cerne̓: ſic ⁊ homo ꝑfectiſſime iuſtificatꝰ niſi luce iuſticie diuinitꝰ adiuuet̉: non poteſt recteviue̓. Sic̄ gͦ lux ſe hꝫ ad oculū: ita grā ad aīaꝫSꝫ oculꝰ nō pōt vide̓ ſine luce. gͦ nec aīa viue̓⁊ facē̓ bonū ſine grā. Itē Bernar. in liº. degrā ⁊ libero arbitrio. Abſit vt volūtatꝭ ꝑfectionē ipſi volūtati: deo eiꝰ creatōeꝫ tribuamuscū longe melius ſit eē ꝑſectū qͣꝫ factuꝫ. Ex hocſic arguit̉. Si ꝑfectio volūtatꝭ eſt in operādorecte .ſ. declinando malū ⁊ faciēdo bonū. gͦ ꝙip̄a recte agat in declinando malū faciēdoqꝫbonum: hoc nullo modo poteſt ei attribui.Itē Ber. in eodē. Non pariter ſicut de bono potuit per ſe ipſaꝫ uolūtas in malū corruēita ꝑ ſe de malo in bonū poterit reſpirare. ꝗdmiꝝ ſi iacēs non valꝫ ꝑ ſe reſurge̓: que ſtansin aliquid meliꝰ nullo ſuo conatu valebat ꝓfice̓. Ex hoc gͦ ſic arguit̉. Cū ipſa volūtas nonpoterat ꝑ ſe ꝓfice̓ ꝗa nō poterat eē cā ſue ꝑfectionis. gͦ nec ꝑ ſe poterat reſurge̓. gͦ nō pōtredire ad iuſticiā ſine grā. Itē Anſel. in li.de grā ⁊ li. ar. Uiſus non eſt acutuſ ꝗa acutevidet: ſꝫ idcirco videt acute ꝗa ē acutus. itavolūtas non eſt recta quia vult recte: ſꝫ rectevult qm̄ eſt recta. Cū aūt vult rectitudinemproculdubio recte vult. gͦ non vult rectitudinę niſi quia recta eſt. Sꝫ non eſt recta niſi hēatrectitudinē. gͦ non poteſt recte velle niſi hēatrectitudine. hec autē rectitudo eſt ipſa grā. gͦnon poteſt volūtas recte uelle ⁊ operari ī declinando malū ⁊ faciendo bonū ſine grā.So. dd̓ iuxta auctoritates ſanctoꝝ ꝙ liberiarbitrii conatꝰ ad bonū ocioſi ſunt: ſi a grā nōadiuuāt̉. nulli ſi a grā non excitant̉. ⁊ ideo libeꝝ arbitriū non ꝓficit in bonū: declinandomalū ⁊ faciēdo bonū: niſi ꝟtute grē. ⁊ ita ſin̄grā non poteſt operari bonū ⁊ relīquē malūAd rōne que ſumit̉ ex auctoritatibꝰ deutꝭ.⁊ eccl̓iaſtici .ſ. ꝙ in ptāte hoīs eſt face̓ bonum⁊ malū declinare dd̓ ẜᵐ anſel. in li. de libertate arbitrii. Ꝙ poteſtas videndi aliqd̓ corpusquatuor modis attendit̉. Alia enim eſt ptāsin vidēte. alia in re viſa. alia in medio. ⁊ heceſt duplex. quia quedā eſt adiuuās. alia non: ſꝫimpediēs .i. obſtaculū qd̓ impedire poſſit impedit. Quatuor igit̉ poteſtates ſunt: quaꝝ ſiuna quelibꝫ deficiat: alie tres nec ſingule necomnes ſimul poſſunt aliquid effice̓ .i. non pn̄tfacere ꝙ videatur. ⁊ dicit ꝙ quarta poteſtasetiā impropͥe dr̄. exēplū huius eſt. ſi dices nohēnti inſtr̄m vidēdi vtrū vide̓t ſi adeēt q̄libet alia: dicet ꝙ nō: ꝗa deficeret poteſtas exꝑte videntꝭ. Silr̄ ſi habe̓t poteſtatē in ſe: ⁊ tn̄lux deficeret: adhuc diceret ꝙ nō. Itē ⁊ ſi luxeēt: cū obſtaculū adhuc adeſſet: adhuc dicetꝙ non. Itē ſi obſtaculū nullū adeēt ⁊ defice̓tres: adhuc dice̓t ꝙ nō. Et ideo ꝯcludit ꝙ iſtequatuor poteſtates ſunt neceſſarie ad vidēdū. ſꝫ quarta .