SermoXC IX.

dum patiuntur caliginem. Caligo enim peccatuꝫ inuidie qua quis nō poteſt bonum vel ꝓfectum proximoꝝIuxta illud. j. Regum. iij. Caligaurunt oculi eius ⁊ nonoterant videre lucernaꝫ anteꝙͣ extingueretur. Lucerna eſt ꝓſperitas quaꝫ illi non poſſunt videre niſi extinguatur. Non autem ſic fuit Iob qui ait. c. xxiij. Nec facem meam operuit caligo. quaſi diceret mentis affectūnon excecabit peccatum. ſcilicꝫ inuidie. Sed lippitudoque eſt fluxus maloꝝ humoꝝ ſignificat peccatum inuidie quo quis cogitat de immundis. et hec cogitatio eſtOorigo peccandi vt dicit Hieronymus ad Demetriadēct ideo ẜm eundem tutiſſimum ⁊ ꝑfectiſſimum eſt vtaſſueſcat animus ꝑuigili cuſtodia diſcernere cogitationes ſuas. ⁊ ad primū animi motū vel probare vel reprohare quod cogitat vt malas ⁊ immundas cogitationesſtatim extinguat. Nam vt dicit Iohannes caſſianus.in collationibus patrum. Mentem non pulſari cogitationibꝰ impoſſibile eſt. ſuſcipere v̓o eas vel reſpuere omni ſtudenti per gratiam dei poſſibile eſt. Quemadmodn mortus earum non omnino pendet a nobis. ita reprobatio vel electio non conſiſtit in nobis. Talis tamēcogitatio eſt quandoqꝫ ſine peccato .ſ. cum quis cogitatꝰde fornicatione ⁊ ſpeculatur de ea non tamen carnalit̓.ſed quia ſpeculatio non placet non eſt peccatuꝫ. Si v̓ocogitatōnes ſunt de materia illicita peccata quidē ſuntſed venialia ſi tamen citra ꝯſenſum ⁊ voluntatem. Tripliciter tamen ꝑ malam cogitationem peccat quis motaliter. Primo qn̄ aliquis homo talem cogitationeꝫ inſurgentem non reprimit cum poteſt. licet nō expreſſe cōſentiat in delectationē. Et ille eſt infimus ⁊ primꝰ gradus peccati mortalis quod appellatur pctm̄ mortale exdelectatione moroſa. Secundo ſi expreſſe conſenſit ī delectationem cogitationis et in opus. tunc eſt ſecundusgradus. Tercio quando conſenſus ꝓcedit vlterius. etꝓponit opus conſummare tunc voluntas pro facto reputatur etiam ſi facultas deſit perficiendi opus. et illeeſt tercius gradus peccati mortalis. de quo loquitur beatus Hieronymus ad Demetriadem. In illa inqͥt cogitatione peccatum eſt que ſuggeſtioni conſenſum dedit. que malum ſuum blande fouet que infectum geſſitirrumpere homini. Cogitatio etiam ſi ex aliquo impedito caſu non impleat voluntatem nihilominus actione criminis condemnat̉ a domino. Iuxta illud Mat.y. Qui viderit mulierem ad concupiſcendum eam iammechatus eſt eam in corde ſuo. hec Hiero. Et dicit̉ depe. diſt .j. c. cogitatio. Cogitationis penā nemo patiat̉intellige lege ciuili. tn̄ lege diuina cogitationes male puniunt̉. Ideo dicit Grego. v. mora. Magno ſtudio ſuꝑflue cogitatōnes amputande ſunt. Nam ſi incaute admittende ſunt ad maxima mala hominem inducūt. qͥaex delectatione cogitationis naſcitur peccati affectio. exaffectione conſenſus. ex conſenſu oꝑatio. ex oꝑatiōe cōſuetudo. ex ꝯſuetudine deſperatio. ex deſperatione defenſio. ex defenſione gloriatio. cum gloriantur cum malefecerint. ex glorificatione eterna damnatio. Hec gregorius. Tercio ſpūs ad ſimilitudinē filij reguli patiturinfirmitatem aurium vno modo in hoc ꝙ verbum deinon audit. de hoc Eſa. vj. Exceca cor populi huiꝰ. ⁊ auP res eius aggraua. ⁊ oculos eius claude. ne forte videantoculis ſuis ⁊ auribus ſuis audiant ⁊ conuertant̉. Aliomodo in hoc ꝙ quis audit malum exterius ⁊ cōſentit.Vnde glo. ſuper illud. Facientem ⁊ ꝯſentiētē par penaconſtringit. ij. q. j. Notū. dicit glo. ꝙ tribꝰ modis dicitur quis in malum actū aut criminoſuꝫ ꝯſentire. pͥmoſt ad hoc cooꝑatur. Scd̓o ſi non corrigit quis maluꝫ qd̓bificio tenet̉ corrigere. Et ẜm illa duo hec regula iurishabet locum. Facientem ⁊ conſentientem par pena cōſtringit. Tercio dicit̉ quis conſentire in malum cū pectantem defendit. vel quando ſua autoritate quis malūoperatur. ⁊ talis magis eſt puniendus. vt dicit Iſidor̄.

