diſpoſitio vlterīor ꝑ quaꝫ dignꝰ eēt. Hec aūtgra ē. Ad aliud dd̓ ꝙ grā an̄ lapſum eratncc̄ia ad hoc ꝙ homo ꝓfice̓t: ſꝫ non ad hoc ꝙipſe ſtaret: quia tūc natura erat bn̄ cōdita ⁊non īfirmata ꝑ culpā. Sꝫ poſt lapſum ſic̄ mōindiget homo grā quā ꝓficiat ⁊ qua ſtet: ꝗaan̄ lapſum habuit homo vnde poterat ſtare.i. ſeruare bonū ſibi inditū: nō tn̄ vn̄ poſſet ꝓfice̓ ex natura ſua .i. ſe extende̓ in bonū: quodē ſupra ſe. Ad aliud dd̓. ꝙ hec p̄poſitio ẜª.aliqn̄ dicit cām formalē. aliqn̄ efficiētē. aliqn̄finalē. Si gͦ dicat cām formalē vel efficienteꝫſic mane ẜm naturā nō eſt eſſe in virtute: ꝗaſic manere ẜm naturā eſt mane̓ ī eo quod naͣformat vel efficit. ſꝫ hoc nō eſt eē in virtute.Si dicat cām finalē. ſic mane ẜm naͣm ē ī ilload qd̓ natura ē mane. ⁊ hoc ē mane in ꝟtuteꝗa illud ad qd̓ natura ē eſt grā: ⁊ ꝑ grām eſtad gl̓iam ordinata. Ad aliud dd̓ ꝙ voluntas ꝯparat̉ ad grām ꝑ quā informat̉ ⁊ ꝯꝑat̉ad opus. vn̄ li ſola pōt exclude̓ grām vl̓ actūexteriorē: ſi grām falſum eſt. ſi actū exterioreꝫeſt veꝝ. ꝗa volūtas cū grā ſine actu exterioripoteſt ſuffice̓ ⁊ p̄miū here. ⁊ hec ē intētio hieronymi. Ad aliud quod dic̄ Origenes. Sꝫobtulerimꝰ ⁊cͣ. pꝫ ſol̓o. ꝗa vult dice̓ ꝙ ſi faciamus qd̓ in nobis eſt: deꝰ dabit nobis grām: qͣhabita ꝯſequemur btītudinē. vn̄ nō intēditdice̓ ꝙ offerre ea que ex nobis ſunt ſit cā ſufficiens ad hn̄dū ea que dei ſunt: ſꝫ ſolū ſicut cācooperās: ſicut dicimꝰ de re mouēte ꝓhibensſeu aperiēte feneſtras: qd̓ ē cā cooperans adilluminationē domꝰ.Cōſequenter contrahereticos pelagianos oſtēdēdū eſt grām eſſencc̄iam ſaluti: quoꝝ ꝯtra grāꝫ rōnes ſunt iſteIn deutꝭ. 30. Uitā ⁊ mortē dedit an̄ faciē tuāelige vita vt viuas. gͦ in poteſtate liberi arbitrii ē de ſe elige̓ vitā ⁊ mortē .ſ. bonū ⁊ malā. gͦ ſine grā pōt elige̓ bonū ⁊ fuge̓ malū declinādo. Itē. 15. eccl̓iaſtici. Deꝰ ab inicio ꝯſtituit hoīem ⁊ reliꝗt eū in manu ꝯſilii ſui i. inpoteſtate ſui arbitrii. Ex quo hr̄ ꝙ ī uolūtatehominis ⁊ ī poteſtate ſui arbitrii eſt ſeruaremandata: ⁊ porrige̓ manū ad ignē ⁊ aquā .i.ad bonuꝫ ⁊ ad malū. gͦ de ſe pōt hō ad bonuꝫagēdū ⁊ malū declinādū ſine grā. Itē hr̄ſiſCeleſtii heretici: quam narrat aug. in li. de ꝑfectione iuſticie humane: eſt hominē non eſſeſine pctō. aut hoc ē natura aut volūtate. nonnatura ꝗa ſic ſeque̓t̉ ꝙ pctm̄ eſſet ī hoīe a naͣ.gͦ volūtate ē pctm̄ ī hoīe. Sꝫ oē qd̓ ē a uolūtate