Secundu-Libe.
aUramētū a te ꝑti delatūb Laniſi iuſta de cā nō potuitrecuſari. ¶ Quāuis qd̓ in iudicio a ꝑte ꝑti defert̉ recuſari poſſit licite ac referri. ¶ Nec liceatc cōuento famoſa actione referrehuiuſmodi iuſiurandū. ¶ Sadne ſi actor omnino in probatione defecerit: reus debet etſi nihil preſtiterit obtinere. ¶ Preē ſumprione ꝟs faciente pro illoreo deferri poteſt ad oſtendendam ſuam innocētiam iuramētum niſi iudex inſpectis ꝑſonarum ⁊ cauſe circūſtantijs illudactori videat deferendum.
Rubrica. De exceptionibus.Eleſtinus tercius.¶ Si teſtis de crimine cōtra eſtexcepto cōuincit̉ vel al̓s conuictus apparet repellit̉ a teſtimonio ſed de crimine non punit̉ ſinon tangit negociū principaleEniqꝫ ꝙ ī dicta ⁊ ꝑſod nas teſtiū: ⁊ infra Sꝫcrimina teſtibus obijciunt̉ de qͥbus nons fuerāt hactenus accuſati ſꝫ tm̄ꝑ exceptionē opponunt̉ ꝓbatioh illorum criminū exhibenda eſtanteqꝫ caliſa ꝑ ſententiā termifꝫ net̉ cū ſicut canōica īſtituta de
rIad noſtrā. ij. ſic ⁊ tranſactio ad ea tm̄ de qͦbus actū eſt ⁊ pactūextēdit̉. ff. de tranſac. cū aqͥliana. ⁊. l. qͥ cū tutoribꝰ. ⁊. ff. de pac.tres frēs. ⁊. C. de trāſac. ſi de certa re. ⁊ sͣ. de teſti. c. de teſtibusſꝫ licet ex debito illius iuramēti nō teneat̉ ſeruare ſtatuta poſtmodū edita. tenet̉ tn̄ ſeruare illa ex ſua ꝓmiſſione: qꝛ int̓ ſimplicē loquelā ⁊ iuramētū nō facit d̓s differētiā. xxij. q. v. iuramēti. nec refert ꝙͣtuꝫad obſeruationeꝫ anꝑ iuram̄tū: an ꝑ ſolāfidē ꝓmiſſaꝫ ſit aſtrictus. Et eque etiā puniret̉ ſi nō ẜuaret ꝓmiſſum. jͣ. d̓ fideiuſ. ꝑuenit. ⁊ sͣ. qd̓ me. caad aures. credo tn̄ ꝙmaior pnīa imponet̉ei qͥ venit ꝯͣ iuramentū ꝙͣ ei qui venit ꝯͣ fidem tm̄ ſine iuramēto: qꝛ magis contemnere videt̉.Uramētū a te.¶ Hoc. c. habetprincipal̓r duas ꝑtesScd̓a eſt in. §. ſane. ⁊pͥmo legāt iſtud pͥncipiū qd̓ cōiter nō ſummat̉: ſꝫ ꝓ iuuenibus ſummo ſic vt in rubro. ⁊ diuidit̉ hͦ prin. in tres ꝑtes. Prima tractat de iuramētoneceſſario: qd̓ .ſ. defert̉ a iudice ꝑti. Scd̓a de iudiciali: qd̓ .ſ. defert̉ a ꝑte ꝑti. Tercia tractat de relatōe nō fiēda ꝑ reū in actione famoſa. Scd̓a ibi: ꝙͣuis. Tercia ibi: ne liceat. Ab. Si.a ¶ Parti: loquit̉ iudici. nota ꝙ iuramētū aliud ē volūtariūaliud neceſſariū: aliud iudiciale. Voluntariū eſt qd̓ ꝑs defertꝑti extra iudiciū: ⁊ dr̄ volūtariū qd̓ volūtarie defert̉ ⁊ volūtarie ſuſcipit̉ nec refert̉ .i. is cui refert̉ nō p̄t cogi ſubire iuramētū. ſic exponit̉ in ſequēti ꝯcordātia. ff. de iureiur. iuſiurādū qd̓ſꝫ de hoc nō dr̄ hic. Neceſſariū dr̄ qd̓ defert̉ a iudice in defectūꝓbatōis: nec pōt referri vel recuſari niſi iuſta de cā: vt hic inpͥma linea: ⁊. C. e. l. general̓r. §. ſin aūt. ⁊ p̄t appellari niſi recuſatio admittat̉: vt ibi dr̄. de hoc habes. sͣ. de ꝓcu. ex inſinuatione. ⁊ sͣ. de ꝓba. c. ij. ⁊. C. e. in bone fidei. Iudiciale dr̄ a iudicio ꝙ ꝑs defert ꝑti in iudicio