens ad ſoluendum: licite poſſunt condignam ſuſcipere mercedem. Et hoc: quia vtilitasquam conſequit̉ inde vſurarius talis ex illo opere cum mercede męrito compenſat̉. et ꝓpter mer-