facilr̄ pōt vitari ipſa uolūtate. gͦ hō ꝑ ſuaꝫvolūtate facilr̄ pōt vitare pctm̄ ⁊ venire adbonū ſine grā. Igit̉ nō eſt grā neceſſaria.Item hereticꝰ. Octm̄ aut eſt ncc̄itatꝭ aut volūtatꝭ. Si ncc̄itatꝭ vitari nō poteſt: quod falſūeſt. gͦ ē volūtatꝭ. Sꝫ quicꝗd eſt volūtatꝭ poteſtvitari uolūtate. gͦ pctm̄ pōt vitari uoluntateſine grā. Itē nihil quod uitari non poteſtdꝫ imputari. Si gͦ pctm̄ ab homine nō poteſtuitari. gͦ nō poteſt homini imputari: nec debꝫSi gͦ deꝰ imputat homini pctm̄: homo poteſtuitare pctm̄. gͦ homo per ſuam uoluntatē pōtdeclinare a malo ⁊ face̓ bonū ſine grā. Itēfruſtra ꝓhibēt̉ uel iubent̉ que uel caueri uelimpleri non poſſunt. ꝗa ad hoc eſt p̄ceptū utimpleat̉ ⁊ ad hoc ꝓhibitio ut euitet̉. Si gͦ deꝰno ꝓhibet uel iubet fruſtra. gͦ ex arbitrio nr̄opoſſumꝰ ⁊ uitare ea q̄ ꝓhibet: ⁊ imple̓ ea q̄ p̄cipit nobis. Si: gͦ p̄cipit bonā ⁊ ꝓhibꝫ malū utꝝqꝫ poſſumꝰ ſine gr̄a. face̓ bonū ⁊ uitare malugͦ non eſt neceſſaria. Si dicat̉ ꝙ homo nō pōtimple̓ p̄cepta: aut hoc eſt ꝓpter difficultatemque eſt in eis .ſ. in p̄ceptꝭ uel in implente. ⁊ on̄dit̉ ꝙ non eſt ꝓpter difficultatem que fit in p̄ceptꝭ dei. ꝗa omne qd̓ p̄cipit̉ nobis a deo leueē ⁊ facile. i. Io. 5. Cariſſimi p̄cepta dei grauianon ſunt. gͦ de ſe poteſt homo imple̓ mādataquantū eſt ex parte mandati. Itē Mat. xi.Iugum meū ſuaue ⁊ onus meum leue. ⁊ appellat iugū mandatuꝫ. gͦ quantū eſt ex partemandati de ſe poteſt homo illud implere. Ꝙaūt non ſit difficultas ex parte impletis patꝫ:deutꝭ: 30. Mandatū qd̓ p̄cipio tibi nō ſupra teeſt nec ꝓcul poſitū: nec ī celo ſitū: ſꝫ ꝓpe ē ꝟbū īcorde tuo ⁊ ī ore tuo ut facias illud. gͦ ex ꝑtefaciētꝭ n̄ ē difficultas nec ex ꝑte mādati. gͦ hōꝑ arbitriū ſuū de facili ſine grā poteſt facerebonū ⁊ declinare malū. Itē Anſel. in liº. delibero arbitrio. ⁊ grā. querit cur ſcriptura q̄inuitat hominē ad recte uolēdū. ⁊ quare arguit non obediētē: cū ipſaꝫ rectitudinē poſſitnemo hēre niſi grā dante uel acciꝑe. ItemAnſel. in eodē. Queri pōt cur arguūt̉ illi quiꝟbum dei non ſuſcipiūt cum hoc facere nonqueant niſi grā uolātates eoꝝ dirigente. Exhis duobꝰ ſic obr̄. Non eſt iuſta arguitio: cumaliꝗs arguit̉ de eo qd̓ non poteſt facere. gͦ cuꝫhec arguitio ſit iuſta: quia deus non arguitiniuſte. gͦ relinquit̉ ꝙ homo poteſt de ſe uellebonum ⁊ ſuſcipere uerbum dei. gͦ de ſe poteſtſine grā bonum facere ⁊ malum uitare.