qd̓ nō eſt neceſſariū ſubire vel referre: vt hic ver. ꝙͣuis ꝙ. ⁊. l. p̄di. general̓r. §. ſi aūt. ſꝫ ſi reus retulerit iuramentū actori neceſſe habet iurare: al̓s p̄tor ei denegabit actionē. ff. eo. iuſiurandū. §. ait p̄tor. īmo ꝓcedet̉ qͣſi iuraſſet reus. C. e. general̓r. §. om̄e. olim nō poterat recuſari. ff.eo. ti. manifeſte. ⁊. C. eo. dilata. Sed illud p̄t intelligi cū iā ſuſpectū eſt iuramētū. vel hic nouū ius. illud ꝟo vetus. Et no. ꝙpoſt iuramētū a iudice delatū ꝑti ⁊ p̄ſtitū a ꝑte ꝑti pōt recediab eo ꝓpter nouas ꝓbatōes. ſꝫ poſt iuramentū d̓clatum a ꝑteꝑti ⁊ p̄ſtitū ab eo nō pōt recedi. ff. e. admonēdi. Itē ꝓcuratorniſi ſit vniuerſoꝝ bonorū: vel niſi ſpāliter mandatū ſit iuſiurandū deferre nō pōt. ff. e. iuſiurandū ꝙ. §. ꝓcurator.h ¶ Niſi iuſta de cā: puta qꝛ dubitat ꝙ hoc iuramentū eſt deveritate. ff. e. ti. iuſiurandum. ⁊ ad pecunias. jͣ. rn̄ſo. ff. re. amo.marcellus. ⁊ ſic p̄tor iuramentū de calūnia iurat̉ de verirateab altera ꝑte in iſto caſu. ſil̓e. sͣ. eo. de teſti. vltra. B. c ¶ Fa.moſa actōe: vt in actōe furti ⁊ alijs famoſis actōibus: ⁊ actione rerū amotarū nō refert̉ iuramentū: vt. ff. re. amo. l. marcellus. §. vlti. ⁊. l. ſequētibus. ⁊ idē eſt vbicūqꝫ lex defert iuſiurādum. C. de fideicō. l. vlt. ⁊. C. de iure. delibe. ſancimus. §. licētia. ⁊. C. de iure do. impe. l. vlt. C. de his qͥ ad eccl̓. ꝯfu. pn̄ti. §.ſicubi. ⁊. C. de bo. auc. iu. poſ. l. fi. §. vlt. niſi eadē. l. ꝑmittat̉ referēdi ptās. Itē ⁊ illud ſcias qd̓ qͥ iuſiurādū defert pͥmo iurabit ꝑ calūniā nō defert: vt in. l. p̄dicta marcellus. ⁊. C. de fideicō. l. vl. ⁊. ff. e. iuſiurandū. §. qui iuſiurandū.¶ Sane. ¶ Quia. sͣ. dixerat de iuramēto deferēdo a iudice⁊ a ꝑte ne aliqͥs crederet hͦ iuramentū indiſtincte poſſe deferti ſubijcit hunc. In qͦ ponit notabilē ⁊ ſolēnē limitationē. Ethoc intendit actore nihil probante reus eſt abſqꝫ omni onereabſoluendus. ſi ꝟo p̄ſumptio eſt ꝓ eo defert̉ reo iuramentuꝫ
vel ipſi actori ꝯſideratis ꝑſonaꝝ ⁊ cauſe circūſtātijs. ⁊ pōt diuidi in duas ꝑtes. in prima ponit regulā. in ſcd̓a ipſius det̓minationē: ibi p̄ſumptōe ꝟo. Ab. d ¶ Oīno: in ꝓbatōne. notaꝙ ſi actor oīno nihil ꝓbat nec hꝫ p̄ſumptionē reus: ⁊ ſi nihilp̄ſtiterit abſoluit̉. ſic. sͣ. de cā poſſ. cū eccl̓ia. ⁊. jͣ. vt eccle. bn̄. vtnr̄m. ⁊ sͣ. e. mulieri: ⁊C. de eden. qͥ accuſare. Si ꝟo actor hꝫ p̄ſumptōꝫ ꝓ ſe: ⁊ ꝯͣ reūtūc ꝯͣ talē p̄ſumptiōꝫdefert̉ a iudice reo iuramentū ad purgandā innocentiā ſuā vthic dicit exp̄ſſe. ⁊. C.de his qͥ ad eccl̓. ꝯfu.pn̄ti. §. ſicubi. ⁊. C. e.in bone. q̄ intelligit̉ẜm iſtū. §. vt qn̄qꝫ referat̉ reo qn̄qꝫ actorqꝛ nō diſtinguit̉ ibi:⁊ actori. qn̄qꝫ defert̉iuramentū in defectūꝓbatōis: puta cū habet vnā bonā p̄ſumptionē. ſiue vnum bonū ⁊ honeſtū teſtemtunc habito reſpectuad qͣꝫtitatē cāe ⁊ qͣlitatē ꝑſone: vt nō ſit p̄ſumptio ꝙ ꝓ tanto debeat deierare defert̉ iuramētū ipſi actori. ad hͦ p̄ſtat opt. arg. ff. de legi. tu. legitimos. ⁊ sͣ. de renū. ſuꝑ hoc. in fi. ⁊ sͣ. de ꝓcu. ex inſinuatiōe. etſic ītelligit̉. sͣ. de ꝓba. ſic̄ ꝯſuetudo. e ¶ Pro illo .