Dn̄ica. XIII. poſt Trinitatis

xxxiiij. docet quid ſit ppl̓s ẜm ſnīam ſcipionis. Et dicitꝙ reſpublica eſt res ppl̓i. Populum aūt dicit ſcipio nōomne cetum multitudinis. ſꝫ cetū iuris ꝯſenſu ⁊ vtilitatis cōſone ſociatum. Ex qua diffinitione liquet ꝙ nulla multitudo ſine ꝯcordia ppl̓us dici pōt. Reſpublicaſine ppl̓o eque nō pōt eſſe ſicut nec reſpublica ſine ꝯcordia. Ideo dicit Aug. recitans v̓ba ſcipionis de ciuitate dei. c. xxj. Qd̓ eſt armonia in cantu ea eſt cōcordia inciuitate. Sicut em̄ ex diſtinctis ſonis in fidelibꝰ cōcorsꝯcentus efficitur. ita ex ſummis ⁊ infimis ⁊ medijs interiectis ordinibꝰ hec vnanimitas ⁊ dilectio mutua finis quē legiſpoſitiuus intendit. Iuxta illd̓ ad Roma.xiij. Legis plenitudo ē dilectio. Tercio requirunt legesauctoritatē manſure obligatiōis. Ita ſic nō niſi cū ſummo ſtudio ⁊ ꝯſilio inſtituunt̉. Ita nec ſine cauſis maximis abrogent̉ nec infringant̉ nec a ſtatuētibꝰ nec a ſubditis. Quia dr̄ extra de ꝯſtitu. cū om̄s. Quod quiſqꝫ iuris in alterū ſtatuerit ipſe debet vti eo. Et ſapientis dictat auctoritas patere legē quā ipſe tuleris. id eſt ſtatueris. Ideo refert Ualerius in policrate lib̓. vj. ꝙ Calempus vrbis romane inſignis ſenator ſaluberrimis legibꝰromanos munierat. Inter quas erat ius ab eo inſtitutū ꝙ deprehenſus crimine adulterij vtroqꝫ oculo pͥuaret̉. At vero cū eius filius eſſet in tali crimine deprehenſus. cū ciuitas in honorē patris neceſſitatē pene adoleſcentulo relaxaret pater diu repugnauit. Ad vltimū tn̄p̄cibus ſuperatus. Sed ne lex pateret̉ leſionē ſibi pͥmūdeinde filij eruto oculo vſum videndi vterqꝫ retinuivt debitum ſupplicij nō dimitteret. ⁊ modo legi redderet equitatem ⁊ admirabili comꝑamento legi ſatiſfecit.⁊ ſic ſe inter miſericordē ⁊ iuſtum legiſlatore eſt partitꝰ.Idem refert Palerius etiam de Tarundo thirio quilegem ſtatuit ꝓpter obſidioſas ꝯtentiones ciuium. vt ſiquis ſenatoꝝ ꝯſilium intraret cū gladio aut ferro. cōtinue interficeret̉. Et interiecto tꝑe lōginquo itinere domū veniens gladio cinctus ſubito in dicta ꝯtentione ſic̄erat cinctꝰ gladio ꝓceſſit. Et cū eſſꝫ admonitꝰ de ſolutione legis ab eo qui ꝓxime ſtabat. Ille pͥmo ſe p̄cinctugladio ꝯſiderans. Ego inquit ſatiſfaciā legi. Et gladioꝓtinus extracto incubuit ſuꝑ eo. licꝫ licuiſſet diſſimulare culpam vel errorem defendere. obligationē tn̄ maluit reportare ne aliqua fraus legi fieret ab eo edite ⁊ ſtatute. Sed his tꝑibus vt dicit Ualerius lib̓. vij. leges araneaꝝ tolis comꝑantur. vt aiebat Salomon ph̓s. Naꝫvt illa tela infirmiora