Areſtotelis

poſſunt cum illud ſit finis legis. Sed chriſtus ſuꝑ oēslegiſlatores habuit certiorē cognitōem. quia ẜᵐ ꝙ deushabet eandem ſcīam cum patre. ſicut eandem naturamẜm ꝟo naturam humanam cognoſcit om̄ia illa que decognoſcit ſcīa viſionis. et iō etiam poteſt ⁊ potuit xp̄sde altiſſimis loqui in lege ſua Et hoc eſt qd̓ d̓r Iohānistercio. qͥ de terra eſt de terra loquit̉ .i. om̄is hō p̄ter chriſtum. cuius corpus format̉ virtute ſeminis qd̓ eſt terraa dominio ſicut om̄ia ꝑfecta mixta. ſcd̓o de generatōe. etiō de ſe non poteſt loqui niſi de terrenis. qͣꝫuis aliqͥ a deoilluminati etiam loquuti ſint de celeſtibꝰ. chriſtus aūt exꝓpria auctoritate legem dedit Mathei quinto quaſi ꝑtotum d̓r. Ego dico vobis legem dando ⁊c̄. Moyſesāt legē dando hec d̓t dominus. vn̄ ꝯuenienter ſubditurIohānis tercio. Qui de celo venit ſuꝑ om̄es eſt. ſcꝫ qͣꝫtūad certitudinē doctrine. Un̄ ibi additur ꝙ vidit ⁊ audiuit. hoc teſtatur in quo notat̉ cognitōnis certitudo. de qͣetiam dixit mulier ſamaritana Iohānis quarto. cum venerit chriſtus annūciabit nobis omīa. ſcꝫ ad ſalutem neceſſaria ¶ Tercio patꝫ idem ex forma legis. qꝛ ille ꝯueniens eſt dator legis vl̓is a quo eſt forma ⁊ inclinato adfaciendū ea que lege ſanctiunt̉. Sꝫ in chriſto eſt gr̄a capitis ab ip̄o ad ſingula mēbra ꝓcedens q̄ inclinat ad ea q̄in lege p̄cipiunt̉. ꝯueniēter gͦ d̓r ꝙ lex chriſti fuit catholica. Et hoc eſt qd̓ addit̉ Iohānis 3º. non ad menſuramdedit deus ſpiritū. ſcꝫ chriſto homini. qꝛ in homīe chriſtofuit gr̄a ẜm oēm modū quo poſſibilis eſt haberi. ⁊ ſic d̓rquodāmō infinita ⁊ ſine menſura ¶ Scd̓o pͥncipal̓r pꝫidem ex rōnabilitate legis. Et p̄t ſic ſumi rō. Illa lex dꝫeē cōis om̄ibꝰ hominibꝰ q̄ eſt maxime rationabilis. ⁊ innullo ꝯtra rōnem aliqͥd ponens. Lex aūt noua ē hmōiMaior pꝫ. qꝛ lex datur homībꝰ rōne vtentibꝰ. dꝫ igit̉ lexrōnalis obligare oēs rōne vtentes. Itē lex nature q̄ eſtinfuſa cordibꝰ noſtris ē exemplata a lege diuina. nulla gͦlex diuina ei ꝯtraria eē p̄t. Minor pꝫ. qꝛ eiꝰ p̄cepta ſuntmaxime rōnabilia. qͥd em̄ rōnabilius qͣꝫ deū qͥ ē ſummūbonū tanqͣꝫ vltimū finē ſuꝑ oīa diligere ⁊ ꝓximū ſicut ſeip̄m. in qͥbus dependet vniuerſa lex ⁊ ꝓphete. Itē Mathei ſeptimo vbi euāgeliſta oſtendens quō ſit orō hoīmexaudibilis a deo ex ꝑte orantis dicit q̄ vultis vt faciātvobis hoīes ⁊ vos facite eis. Ex iſtis ſicut etiā ex pͥncipijs practicis cōmunibꝰ ſequunt̉ om̄ia honeſta q̄ ⁊ ī legep̄cepta ſunt aut ſub ꝯſilio poſita. ſicut q̄dam ꝯcluſionesꝑ omnia rōni ꝯſonantes ſicut ꝑticulatim ꝯſtare poteritcuilibet ꝑtractanti tam de p̄ceptis qͣꝫ de ꝯſilijs. ſacramētis. qꝛ in oībus fit quedam explicatio legis nature que ēinfuſa mētibus humanis a diuina ⁊ eterna lege deriuataDe quo etiam beatus Auguſtinus ſcd̓o de ciuitate dei.capl̓o ſeptuageſimooctauo. Nihil inquit turpe aut flagitioſuꝫ ſpectādū imitandūqꝫ ꝓponitur vbi vera dei precepta īſinuant̉ aut miracula narrant̉ aut diuina laudant̉aut beneficia poſtulant̉ Sunt etiā credibilia ratōi multum conſona. dicit quidem omnis intellectus ꝙ deusſiue pͥmum ens eſt ſumme perfectus ¶ Conſtat autemꝙ nihil de deo credimus quod aliquam eius imꝑfectionem figurare poſſet. Quāuis aliqua ſint ſupra naturalem ratōnem. nō tamē ſunt ſupra rōnem fide informatānec ſunt ꝯtra rōnem naturalem. ꝓut cōmuniter doctores id in ſuis ſcriptis lucide deducunt. Secus autē dealijs legibꝰ. vt de lege veteri ⁊ p̄cipue de lege machameti. In lege em̄ veteri admittebant̉ aliqua que ſunt omni