ſ. ꝓ actore℟ica. De exceptionibus. Supra viſum eſt de ꝓbationibusin genere ⁊ in ſpecie: ſꝫ qꝛ vt plurimū fundata intentione actoris reus opponit ꝑemptoria vl̓ ꝯͣ ꝓbationē actōis ꝯgrue igr̄ex ordine ſubijcit̉ tractatus de exceptionibus.Eniqꝫ. ¶ Tria ſint dicta. Scd̓m ibi: ꝙ ſi. Terciuꝫibi: ceterū. Ab. f ¶ Obijciunt̉: hanc decre. intellige ẜm tenorē illius decre. sͣ. de teſti. teſtimonium.ẜm tenorē illius decre. pn̄tiū. sͣ. de teſti.g ¶ Accuſati: ſi em̄ accuſati ⁊ ꝯfeſſi vel ꝯuicti fuifſent indiſtincte repellerent̉. etiā fine alia ꝓbatōe ſi hͦ ꝯſtaret.vt. sͣ. de teſti. teſtimoniū. ⁊. c. ſuꝑ eo. Itē ar. ꝯͣ. iiij. q. iij. §. iteml. iulia. So. aliud ẜm leges vbi nō repellit̉ ab obiectu crimis.niſi cōdēnatus fuiſſet ⁊ infamis effectus ẜm canones ſufficitſi ꝓbet̉ criminoſus. h ¶ Exhibēda: ſtatim vl̓ infra terminūꝯpetētē a iudice ſtatuēdū. sͣ. de ꝓba. licet. ⁊ sͣ. de offi. dele. prudētiā. §. ſexta. ar. ẜuata di. illiꝰ aūt. C. de teſti. aut̓. ſi dicat̉. B.i ¶ Per ſnīam. Quidā dicūt vt. T. ꝙ hoc eſt verū de illa exceptōe q̄ obijcit̉ in ꝑſonā teſtis: que ante ſnīam debet ꝓbari.illa ꝟo que in dicta teſtiū opponit̉ .ſ. cū teſtis arguit̉ de falſo:vel actor vſus fuerit falſis teſtibus: vel inſtr̄is vſqꝫ ad. xx. annū pōt opponi. C. de fal. querelā. ⁊. jͣ. e. cū venerabilis. ſꝫ in cāmatrimoniali in infinitū poffet agi de falſo: qꝛ ſnīa lata ꝯͣ matrimoniū nō tranſit in rem iudicatā ꝑ tractū tꝑis. jͣ. de re iudi.lator. ⁊. c. ꝯſanguinei. jͣ. de eo qͥ dux. in ma. cū haberet. ⁊ .xxxv.q. ix. §. his ita rn̄det̉. Sed ſi de falſo an̄ ſnīam fuerit obiectuꝫ⁊ nō ꝓbatum poſt ſnīam opponi nō pōt niſi appellatū fueritC. de fi. inſtru. l. vlt. ⁊ idē videt̉ dicendū: vt alij dicunt de hacexceptū q̄ opponit̉ in ꝑſonas teſtiū .ſ. ꝙ in cā appellatōis iterum poſſet opponi. nam in cā appellatōnis pōt opponi exceptio ꝑemptoria q̄ debuit ꝓponi ante ſnīam. C. ſen. reſcin. nonpoſ. l. ij. ſꝫ hec eſt exceptio ꝑemptoria ſaltem ꝑ obliquū ſiue indirecte: qꝛ ꝓbato ꝙ teſtes ſint ꝑiuri vel al̓s criminoſi non debēt admittti: al̓s videret̉ ꝙ hec exceptio eſſet dilatoria: qd̓ nōeſt verū. ⁊ p̄terea potuit eſſe ꝙ iſta ignorabat in priori iudicio⁊ poſt appellationē didicit ꝙ modo obijcit: vn̄ ſaltē cum iuramento. ſi hoc an̄ aꝑturā nō fuit ꝓteſtatus dꝫ admitti .s. de teſti. pn̄tiū. ⁊ qd̓ dr̄ h̓: an̄qͣꝫ cā ꝑ ſnīam t̓minet̉ ſupple niſi fueritappellatū: al̓s veꝝ ē qd̓ h̓ dr̄: ꝙ citra appellationē nō audiret̉.k ¶ Cum ſicut: ſupple q̄ .ſ. crimina obiecta ſi ꝓbata fuerint.teſtes repellunt̉. ⁊ ſubdit cām: cū .i. qꝛ teſtes abſqꝫ vlla ⁊cͣ.l ¶ Sicut canonica ⁊cͣ. ⁊ ſic lege hac lr̄am.