animalia retinere dicebat. valentiora v̓o dicebat tranſuolare. His itaqꝫ legibꝰ humiles ⁊pauꝑes conſtringi. diuites v̓o ⁊ potentes nolle alligari. Reprobat etiā Ariſ. leges Ipodomij. qͥ fuit vnus d̓antiqͥs legiſlatoribꝰ. iij. polit̓. in ml̓tis. Et ſpecial̓r in hꝰꝙ ſtatuit legem talem qͣꝫtum ad legiſlatores. ꝙ quicūqꝫinueniret aliquod nouū expediens ciuitati. honorē aliquē reportaret. Et qꝛ lex videtur habere bonā apparētiam. ideo occaſione iſtius legis diſputat iſtam queſtioH. nē. Utrum expediat ciuitati frequenter mutare pͥmasleges ꝓ melioribꝰ legibꝰ nouiter adinuentis? Et apparet ꝙ ſic. quia ſic eſt in alijs artibꝰ. vtputa medicinali ⁊muſica. ꝙ quedam approbata ab antiquis doctoribusſunt mutata. Tum quia multe de talibus legibus ſuntvalde barbarice ⁊ irrationabiles. ſicut ꝙ ciues poterātvxores ſuas vendere ꝓ ferro. Tum quia hoīes antiofnerūt quaſi brutales inſenſati. Tum qꝛ leges ſunt ſcriꝑte vniuerſaliter. Actus v̓o hoīm ꝑticulares ſunt. ⁊ verum nec poſſunt regi ꝑ vnam legem. Ad iſtam v̓o queſtionem vult Ariſto. dicere. ꝙ nullo modo expediat ciuitati vt faciliter mutet vel abroget leges antiquas ꝓ legibus nouis. etiam ſi aliquid modicū vtilitatis ciuitatiperuenit ꝑ leges nouas. Et ideo dicit ꝙ illa lex Ipodomij nihil fuit. Qd̓ patet. quia ſi inuenienti nouam legē⁊ vtilitatē ciuitati aliquis honor daret̉. ex hoc quidē iuuenes ingenioſi inſiſterent multotiens circa inuentio-

nes nouaꝝ legū ſpecie cōmunis in abrogatione veterūlegum. ⁊ ſic de facili inducerent mutationē totius politie. Ideo dicit Ariſto. ꝙ leges antique debent eſſe maioris reuerentie ⁊ ſtabilitatis. Unde faciliter condere leges nouas ⁊ faciliter ī mutare antiquas eſt ml̓tipliciter⁊ mirabiliter ciuitati nociuū. quia hoc nihil aliud eſt niſi adaſueſcere leges diſſoluendū ⁊ ad paruipendenduꝫobligationē legis. Ideo melius eſt ſuſtinere quoſdammodicos errores ⁊ leues qͣꝫ ſoluere leges antiquas. qꝛ qͥfrequenter leges mutant plus nocent qͣꝫ ꝓficiant. quiaaſſuefaciunt ciues ad nō obſeruandū ſtatuta pͥncipum⁊ p̄cepta. Un̄ tenet Ariſ. ꝙ qui faciliter legem mutāt legis virtutem debilitant. Nec eſt ſimiliter ẜm eū de artibus ⁊ legibꝰ. Nam virtus ⁊ efficacia artium ⁊ ſcientiarū fundatur ſuꝑ rationē. ⁊ ex naturali ratione habentvim ſuam. Leges autē poſitiue in multis nō habēt obligationem niſi ex ꝯſuetudine ⁊ obſeruationis vetuſtate. ⁊ ideo mutare ꝯſuetudinem eſt debilitare legem. vtff. de legibus ⁊ ꝯſtitutionibꝰ in longa ꝯſuetudine. l. nōomniū. Nec em̄ ad om̄ia que maioribus ꝯſtituta ſuntratio