¶ De ſumma trinitate
5o. III
¶ Tractat de trinitate et ip̄iusoꝑibus de fide ⁊ articulis fidei⁊ de ſacramētis eccl̓ie vbi eriaꝫinterſerit de ordine.g¶ Irmiter credimus etſimplicit̓ ꝯfitemur: ꝙvnꝰ ſolꝰ ē verus deeternꝰ īmēſus ⁊ incōhͦ mutabilis incōprehēſibilis oītꝫ potēs ⁊ ineffabilis pat̓ et filiꝰ ⁊ſpūſſanctꝰ. tres quidē ꝑſone: ſꝫin vna eēntia ſub̓a ſeu natura ſimplex oīno: pat̓ a nullo: filiꝰ a pr̄eſolo: ac ſpūſſanctus pariter ab
vtroqꝫ abſqꝫ initio ſꝑ ac ſine fine pater generās. filiꝰ naſcēs etſpūſſanctꝰ ꝓcedēs. cōſubſtātian les et coeqͣles et coomīpotēteso ⁊ coeterni vnū vniuerſoꝝ pͥncipiū creator oīm viſibiliū ⁊ inuiſibiliū ſpūaliū ⁊ corꝑaliū: qͥ ſuaꝑ oīpotenti ꝟtute ſimul ab initiotꝑis vtrāqꝫ de nihilo ꝯdidit creaturā ſpūalē ⁊ corꝑalē āgelicaꝫvidelicꝫ et mūdanā: ac deinde⁊hūanā qͣſi cōem ex ſpū ⁊ corpos re cōſtitutam. Dyabolus em̄ ett alij demones a deo quidē natu
Oꝫ¶p̄ſentibus ꝙͣ de p̄teritis ⁊ futurꝭ: eo ꝙ habet ſe ad oīa. ad p̄terita: qꝛ credendū eſt xp̄m fuiſſe natū ⁊ paſſum. ad pntia: qꝛ credendū eſt ꝙ ip̄e ſit qͥ in altari quotidie conficit̉. ⁊ ad futura: qꝛcredere debemꝰ ip̄m venturū ⁊ iudicaturū viuos ⁊ mortuos:⁊ ita videt̉ eē inſufficiēs iſta diffinitio: ⁊ licꝫ diuerſa tēpora cōp̄bēdat: vna tn̄ fideseſſe videt̉. vnde ſatispōt dici ꝙ nō eſt veradiffinitio ſꝫ quedā notificatio fidei ab apl̓odicta. Pōt aūt magiſtraliter diffiniri. Fides eſt volūtaria certitudo abſentiū infraſcientiā ⁊ ſupra opinionē ꝯſtituta. Sciētiaem̄ habet cognitionēfides ꝟo nō. vn̄ dicitAugꝰ. fides ē credereqd̓ nō vides: de pe. di.iiij. in domo. ¶ Species aūt fidei ſūt duevna eſt formata quaꝫhabent boni ⁊ ſancti.ē ⁊ alia informis: quāhabent mali et etiamdemones ⁊ infideles: ⁊ exiſtentes in mortali pctō: ⁊ fides eoꝝcaret forma. pͥma eſt v̓tus a qua dicunt̉ fideles qͥcunqꝫ baptizant̉: de cōſe. di. iiij. ꝙ aūt apud. ⁊ talis fides dr̄ informata charitate. vn̄ ſic pōt diffiniri: fides eſt qͣlitas qua qͥs credit qd̓ diligit. charitas dignior ē penes qua cōſiſtit om̄e meritū ⁊ eſt fonsviuus cui nō cōicat alienus .