ſ. nō impediēs dr̄ impropͥe. Qd̓enim ſolet impedire uiſum non ob aliud dr̄dare ptātem uidēdi cum nō impedit: niſi ꝗanon aufert. Silr̄ ex iſta parte ē dicere ꝙ abſente rectitudine .ſ. grā nos habemꝰ poteſtatēſeruandi mandatū ⁊ rectitudinē uoluntatꝭ qͣꝫdiu eſt ī nobis recta ratio: qua eā cognoſcerepoſſumꝰ ⁊ tenere. Sꝫ hec ptās eſt ſine efficientia ⁊ effectū: ſic̄ eēt ptās uidēdi abſente luce.Unde dic̄ anſel. ſic. Si igit̉ abſente re que uideri poſſit in tenebris poſiti ⁊ clauſos ſeu ligatos oculos habētes quantū ad nos ꝑtinetuidendi quālibet rem uiſibilē poteſtatē habemus: quid ꝓhibꝫ nos poteſtate ſeruandi rectitudinē here uolūtatꝭ ꝓpter ip̄am rectitudinēetiam ipſa abſente rectitudine: quādiu ratioin nobis eſt qua eque ualeamꝰ cogitare: ⁊ uolātas qua illa tenere poſſimꝰ Ad aliud dd̓ẜᵐ diſtinctionē beati anſel. in li. de grā ⁊ li. arbitrio. diſtinguit uolūtatē triplr̄. Eſt uolūtaſque ē inſtrumētum uolēdi. ⁊ uolūtas affectiouolēdi. ⁊ uolūtas que ē uſus eiuſdē inſtrumēti. Inſtrumētum uolēdi ē uis illa anime: quautimur ad uolēdū ſicuti ē rō īſtrumētū rocinādi: qͣ utimur cū rocinamur. ⁊ uiſus inſtr̄muidēdi: quo utimur qn̄ uidemꝰ. Uolūtas affectio hꝰ inſtr̄i ē: qͣ ſic afficit̉ ip̄m inſtr̄m ad uolēdū aliꝗd etiā qn̄ illud qd̓ ul̓t non cogitat: utqn̄ uenit in memoriā: aut ſtatim: aut ſuo tꝑeilld̓ uelit. Nam ſic ē inſtr̄m uolēdi affectū aduolēdū ſalutē ſeu btītudinē: etiam qn̄ illamnon cogitat: ut mox cū uenerit in memoriaꝫſtatim eam uelit. ⁊ ſic ē affectū ad uolendumſomnū etiā qn̄ illū non cogitat. ut cū uenit īmētē uelit illū ſuo tꝑe. Nūꝙͣ ꝟo ſic affect eſtut aliqn̄ uelit egritudinē in iuſto homine etiam ē affectū inſtr̄m ad uolēdū iuſticiā etiā cūdlormit. ut cū eam cogitat ſtatim eam uelit.Uſus ꝟo eiuſdē inſtr̄i ē quē non hēmꝰ niſi cūcogitamꝰ rē quam uolumꝰ. ⁊ ſic uolātas dicit̉inſtr̄m uolēdi ⁊ affectio eiꝰ ⁊ uſus eiꝰ. Uolūtas ꝟo qͣ inſtr̄m illd̓ afficit̉ ē duplex. naꝫ ſicutuiſus het pl̓es aptitudines ad uidend ī luceꝫ⁊ ꝑ lucē ad uidēdū figuras ⁊ colores. ita inſtrumētū uolēdi duas hꝫ aptitudines qͣs uoco affectiones. quarum una eſt ad uolendum