reddi poteſt. vt. c. ſequenti. Et ideo rationes eorūque ꝯſtituunt̉ inquiri nō oportet alioquin multa q̄ certa ſunt ſubuerterent̉. Si v̓o eſſent alique leges antiqneque manifeſte cōtinerent ꝑniciem ciuitatis de maturocōſilio abrogari debent. Ideo etiam dr̄ diſ. x. Conſtitutiones contra canones ⁊ decreta p̄ſulū romanoꝝ nullius ſunt momenti. Quarto requirūt leges equalitateꝫmenſure ⁊ diſtributionis. vt ſcꝫ leges ſint omnibꝰ communes qui ſunt eiuſdem conditionis. ⁊ quod vni eſt licitū omnibꝰ liceat. ⁊ qd̓ vni eſt interdictu omnibꝰ ſit illicitum. Hoc tn̄ intelligi nō debet ſic ꝙ om̄is lex equaliter om̄s ciues cōplectatur cū ⁊ alie leges debeant̉ militibus. alie artificibus. alie agricolis. alie dn̄is. alie ẜuis.ſꝫ omnibꝰ eiuſdem ꝯditionis ⁊ ſtatus debet ipſa lex data eſſe cōmunis. Ideo qui volunt aliam rempublicamſeu cōmunitatē quācūqꝫ ꝯſtituere ex ꝑſonis nō equalibus neceſſario deſtruūt ordinem ⁊ pulcritudinē reipublice que ſtat in diuerſoꝝ graduū cōuenienti ꝓportiōe.Unde dicit Aug. de ciui. dei. lib̓. xxix. Pax oīm rerumeſt tranquillitas ordinis. Ordo v̓o eſt parium diſpariūqꝫ reꝝ ſua cuilibet loca tribuens diſpoſitio. Et ꝑ conſequens vbi eſt om̄imoda paritas ibi nullus eſt ordo. EtAriſto vij. pol̓. dicit. ꝙ lex eſt quidā ordo ⁊ bona legilatio eſt bona ordinatio. Et. iij. pol̓. dicit. qd̓ iuſtum eſt⁊ equale ẜm virtutem equale recipit ⁊ inequale. Eſt em̄vnitas ciuitatis ſicut vnitas animalis que in bona ꝓportione conſiſtit.¶ De eadem dn̄ica. Sermo ſecundus.Eati oculi qui vidēt quevos videtis. Dico em̄ vobis ꝙ multi reges ⁊ Iꝓphete voluerūt videre que vos videtꝭ ⁊ noviderūt. ⁊ audire q̄ vos auditis ⁊ nō audierūt Luc̄. x.Ariſ. in ꝓbleumatibꝰ ſic dicit. Pueri in iuuētute reſpectu ſui corꝑis maiores hn̄t oculos ꝙͣ in ſenectute. ⁊ cauſa illius eſt. qꝛ hn̄t humidū cerebꝝ. qꝛ plus abundat inhumiditate cerebri in iuuentute ꝙͣ in ſenectute. Et ꝓpt̓eandem hūiditatem pueri ſunt ſomnolētiores ⁊ grauiores ī capitibꝰ eoꝝ qͣꝫ ſenes ⁊ ꝓmptiores ad lachrymardū in fletu. Sunt etiam acutiores in viſu. qꝛ oculi eorūſunt magis diſpoſiti ex parte organi qͣꝫ in ſenio. ſi em̄ ſenex hr̄et ocl̓os vt iuuenis videret vt iuuenis. Moralrꝑ pueros intelligunt̉ fideles hoīes. de qͥbꝰ psͣ. Laudate pueri dn̄m. Et pͥncipaliter illi qͥ fuerūt in veteri teſtamento ⁊ in pͥncipio eccl̓ie pͥmitiue. q̄ tēꝑa intelligunt̉ ꝑiuuentutē. Sicut gͦ pueri in iuuētute hn̄t maiores oculos ⁊ vident acutius. ſic ipſi fideles tanꝙͣ pueri dei magnos habuerūt ocl̓os nō corꝑis ſꝫ mentis ⁊ acute vide