ſ. a fide. jͣ. de regu. licet. in fi. et depe. di. j. oīs q̇ nō diligit. §. itē vt chriſtus ait vn̄ dr̄ fides nr̄a eſtꝟtus quā charitas comitat̉. vn̄ dicit Auguſt. fides q̄ ꝑ dilectionē operat̉ eſt fundamentū oīm virtutū .j. q. j. cū paulus. ⁊ apoſtolus ita diffinit: hec eſt fides q̄ ꝑ dilectionē operat̉. de pe.dift. ij. §. item. ſine charitate. ⁊ nō ea q̄ demonū eſt: qua credūt⁊ cōtremiſcūt De fide informata charitate dicit Abacuch propheta: iuſtus meꝰ ex fide viuit. Fides nr̄a eſt eadē in ſubſtantia cū fide antiquoꝝ: vt dictū eſt: qd̓ ꝓbat euangeliū: turbe aūtq̄ p̄cedebant ⁊ q̄ ſequebant̉ clamabat: dicētes: oſanna filio dauid. Diſtāt tn̄ in qͣlitate: qꝛ qd̓ ipſi credebāt de futuro: nos credimus de p̄teritis .ſ. xp̄m natū ⁊ paſſum. ¶ Principales autēarticuli fidei nr̄e ſunt ſeptē ẜm ꝙ ſepteꝫ ſunt dona ſpūſſancti:qͦs qͥlibet xp̄ianus ſcire tenet̉: clerici explicite: laici implicite: ⁊crede̓ ſicut tenet eccl̓ia ⁊ ſunt hi incarnatio ſiue natiuitas baptiſmꝰ: paſſio xp̄i ſiue mors eius: deſcēſus ad inferos: reſurrecctio: aſcēſus in celū: aduētus eiꝰ in iudiciū de qͥbus habes in pͥma coſtōne firmit̓. ꝓ qͥbus Ioh̓es in apocalipſi legit̉ fleuiſſevbi dr̄: vidi librū ſignatū. vij. ſigillis formā impͥmētibꝰ in celo ⁊in terra ⁊ apud inferos: ⁊ nemo fuit dignꝰ aꝑire libruꝫ niſi leode tribu iuda. Scd̓m quoſdā theologos ſunt. xij. ar. fi. ꝓpt̓. xij.apl̓os: qͥ eadē hora inſtinctu ſpūſſancti ſymbolū cōpoſuerunt:vn̄ dr̄ ſymbolū a ſyn qd̓ eſt ſiml̓ ⁊ bolus qd̓ eſt morſellus: quiavnuſqͥſqꝫ apl̓oꝝ ſuū morſellū .i. partē ſuā appoſuit: ⁊ eſt aliudſymbolū maius: qd̓ cātat̉ in miſſa in nicena ſynodo factū ꝓpt̓grecos qͥ nō credebāt ꝙ ſpūſſanctꝰ ꝓcederet ab vtroqꝫ. de ꝯſe.di. v. c. vlti. ⁊ penulti. Eſt ⁊ tertiū ſymbolū anathaſij: quicunqꝫvult qd̓ cantat̉ in pͥma. iſtud pōt appellari quartū ſymboluꝫ:⁊ ita ſunt modo qͣttuor ſicut qͣttuor euāgeliſte: ſꝫ veriꝰ eſt ꝙ articuli veri tm̄ ſūt. vij. de qͥbus dictū eſt. ¶ Premiū vo credētiūeſt vita eterna. ¶ Pena ꝟo nō credentiū eſt gehēna ꝑpetua:iuxta illud: hec eſt fides catholica: quā niſi qͥſqꝫ fideliter firmiterqꝫ crediderit: ſaluus eē nō poterit. ⁊ qͥ crediderit ⁊ baptiſatus fuerit ſaluꝰ erit. jͣ. de bap. ⁊ eius effectu: maiores. Bern̄.ter. ¶ Nō ſolet ſummari ſꝫ ꝓ ſūmario diuidit̉ in duas ꝑtes pͥncipales. Secunda ibi: vna ꝟo:Prīa