Et ponitur. xj. q. iij. qui ꝯſentit. Et aſſignat̉ ratio. xxiiijq. iij. Qui alioꝝ defendit errorem amplius eſt damnabilis illis qui errant. qꝛ nō ſolum errat ille. ſed etiam alijsoffendicula preparat erroris. Quarto ſpiritus velut filius reguli patitur infirmitatem nariuꝫ in diſcretione q̄valde neceſſaria eſt in omni opere virtuoſo. quia nullūopus bonuꝫ valet ſine diſcretione. vt dicit Nicolaꝰ delyra ſuꝑ Leuitic̄. xj. Et patet hoc primo in predicationeNam bonū opus eſt p̄dicatio. qꝛ opus chriſti ⁊ angelicum. Si tamen fit ſine diſcretione. vt videlicet ſi predicator predicat non predicenda. vel retineat dicenda ſpiritus infirmat̉. ꝓpter quod dicit Grego. in paſtorali. c.xv. Et allegatur a Gratiano in decretis di. xliij. Sit rector diſcretus in ſilentio. cautus in verbo. ne vt tacenda proferat. aut proferenda reticeſcat. Naꝫ ſicut incauta locutio in errorem detrahit. ita quidem indiſcretū ſilentium eos qui erudiri poterant in errore derelinquit.Secundo v̓o patet hoc in correctione. nā corrigere delinquētes bonū opus eſt. quia eſt elemoſyna ſpūalis. vtdicit Aug. in Encheri. ⁊ allegat̉ di. xlv. c. et qui. Nō ſolum inquit qui dimittit atqꝫ orat vt dimittat ei. verumetiam in eo ꝙ corripit ⁊ aliqua emendatori a pena plectit elemoſynam facit. qꝛ miſericordiam preſtat. hec auguſt. Si tn̄ corrigens nimis excedit. ⁊ nō ex charitate ſꝫex furore corrigere conſueuit ſpūm infirmum dinoſcit̉habere. Ideo dicit Grego. xlv. di. licet primo. Erga corrigendos inquit plus valet beniuolentia ꝙͣ ſeueritasplus charitas ꝙͣ poteſtas. cum nemo noſtrum ſine rep̄henſione aut ſine peccato viuat. Tercio patꝫ hoc in corporis caſtigatione. nam caſtigitre corpus bonum opuseſt ſi tn̄ fit ſine diſcretiōe ſpūs infirmat̉. Propter quoddicit apoſtolꝰ ad Roma. xij. Obſecro vos ꝑ miſericordiam dei. vt exhibeatis corpora veſtra hoſtiam viuentem. ſanctaꝫ. deo placentem. rōnabile ſit obſequium veſtrum .i. cum diſcretione. ne quid nimis ſit ſi cum tēperantia corꝑa veſtra caſtigatis vt nō ex defectu cogant̉diſſolui ſed vicijs mori. Hec magiſter in glo. Et poteſtdici de alijs bonis operibus que ſi non cum diſcretōnefiant ſpūs infirmat̉. Quinto ſpūs infirmat̉ in guttureſiue in ore. in locutione. quando vicꝫ proximo ſuo detrahit. quia detractio eſt ſumma iniquitas. vij. q. j. in ſumma. Ideo dicit psͣ. Quoꝝ os maledictione ⁊ amaritudine plenum eſt. Et iterum. Sepulcrū patens eſt guttur eoꝝ ⁊cͣ. Quia ſicut de ſepulcris nihil aliud exit niſi fetor. ſic nec tales os aperiunt ad loquendum niſi detractiones. blaſphemias ⁊ hmōi. Sexto ſpūs infirmat̉ inmemoria. Eſt em̄ quadruplex memoria peccatoꝝ. damnorum beneficioꝝ ⁊ exemplorum. Prime due memoriefaciunt ſpiritum infirmari. alie due non. Prima gͦ memoria eſt peccatoꝝ. videlicet cum quis peccata ſua preterita miratur ⁊ de ipſis gloriat̉. ⁊ ſic valde ſpiritus tal̓hominis coram deo infirmatur. quia dicit Aug. in lib̓.de ſalutaribꝰ documentis. Nec vllum quodlibet ſcelꝰcoram deo tamabominabile eſt ꝙͣ peccata preterita vnicuiqꝫ reminiſcendo gaudere ⁊ exinde exultare. ⁊ in eisſemꝑ iacere. ⁊ ideo illa memoria eſt ꝯdemnanda. Scd̓amemoria eſt damnoꝝ ⁊ iniuriarum nobis illatarum. ⁊hec eſt penitus relinquenda. Iuxta illud Ecc̄i. xi. Nōqueres vltionem. nec memor eſto iniurie ciuium tuoꝝ.ſcilicet ad vindicandū liuore vindicte. Poteſt tamē habere memoriam ad vindicādū amore iuſticie vt dicit lyra. Dicit em̄ Baſilius in hexameron. ꝙ camelus habꝫmirabiliter bonam memoriaꝫ de verberibus. Si enimaliquis percuſſit eum diſſimulat ꝑcuſſionē vſqꝫ ad tempus. ⁊ indubitanter cum oportunitatem acceperit. expetit vltionem. Ita ſunt nonuulli qui iniurias diſſimulant. nō remittunt abſcondunt non obliuiſcunt̉. ꝙͣuisvt dicit Seneca. Memoria beneficioꝝ debet eſſe tenaxiniuriarum labilis ⁊ facilis. Et in ꝓuerb̓. ſuis dic̄. Ininrie remedium eſt obliuio. Et talis qui iniurias obliuſci