dinem cognoſcendi om̄ia qͥbus hoīes ab bonum dirigi nō ꝯtra naturalem rōnem. quod patꝫ ex duobus. Primo de vſura cum extraneis. quia ꝯtra ratōnem naturalēeſt ꝙ denariꝰ pariat denarium ꝓut d̓t Areſtoteles primo politice. ⁊ ponit idem ſanctus Thomas quodlibeto tercio. articulo decimonono. quia ꝯtra naturalem iuſticiam eſt ꝙ idem bis vni vendatur eodem contractuSedqui mutuat pecuniam iam ex hoc ꝙ mutuat concedit vſum pecunie. quia nō eſt diſtinctus a pecunia. ⁊ tn̄adhuc pro vſu pecuniam recipit ⁊c̄. ¶ Scd̓o. quia in illalege ꝑmittebatur libellus repudij ex ca īdebita ſcꝫ ꝓpterfeditatem vxoris. inſeparabilis em̄ viri ⁊ vxoris ꝯiunctio eſt ⁊ eſt de lege nature ẜm pͥmam ⁊ ꝑfectam ſui inſtitutōnem. quia eſt ꝯtra bonum prolis qd̓ eſt pͥncipalebonum matrimonij. ꝓut late declarat doctor in quartoſcripto. diſtinctōne trigeſimatercia. queſtione ſcd̓a. articulo pͥmo ꝑ totum. Similiter plura dici poſſunt de legemachameti. vt patꝫ eam videnti. Primo em̄ ponit felicitatem poſt hanc vitam ſeparatam ꝯſiſtere in voluptatibus delicijs carnalibꝰ veſtibꝰ p̄cioſis ortis irriguis qd̓dicere tam fatuum eſt vt vix īprobatōne egeat. īmo ph̓iſolum naturalē ſequentes rōnem ſufficienter id reprobauerunt. Dicit em̄ Boetius tercio de ꝯſolatōe ph̓ie Sivoluptates quēqͣꝫ beatum facere poſſent. nihil cauſe eſtquin pecudes beate dicerentur. Item Areſtoteles pͥmoethicoꝝ plane illam opinionē reprobans oſtendit ꝙ nonin voluptatibꝰ. ſed in oꝑatōne intellectus circa optimuꝫintelligibile ꝯſiſtat felicitas naturalis Si ergo ẜm Areſtotelem in voluptatibꝰ ꝯſiſtere nō poteſt felicitas naturalis. quāto minus ſuꝑnaturalis beatitudo que ſanctispoſt hanc vitam ꝓmittitur. nec erunt angeli felices quicibis ⁊ venereis vti nō pn̄t. eſſet etiā in beatitudine mirabilis feditas q̄ om̄ino felicitati repugnat cum in ea ſitcollectiue om̄e gaudium. ſiquidē ẜᵐ Areſtotelē decimoethicoꝝ. vita q̄ ẜm intellectū eſt ſic̄ optima iudicat̉. atqꝫintellectm̄ curans deo eſt amātiſſimus. ꝑ oppoſitū gͦ vita voluptuoſa peſſima eſt. ⁊ deo maxime odioſa. nō gͦ potuerunt voluptuoſi a deo beatificari. Sed cū immūdodyabolo ꝯdēnabunt̉ in igne ⁊ in īmundiſſimo ſulphureinfernali. Ad hoc poſſent rōnes adduci. Rōnes ſanctiThome in ſumma ꝯtra gentiles. libro tercio. capl̓o vigeſimo qͥnto ¶ Scd̓o pluralitatē vxoꝝ ꝯcedit lex illa cuilibet ẜm facultatē ſuā. id ē quot nutrire p̄t. qd̓ tn̄ in alioloco Alchorani exponit de alienigenis ⁊ empticijs. reſtringit aūt qͣꝫtum ad incolas ad quattuor vxores. Sꝫin idē redit qꝛ habere plures vxores ẜm ſanctū Thomāin quarto ſcripto diſtinctōe trigeſimatercia. queſtiōe prima. articulo pͥmo. eſt ꝯtra legē nature. Quia qͣꝫuis nonē ꝯͣ pͥncipale bonū ⁊ pͥmū finē queꝫ natural̓ rō in matrimonio intendit. ſcꝫ ꝯtra bonū ꝓlis. ſicut vnam mulierēhr̄e multos viros. ē tn̄ ꝯtra ſcd̓ariū finē eiꝰ q̄ ē cōicatioopeꝝ pacifica q̄ cū pluralitate vxoꝝ nō ſtare aut vix ſtare p̄t. qꝛ ex hac cōicatōe tenent̉ ſibi mutuo ẜuare fidē ēcū vxoꝝ pluralitate eē nō p̄t ¶ Eſt iteꝝ ſimpl̓r ꝯͣ naturāſacramēti. vt ſanctꝰ Thomas ibi declarat Quia gͦ matrimoniū hoīs dꝫ eē ẜm rōem. nō potuit aliqͦ tꝑe aliqͥsplures vxores hr̄e. niſi diſpenſatiue. ſicut temꝑe veterislegis qn̄ terrā repleuit fecūditas. nō āt ꝓ hoc tꝑe qn̄ celum replet caſtitas. Et iō deus Ade tantū dedit vnamvxorē. ⁊ Lamech tāqͣꝫ bigamꝰ in ſcriptura plurimū rep̄hendit̉. Deinde in p̄ceptꝭ machamēti pn̄t multa notari q̄ oīno ꝯͣria ſunt naturali rōni. ſicut patꝫ in qͦdā libroqui d̓r fortaliciū fidei libro quarto ꝯſideratione quinta