tractat de ſūma trinitate ⁊ eiꝰ oꝑibus de fidecatholica ⁊ articulis fidei. Scd̓a ꝑs pͥncipalis tractat de ſacramentꝭ. Epͥmo de ſacr̄o euchariſtie inferēs de ſacr̄oordinis Secūdo de ſacramēto baptiſmi ibi. Sacramētū. Tertio de ſacr̄o penitētie ibi. Et ſi poſt. Quarto de ſacramēto cōiugij. ibi: nō ſolū. Abbas Siculus. a ¶ Firmit̉: Hoc id̓o dicit:
.IIIVqꝛ ordo fidei nr̄e ꝓbari nō pōt: ⁊ qꝛ vbi ratīo deficit: fides ſuꝑplet: de ꝯſe. di. ij. reuera. ī fi. vt qd̓ ſermo ſonat affectꝰ ſentiat .i.fides: de ꝯſe. di. vl. c. vlt. ⁊. de ꝯſe. di. iiij. nil ē aliud. ar. qꝛ fides ēde re nō viſa. de pe. di. iiij. ī domo. in fi. hCredimꝰ. h̓ iō dicitqꝛ dubiꝰ in fide infidelis eſt. jͣ. de here. dubiꝰ: ar. xxij. q. j. oē qd̓.ī fi. ⁊ eſt ſil̓e de accuſato ꝯtra quē nihil ē ꝓbatū: ⁊ ſic dubius qn̄ſe nō purgat. Et qꝛ fides eſt exordiū nr̄e reparatiōis: id̓o pͥus deea p̄mittit: qꝛ pͥus hōdebet inſtrui in fide:de conſe. diſt. iiij. antebaptiſmū. ⁊. c. an̄. xx.e ¶ Simplicit̓: fidesem̄ ſimplicibꝰ ꝟbis ēꝓponenda. xxiij. diſ. qͥep̄us. ⁊. xxiiij. diſ. quado. ſic ⁊ teſtimoniumdebet eſſe purū. iij. q.ix. pura. ⁊ ſimplex debet eſſe cōſtitutio: ſimiliter ⁊ lex. iiij. diſt.erit aūt ſic ⁊ quelibetſcpͥtura ſi obſcure loquat̉ ꝓ nō ſcripta habet̉. ff. de his q̄ ꝓ nō ſcrip. ha. l. j. ſic et teſtimoniū obſcurū nō valet. jͣ. de ꝓba. in pn̄tia. ⁊. jͣ. de teſti. cumclamor: ⁊. ff. de int̓ro. ac de etate. §. nihil int̓eſt. ⁊ general̓r nūꝙͣꝑ extranea ꝟba res eſt ꝓponēda ſed ꝑ vſitata. ar. xxxvij. diſt. relatū. Io. d ¶ Unus: hoc dictū fuit ad differentiā pluriū planetaꝝ: qͦs quidā colebāt tanqͣꝫ deos. e ¶ Eſt verus: dictꝰ ē addifferētiā fictorū. f ¶ Eternꝰ: hͦ id̓o dicit̉: miſericordie dei necmēſuras poſſumꝰ ponere: nec tēpora diffinire. de pe. di. j. multiplex. ⁊. xxvj. q. vj. is qui. g ¶ Immēſus .i. ſine mēſura: vn̄ dr̄int̓ oīa nō incluſus: extra oīa nō excluſus: ſupra oīa nō elatus.b ¶ Incōmutabil̓. xxij. q. iiij. īcōmutabil̓. ⁊ tn̄ dat cūcta moueri: vn̄ boetiꝰ: ſtabiliſqꝫ manēs dat cūeta moueri ⁊cͣ. ſepe tn̄ mutat ſnīaꝫ ſuā: vt ibi dr. ⁊. c. vnuſqͥſqꝫ. in fi. i ¶ Incōp̄hēſibil̓:vn̄ in ve. le. dr̄ beſtia q̄ mōtē tetigerit: lapidabit̉. ⁊ illd̓ accedetbō ad cor altū: ⁊ exaltabit̉ deus ab eo. ⁊ illud. O altitudo diuitiarū ſapiētie ⁊ ſcīe dei ꝙͣ incōprehenſibilia ſunt opera eiꝰ et inueſtigabiles vie eius. k ¶ Omīpotens: qꝛ oīa pōt que decenteius potētia: ⁊ q̄ poſſe eſt aliquid poſſe. vn̄ peccare nō pōt: qͥapeccare nō eſt aliqͥd poſſe: vt ait Augꝰ. īmo eſt aliqͥd nō poſſevt de pe. di. ij. §. charitas. l ¶ Ineffabilis: vn̄ illud. ſapientiāeius qͥs enarrabit: quaſi diceret nullus. m ¶ Simplex oīno.No. ꝙ duplex ē cōpoſitio. Eſt em̄ ꝓprie cōpoſitio ꝑtis ad ꝑtes:vt in rebꝰ corꝑalibꝰ. Itē eſt cōpoſitio ꝓprietatꝭ ad ſubieciū: vtrōnabilitas in aīa. Itē forme ad ſub̓am. ⁊ ſubſtātie ad formaꝫ.nulla iſtarū cōpoſitionū cadit in deū: ⁊ iō dr̄ ſimplex oīno .i. inq̄libet ſenſu cōpoſitiōis. Et pone qͣſi ſil̓e in aīa: cuiꝰ ſubſtantiaſimplex eſt: ⁊ tn̄ tria reꝑiunt̉ in aīa: intellectꝰ qͥ p̄concipit: rō q̄diſcernit: ⁊ memoria q̄ ꝯſeruat. intellectꝰ p̄concipiēs pr̄i pͥmooꝑanti cōparat̉. Ratio diſcernēs cōparat̉ filio: qͥ ē ſapiētia patris diſponēs oīa in celo ⁊ in t̓ra. Memoria cōſeruās cōparat̉ſpūiſctō qͥ oīa bona corroborat ⁊ ꝯfirmat ſicut iſta tria idē ſūtin ſubſtātia cū aīa: ſic ⁊ tres ꝑſone pater ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctusidē ſunt ī ſub̓a. n ¶ Cooīpotētes: vt ī ſymbolo anathaſij: ſꝫ tn̄nō tres omīpotētes: ſꝫ vnꝰ oīpotēs. o ¶ Coeterni. Sꝫ contravidet̉ in dicto ſymbolo vbi dicit: ⁊ tn̄ nō tres eterni: ſꝫ vnꝰ eternus. Solutio h̓ ponūt̉ adiectiue iſte dcōnes: ibi aūt ſubſtātiuehec ē differētia: hic deſignat ꝑſonas: ibi eſſentiā: ſꝫ tote tres ꝑſone coeterne ſibi ſunt ⁊ coequales. p ¶ Simul ab initio tꝑis:vn̄ Salomon. qͥ manet ineternū creauit oīa ſil̓. vnd̓ in GeneſiIn pͥncipio creauit deꝰ celū ⁊ t̓raꝫ: qd̓ ſil̓ factū fuit: ſꝫ ſil̓ dici nōpotuit. q ¶ Humanā: qꝛ prīa die angelos creauit: ⁊ ſexta diecreauit homīes. r ¶ Quaſi cōem .i. mediā int̓ angelicā ⁊ mūdanā. vel cōem .i. vtriqꝫ cōformē: qꝛ ī pluribꝰ ꝯformat ſe cū angelis .ſ. in rōne ⁊ diſcretiōe: ⁊ in multꝭ cū inferioribꝰ creaturisqꝛ ſentimꝰ cū illis ⁊ ī pluribꝰ alijs. s ¶ Dyabolꝰ: dicit̉ crimīator ⁊ eſt grecū vocabulū. t ¶ Demones: demon interp̄tat̉ ſcih̓ens: ⁊ ē ar. ex hac lr̄a ꝙ de bono ꝓcedat malū: qd̓ ē fal
a 3